کعبه مایهٔ قوام جامعهٔ اسلامی و فروپاشی امت بدون حج
حالا آیات حج متعدّد است در قرآن، و هر کدام هم یک نکتهی خاصی دارد لکن دو آیه از این آیات را که اشاره به منافع حج دارد، من اینجا یادداشت کردهام که عرض کنم. یکی این آیهی شریفهی سورهی مائده است که میفرماید: جَعَلَ اللهُ الکَعبَةَ البَیتَ الحَرامَ قیامًا لِلنّاس؛[2] خدا کعبه را مایهی قوام جامعه دانسته؛ این خیلی چیز مهمّی است؛ «قیامًا لِلنّاس». یعنی اگر چنانچه حج وجود نداشته باشد و تحقّق پیدا نکند، امّت اسلامی و جامعهی اسلامی فرو خواهد پاشید؛ لذاست که فقها میگویند که حج در مواردی واجب کفائی است؛ یعنی اگر چنانچه شما دیدید یک روزی ــ که خدا نیاورد آنچنان روزی را ــ حاجیای وجود ندارد از هیچ جای دنیا، بر شما شخصاً واجب است که حج بروید ولو ده بار هم قبل از آن حج رفته باشید. هرگز نباید این خانه، این …
کعبه و مناسک حج مایهٔ قوام و قیام جوامع بشری
و بدینگونه است که کعبهی شریف و مناسک حج، مایهی قوام و قیام جوامع بشری و انباشته از سود و بهره برای انسانها است: «جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قِیاماً لِلنَّاس» و «لیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ»
مرکز معنوی جهان اسلام و بزرگترین اجتماع سالانهٔ امت اسلامی
روزی که منادی بزرگ توحید ابراهیم و فرزندش اسمعیل (8) پایههای کعبه را در میان درهّها و کوههای دور افتاده و خشک بنا مینهادند، دوربینترین چشمهای بشری نیز نمیتوانست آیندهی آن را همچون کانون گرم ایمان و امید و قبلهی دلها و جسمها درگمان آورد. امروز کعبه، مرکز معنوی جهان اسلام و بزرگترین مجمع هرسالهی امّت اسلامی است. سرچشمهی جوشان عشق و امید، و دریای خروشان عظمت و اعتماد، و محل التقاء رودهای بزرگ قومیتها و ملتها است. اخلاص بنیانگذاران و قبول خدای سمیع و علیم، آن بذر را به چنین درخت پربار و شاخه گستری بدل کرده است.
تأمل در بنای خانهای که هم خانهٔ خدا و هم خانهٔ مردم است، راه شناخت عظمت و رحمت خدا
شناخت عظمت و رحمت خداوند در حج، به معنی تأمل در پایهگذاری این خانه است که درعینحال، هم خانهی خداست و هم خانهی مردم؛ إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَ هُدًی لِّلْعَلَمِینَ.[1]
هم جایی است که انسان نیازمند، بدان روی میکند و هم نقطهیی است که عظمت آیین الهی در آن جلوهگر میشود. آمیزهیی از شکوه و عظمت و صفا و سادگی، یادگاری از نخستین ندای توحید، و جایگاهی برای تحقق وحدت کلمه. هم نشاندار جای پای مجاهدان صدر اسلام، که غریبانه در آن مبارزه کردند و مظلومانه از آن هجرت نمودند و فاتحانه و مقتدرانه بدان بازگشتند و آن را از نشانههای جاهلیت عرب پیراستند؛ و هم معطّر به نَفَس نیایشگران و جای سجدهی متعبدان و دست نیاز ثناگویان. هم مَطلَع …
خانهٔ خدا محل قوام بشریت و از آن همهٔ مردم
… کرده. حج برای ادارهی بشریّت است. لذا میبینید در قرآن خطاب به ابراهیم میفرماید: وَ اَذِّن فِی النّاسِ بِالحَجّ؛[4] «فِی النّاس»، همهی مردم، مردم عالم؛ اکثر آنها آن روز ایمان به ابراهیم نداشتند امّا اَذان حج، اعلام حج، دعوت به حج، مال همهی بشریّت است. جَعَلَ اللَهُ الکَعبَةَ البَیتَ الحَرامَ قِیاماً لِلنّاس؛[5] خدای متعال این خانهی شریف را محلّ قوام و قیام بشریّت قرار داده؛ این[جور] است. یا آن آیهی شریفهی دیگر: اِنَّ اَوَّلَ بَیتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذی بِبَکَّة؛[6] این خانهای که ما در مکّه قرار دادیم، در بکّه قرار دادیم، «وُضِعَ لِلنّاس»، مال بشریّت است. با این چشم نگاه کنید. عمل شما، رفتن شما، طواف شما، زیارت شما نسبت به این خانه، عملی است که سود آن و عایدی آن به بشریّت برمیگردد؛ البتّه به شرط اینکه درست انجام بگیرد، به شرط اینکه با شرایطش انجام بگیرد، که در این پیامها مکرّر در مکرّر این شرایط را عرض …
پایگاه توحید و وحدت
آهنگ دلنواز ابراهیمی که به فرمان خدا، همهی انسانها را در همهی دورانها، در موسم حج به کعبه فرامیخوانَد، امسال نیز دلهای جمعی از مسلمانان را از سراسر جهان، مجذوب این پایگاه توحید و وحدت کرده، و این انبوهِ پُرشکوه و متنوّع مردمی را پدید آورده، و گسترهی انسانی و قوّتِ عامل معنوی اسلام را به رُخ خویش و بیگانه کشیده است.
کعبه میزبان مبارک و رهنمای همهٔ انسانها
صلای ابراهیمیِ حج و فراخوان جهانیِ آن، بار دیگر از دل تاریخ، همهی گیتی را مخاطب ساخت و دلهای مستعد و ذاکر را به شور و شوق افکند. ندای دعوتکننده، خطاب به همهی آحاد بشر است: و اَذِّن فِی النّاسِ بِالحَجّ،[1] و کعبه، میزبانِ مبارک و رهنمای همهی انسانها است: اِنَّ اَوَّلَ بَیتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذی بِبَکَّةَ مُبارَکاً وَ هُدیً لِلعالَمین.[2]
کعبه محور توجهات مسلمانان در خدمت تعالی جامعهٔ بشری
کعبه به عنوان نقطهی مرکزی و محور اصلی توجّهات آحاد مسلمانان، و آئین حج همچون نمونهی کوچک از گسترهی متنوّع دنیای اسلام، میتواند در خدمت تعالیِ جامعهی بشری و سلامت و امنیّت همهی انسانها باشد. حج میتواند به کلّ بشریت، اعتلای معنوی و ارتقاء روحی و اخلاقی برساند؛ و این، نیاز حیاتی بشرِ امروز است. حج میتواند همهی برنامههای استکبار و صهیونیسم برای سقوط اخلاقی بشر امروز و فردا را باطل و بیاثر کند.
کانون هدایت و تابش آیات بینات الهی و چتر امان همگان
… رسیده و دلهای مؤمن و مشتاق را پروانهوار بر گرد کعبهی توحید و وحدت، به پرواز درآورده است. مکه و منا و مشعر و عرفات، منزلگاه انسانهای خوشبختی است که به ندای: «و اذّن فی النّاس بالحجّ ...».[1] پاسخ گفته و به حضور در میهمانی خدای غفور و کریم سرافراز گشتهاند. اینجا همان خانهی مبارک و کانون هدایتیاست که آیاتٍ بیّنات الهی از آن ساطع و چتر امان برفراز سