… پوچ و بیهوده را هم تخریب کنید؛ این زندگی واقعاً در خور تخریب است. زندگی تجملاتی نباید بههیچوجه ترویج شود؛ بلکه باید تخریب شود و نقطهی منفی بهحساب بیاید. چرا بیخود تجملگرایی رواج پیدا کند؟ اگر یک نفر دلش میخواهد متجمل باشد، ما چرا باید آن را ترویج کنیم؟ توجه کنید که ما به فقیر باید عزتنفس و حس مناعت بدهیم و به غنی باید کمک به فقیر را بیاموزیم. بههرحال در کل زندگی جامعه، باید از زندگی اشرافی و تجملاتی الگوسازی نکنیم.
حذف هزینههای زاید و تشریفات بازگشت از حج برای کمک به مردم بم
چقدر خوب و شایسته است که مردم در هر نقطه کشور باز هم به فکر برادران و خواهران بمىِ خود باشند؛ کسانی که میتوانند به آنها کمک کنند. انسان میتواند برخی از هزینههای زاید را از زندگىِ خود بزند. حُجّاج که این روزها انشاءاللَّه تدریجاً در حال برگشت هستند و بهسلامتی به کشور برمیگردند، چقدر خوب است هزینههایی را که معمولاً در برگشت از حج، صرف برخی از دید و بازدیدها و تشریفات میکنند، حذف نمایند و آن را به مردم بم اختصاص دهند و به برادران و خواهران مصیبت دیده خود کمک کنند.
تشکیل کمیتههای مردمی برای یاری محرومان و مجروحان عراق
در شرایط کنونی وظیفهی اسلامی همهی مردم اعم از شیعه و سنی است که با هوشیاری و بیداری خود، بهانه را از دشمنان و متجاوزان بگیرند، با رعایت نظم عمومی و ابراز مهربانی و برادری، به حمایت از محرومان و مستمندان بشتابند و با تشکیل کمیتههای مردمی به یاری مجروحان و خسارت دیدگان همت گمارند. رعایت احترام علماء اعلام و مراجع عظام دامت برکاتهم بر همه واجب است.
لزوم رسیدگی به همسایگان و فقرا
به همسایهها و فقرا رسیدگی کنید. یکی از عواملی که نمیگذارد دست کسانی که توانایی کمک دارند، به یاری فقرا دراز شود، روحیه مصرفگرایی و تجمّل در جامعه است. برای جامعه بلای بزرگی است که میل به مصرف، روزبهروز در آن زیاد شود و همه به بیشتر مصرف کردن، بیشتر خوردن، متنوّعتر خوردن، متنوّعتر پوشیدن و …
رسیدگی ناشناس امیرالمؤمنین به یتیمان و فقرا
… و از هیچ چیز باک نداشت: «لا تأخذه فی الله لومة لائم[3] ». آنجایی که آدمِ منحرفِ مضرِّ مخلّی بر سر راه حرکت بهسوی خدا وجود داشت، شمشیر او فیصله دهنده بود. آنجایی که مظلومی بود، آنجایی که مسلوبالحقّی بود، امیرالمؤمنین به رقیقترین انسانها تبدیل میشد. در روایتی هست که آن قدر امیرالمؤمنین با دست خودش به دهان یتیمان غذا گذاشت که یک نفر - لابد مثلاً جوانکی بوده - گفت آرزو کردیم کاش ما هم یتیم میشدیم تا امیرالمؤمنین این طور به ما لطف میکرد! آنقدر ناشناس به خانه فقرا و مساکین و گرفتارها و از راهماندهها سر زد که معروف است بعد از ضربت خوردن آن حضرت، فهمیدند آن انسانِ رحیم چه کسی بوده که میآمده است و او را نمیشناختهاند!
وظیفهٔ ویژهٔ مسئولان و دولت در کمکرسانی به طبقات نیازمند
یک جمله راجع به این سازمان عرض کنیم، و آن، این است که نظام جمهوری اسلامی، نظامی است که اساساً با تأمین اجتماعی به این صورتی که امروز در دنیا رایج است، موافق است؛ در شمار آن نظامهایی نیست که به شکل فلسفی و زیربنایی، با کارهای تأمینی در جامعه مخالفند. ما معتقدیم که مسؤولان کشور و دولت جمهوری اسلامی، باید به شکل ویژهای، طبقاتی را که نیازمند کمک هستند، مشمول کمکرسانی کنند که این، در سازمان تأمین اجتماعی، به صورت بیمههای اجتماعی و کارهای تأمینی گوناگون انجام میگیرد. بنابراین، این کار با اساس و فلسفه نظام اسلامی منطبق است و هر چه تلاش شود، ابتکار عمل به خرج داده شود، پوشش به شکل صحیحی گسترش یابد و نوع کمکرسانیها طوری باشد که خانوادهها را به تلاش متناسب وادار کند و در جامعه رکود به وجود نیاورد، بلکه حرکت ایجاد نماید، این …
همنشینی و دلجویی از فقرا افزون بر کمک مادی در سیرهٔ امیرالمؤمنین (ع)
مثلاً رحم و رقّت قلب در کنار قاطعیت و صلابت، با هم نمیسازد؛ اما در امیرالمؤمنین عطوفت و ترحّم و رقّت قلب در حدّ اعلاست که واقعاً برای انسانهای معمولی، چنین حالتی کمتر پیش میآید. مثلاً کسانی که به فقرا کمک کنند و به خانوادههای مستضعف سر بزنند، زیادند؛ اما آن کسی که اوّلاً این کار را در دوران حکومت و قدرت خود انجام دهد، ثانیاً کارِ یک روز و دو روزش نباشد - کار همیشهی او باشد - ثالثاً به کمک کردن مادّی اکتفا نکند؛ برود با این خانواده، با آن پیرمرد، با این آدم کور و نابینا، با آن بچههای صغیر بنشیند، مأنوس شود، دل آنها را خوش کند و البته کمک هم بکند و بلند شود، فقط امیرالمؤمنین است. شما در بین انسانهای رحیم و عطوف، چند نفر مثل این طور انسان پیدا میکنید؟ امیرالمؤمنین در ترحّم و عطوفتش، اینگونه است.
احسان و اطعام و کمک به مستحقان از مصادیق عبادت
هر عمل حسنهای که انجام دهید، احسان، اطعام و کمک به کسی، احوالپرسی از مستحقی، اقدامی برای مردم محروم، اقدامی برای جامعه اسلامی، کاری برای پیشرفت زندگی مردم؛ همه اینها عبادت است.
حق نیازمند در مال دیگران، نه تفضل، به تعبیر قرآن
… انفاق و روح نیکوکارى بایستى در جامعه توسعه پیدا کند و جزو ایمان مردم بشود. هر کسى بنا را بر این بگذارد که در اموالش ــ وَ فیِّ اَموالِهِم حَقٌّ لِلسّاٰئِلِ وَ المَحروم ــ واقعاً یک حقّى قائل باشد یعنى این را حقّ او بر خودش بداند؛ تفضّل خودش بر دیگرى نداند؛ قرآن اینجورى میگوید؛ نمیگوید که شما تفضّل میکنید به دیگرى؛ میگوید او حق دارد در مال شما. در یک آیهى دیگر دارد: حَقٌّ مَعلوم.[7] به هر حال، این را باید ما به عنوان یک فرهنگ دربیاوریم در جامعهى اسلامى. جامعهى اسلامى به این است که رفتارهاى اسلامى هم وجود داشته باشد به معناى وسیعترِ احکام اسلامى؛ حکم اسلامى فقط «بکن و نکن» نیست به صورت واجب بلکه …
تأثیر شیوهٔ برخورد هنگام کمک در دوستی یا دشمنی نیازمند
نکتهى سوّم هم تکرار آن حرفهایى است که به ایشان زدم؛ فراموش نکنید مسئلهى فرهنگى خیلى مسئلهى مهمّى است؛ همهى این کارها یک طرف، فرهنگ یک طرف. میدانم خیلى حرفها در سینهتان هست، بگذارید انشاءالله جلسهی بعد بگویید. ببینید، اگر چنانچه ما به یک نفرى یک کمکى بکنیم، امّا همینطور که داریم به او کمکى میکنیم، بگوییم بگیر زهرِ مار کن، این دوست میشود با ما یا دشمن میشود؟ حالا ممکن است اوّل بگوید خیلى ممنون آقا، نوکرت هم هستم؛ امّا در دلش میگوید مردهشوى شکلت را ببرند، خودت زهرِ مار کن. یعنى یک وقت این[جور] است، یک وقت هست که میروید میگویید قربانت بروم، من که نتوانستم به تو خدمتى بکنم، شرمندهى تو هستم، چه کار کنم، انشاءالله خدا به هر دویمان کمک کند؛ میروید. این با شما دوست میشود یا دشمن میشود؟ زبان این [است]؛ من نمیگویم شما زبانى کار کنید، نه، باید عملى کار کنید، بنیاد باید عملى کار کند، امّا کار فرهنگى را اینجورى تشبیه کنید. مثلاً فرض کنید اگر ما در کردستان آن قدرى که الان کار عمرانى و کار نظامى شده است ــ …
نکوهش بیتفاوتی در برابر فقر مستمندان و لزوم واداشتن دیگران به انفاق
… آیاتی، عذاب الهی را برای کسانی که انفاق نمیکنند، وعده داده. به چه دل خوش هستند کسانی که در راه خدا حاضر نیستند انفاق بکنند؟ که این آیهی بسیار شدیداللّحن: «خذوه فغلّوه. ثمّ الجحیم صلّوه. ثمّ فی سلسلة ذرعها سبعون ذراعا فاسلکوه. انّه کان لا یؤمن بالله العظیم. و لا یحضّ علی طعام المسکین»؛[13] اینجا مسئلهی انفاق نکردن نیست، مسئلهی بیتفاوت بودن در مقابل فقرِ فقرا و مستمندان است. خونسرد بودن در مقابل نیازهای جامعه است؛ خونسرد هم نباید بود. حتی آن کسی که خودش هم نمیتواند انفاق کند، باید دیگران را وادار کند به انفاق. در آخر سورهی منافقون میفرماید: «و انفقوا ممّا رزقناکم من قبل ان یأتی احدکم الموت فیقول ربّ لو لا اخّرتنی الی اجل قریب فاصّدّق و اکن من الصّالحین»؛[14] یعنی در آنوقتی که مرگ به سراغ او میآید - که ناگهانی هم مرگ به سراغ همه میآید، همه ناگهان با مرگ روبهرو …
بخشیدن زیرانداز فرزندان به سائل مستمند از سوی فاطمه (س)
..آن عبادتش، این فصاحت و بلاغتش،[30] این فرزانگی و دانشش، این معرفت و حکمتش، آن جهاد و مبارزهاش، آن رفتارش بهعنوان یک دختر، آن رفتارش بهعنوان یک همسر، آن رفتارش بهعنوان یک مادر؛ آن احسانش به مستمندان، که وقتی پیرمرد مستمندی را پیغمبر فرستاد در خانۀ امیرالمؤمنین که برو حاجتت را از آنها بخواه؛ فاطمۀ زهرا یک پوستی را که حسن و حسین بر روی آن میخوابیدند، بهعنوان زیرانداز فرزندان خود در خانه داشت و چیزی جز آن نداشت، آن را برداشت داد به این سائل و گفت: ببر بفروش و از پول آن استفاده کن.[31] این، شخصیت جامعالاطراف فاطمۀ زهراست. این، الگوست. الگوی زن مسلمان این است.
رسیدگی امیرالمؤمنین (ع) به یتیمان و سرزدن ناشناس به فقرا
… باک ندارد، «لا تَأْخُذُهُ فِی اللّٰهِ لَوْمَةُ لائِمٍ»[33]. آنجایی که آدمِ منحرفِ مضرِ مخلّی وجود دارد بر سر راهِ حرکت بهسوی خدا، شمشیر او فیصلهدهنده است...آنجایی که مظلومی هست، آنجایی که مسلوبالحقی هست، امیرالمؤمنین تبدیل میشود به رقیقترین انسانها. در یک روایتی است امیرالمؤمنین آنقدر با دست خودش به دهان یتیمان غذا گذاشت که یک نفری ـ لابد جوانکی بوده مثلاً آنوقت ـ آرزو کرده بود؛ کاش ما هم یتیم میشدیم تا امیرالمؤمنین اینطور به ما لطف میکرد! آنقدر ناشناس به خانۀ فقرا و مساکین و گرفتارها و از راهماندهها سر زد، که معروف است که بعد از ضربتخوردن آن حضرت، فهمیدند که او چه کسی بوده که میآمده است و نمیشناختند او را. (78/10/10)
نیازمندماندن همفکران تا حد درخواست کمک، خیانت به آنان
… دو معنا احتمالش هست. «وَ مَن شَکَّ فِی ما نَحنُ فیهِ فَلا تُفاتِحوهُ» هرکسی که در آنچه ما میگوییم شک دارد، با ما همفکر نیست، با او گشادگی به خرج ندهید؛ با همفکرهایتان باشید. این را از خودش نمیگفت یحییبنامالطویل، این درسی بود که امام سجاد به او داده بود. «وَ مَنِ احتاجَ اِلَی مَسأَلَتِکُم فَقَد خُنتُموهُ» در میان همفکرانتان هرکه محتاج این باشد که از شما سؤال بکند، و دست سؤال بهسوی شما دراز بکند، شما خیانتش کردید. نباید اجازه بدهید همفکرهایتان محتاج بشوند تا اینکه دستِ سؤال دراز بکنند. «ثُمَّ یَقرَاُ» بعد این آیه را میخوانْد؛ این آیه، تهدید دشمنان خدا بود و امیدوارکردن و وعدهدادن به دوستان خدا؛ «اِنّا اَعتَدنا لِلظّالِمینَ ناراً اَحاطَ بِهِم سُرادِقُها»[9] ما برای ظالمین و ستمگران آتشی را که بر آنها خیمه بزند و احاطه کند، آماده کردهایم، …
خدمت به ضعفا و یتیمان، از شیوههای اجرای عدالت علوی
قلّهی «عدالت» که گفتیم امیرالمؤمنین در آنجا مستقر است و بالاترین نقطهی عدالت است، امیرالمؤمنین عدالت را چه جوری اِعمال میکرد؟ متنوّع اِعمال میکرد؛ گاهی با دستان نوازشگر، با خدمت به ضعفا، به بچّههای یتیم، به خانوادههای بیسرپرست؛ گاهی اینجوری اِعمال عدالت میکرد؛ گاهی عدالت را با ذوالفقار اِعمال میکرد؛ [یعنی] نقطهی مقابل، با شمشیر دودَمِ بُرندهای که در طول تاریخ هیچ سلاحی به اندازهی ذوالفقار مدح نشده است؛ گاهی با زبان رسا و حکمت؛ عباراتی که فراتر از سطح ادبیّات عرب است، مثل نهجالبلاغه. عدالت را اینجوری [بیان …
کمکهای مؤمنانهٔ مردم به محرومان در ماه رمضان
من اوّلاً لازم میدانم بار دیگر اشاره کنم به فضای معنوی ممتاز ماه رمضان در کشورمان. تأکید برای این است که ما قدر بدانیم و این فضای معنوی را حفظ کنیم. این جلسات دعا و تضرّع و نمازهای جماعت و مساجد آباد و کمکهای مؤمنانهای که مردم میکنند و افطارهای در مساجد و در خیابانها؛ یعنی هم از جنبهی معنوی حقیقتاً مردم در این ماه رمضان برجستگی نشان دادند، با تلاوت قرآن و [غیره]، هم از جهت اجتماعی، با کمکها و کارسازیهای برای مردم و کمک به محرومان و [مانند اینها]، هم از جهت سیاسی؛ این راهپیماییای که در روز قدس انجام گرفت، یک حرکت سیاسی بینالمللی شگفتآفرین بود. کجا چنین چیزی را میشود پیدا کرد؟ امسال در روز قدس، آنطوری که افراد آشنا و کاربلد اطّلاع دادند، به معنای واقعی کلمه یک خروش عمومی در کشور بود؛ جمعیّتهای متراکم، بیش از …
حضور جوانان در کمکهای مؤمنانه و مواسات در قضیهٔ کرونا
… مخصوصی، عدّهی کمی در مجموعهی کشور چنین حالتی ممکن بود داشته باشند، امّا مجموعهی کشور این جور نبود. امروز ملّت یک ملّت شادابی است، ملّت سربلندی است؛ با این همه جوان پُرتحرّک. من در یک صحبتی[10] عرض کردم که هزاران هستهی جوان علمی امروز در کشور وجود دارد؛ مجموعههای گوناگون فراوان که مشغول کارهای علمیاند، مشغول کارهای فنّیاند، مشغول کارهای اجتماعیاند که حالا یک نمونهاش مثلاً فرض کنید همین حضور جوانان -که آقای امامجمعهی محترم بیان کردند- در قضیّهی کرونا، مثلاً در قضیّهی کمکهای مؤمنانه و مواسات با نیازمندان. جوانها وارد میدان میشوند، کار میکنند؛ این چیزها اصلاً در گذشته وجود نداشت؛ ملّت تغییر کرد، ملّت از یک حالت خمودگی به یک حالت نشاط وارد شد. این هم یک بخش.
کمک به مردم، مستضعفان و فقرا مصداق عمل صالح
… صنعت، این توانایی، وجود نداشته باشد؛ نسبت به ما هم همین جور است، نسبت به دیگران هم همین جور است؛ میگویند از ما بخرید، خودتان غنیسازی نکنید. هر حرکتی در راه به دست آوردن این قدرت انجام بگیرد عمل صالح است؛ هر فعّالیّت مهمّ اقتصادی انجام بگیرد عمل صالح است؛ هر حرکتی در جهت کمک به مردم، کمک به مستضعفین، کمک به فقرا انجام بگیرد عمل صالح است؛ هر حرکتی در جهت تبلیغ حقایق و مقابلهی با موهومات انجام بگیرد عمل صالح است.
کمک به بندگان خدا از کارها و عبادتهای مهم
و عزیزان من! رابطهتان با خدای متعال را هم تقویت کنید. دلهای شما پاک است، روحهای شما بیآلایش است، ناآلوده است. جلب لطف الهی و فضل الهی و نورانیّت الهی برای شماها خیلی آسانتر از امثال بنده است، براحتی میتوانید. با توسّل، با دعا، با نماز خوب، با توجّه، با قرآن خواندن، با کمک به بندگان خدا -که یکی از کارهای مهم و عبادتهای مهم، کمک به بندگان خدا است- با اجتناب از گناه، میتوانید این را برای خودتان تأمین کنید. بنده مطمئنّم و تردیدی ندارم که انشاءالله این نسل کنونیِ شما جوانان عزیز خواهید توانست همهی آرزوهایی را که در انقلاب وجود داشت، تحقّق ببخشید.
ناکافی بودن کمکهای اعلامشده برای نیاز عظیم ملت پاکستان
… برادران مسلمان ما در آنجا دچار یک چنین مصیبت بزرگی شدهاند. این فقط خطاب به شما ملت ایران نیست، خطاب به همهی دنیای اسلام است، خطاب به همهی ملتهاست، خطاب به همهی مسلمانهای کشورهای مسلمان است، خطاب به کنفرانس اسلامی است؛ همه باید همت کنند، باید کمک کنند. جمع شدهاند، گفتند حالا یک میلیارد، دو میلیارد! کو این نیاز عظیم این ملت!؟ با این چیزها تأمین نمیشود. پاکستان ضربهی سختی خورد. هر مقداری که میتوانیم، باید کمک کنیم. خداوند کمک کند که بتوانیم، هر مقداری که میتوانیم؛ این مسئلهی مهمی است.
لزوم ادامهٔ همیاری مردم با زلزلهزدگان
… در صحنهاند و حاضر به یاری و کمک هستند و همبستگی چه بین خودشان و چه بین خودشان و دستگاههای نظام دارند، میفهمند که پنجهزدن به روی این کشور و این ملت و این نظام آسان نیست. بنابراین بنده مجدّداً از کمک، حضور، دغدغه و ابراز احساسات مردم صمیمانه سپاسگزاری میکنم. البته این کمکها باید ادامه پیدا کند؛ ولو حالا کمک جنسی علیالظّاهر - آنطور که مسؤولان میگویند - مورد نیاز نیست؛ اما بههرحال همیاری لازم است و یاری رساندنِ مردم انشاءالله میتواند به ادامه این کار کمک کند.
توصیه به مردم برای شرکت در کمک به مستمندان
من میخواهم عرض کنم که این حضور را ادامه و بلکه افزایش دهید. همه مردم - بخصوص جوانان - باید هم در صحنه علمی و هم در صحنهی معنوی و عبادی و هم در صحنههای اجتماعی - مثل کمک به آحاد مردم، کمک به مستمندان، ورزش و کارهای گوناگون دیگر - شرکت کنند. این هم توصیه دیگری است که اگر انشاءاللَّه مورد توجّه مردم قرار گیرد - که انشاءاللَّه خواهد گرفت - یقیناً بر آینده ما اثر خواهد گذاشت.
محدود بودن هدف کارهای خیریهٔ پیش از انقلاب به رفع نیاز فوری
قبل از انقلاب قضیّه اینجورى نبود؛ قبل از انقلاب هر کس یک پولى داشت ــ خب، رفقا همه میدانند دیگر ــ یک گوشهاى، یک خلأیى را پُر میکردند و کارى به خیر و شرّ جامعه نداشتند؛ مقصود این بود که مثلاً این فقیر سیر بشود؛ فرضاً بچّههاى این مدرسه یا این دارالایتام لباس تنشان کنند؛ بیش از این مقصودى نبود. الان قضیّهى ما فقط این نیست؛ قضیّهى ما راه بردن یک نظام اسلامى است که ۱۴۰۰ سال اسلام به مردم وعده داده؛ حالا ما میخواهیم آن وعدهها را عمل بکنیم. بعضى خیال میکنند وعدهى ما، وعدههایى است که دولت به مردم میدهد؛ نه، دولت وعده بدهد [یا] ندهد، ما وعده دادیم، …
توزیع حوالهٔ زغال میان فقرای مشهد پیش از انقلاب
… را بدنام میکنند- و با نیّت خیر باشد، یکى از حسنات بزرگ و انفاقهاى بزرگى است که کسى انجام میدهد. و این کار را دنبال کنید.قبل از پیروزى انقلاب کسانى که تفکّرات چپ و التقاطى داشتند، از اینکه کسى کمک کند و احسان کند به فقرا و مستمندان، ناراحت و ناراضى بودند. به ماها میگفتند چرا زمستان که میشود، میآیند به شما زغال میدهند که بدهید به فقرا، شما هم قبول میکنید و به فقرا میدهید؟ آنوقت در مشهد معمول بود که آدمهاى اهل خیر میآمدند حوالههاى زغال را به امثال ماها میدادند؛ ما هم به فقرا میدادیم که بروند بگیرند، استفاده کنند. میگفتند چرا این کار را میکنید؟ بگذارید اینها سرما بخورند تا در سایهی سرما خوردن، از دستگاه عصبانى بشوند و انقلاب جلو بیفتد! یک تحلیل ابلهانهی غلط، متّکى به تفکّرات مادّى، و درست دور از واقعیّات و دور از حقایق اسلامى؛ آنها با احسان مخالف بودند، با همین …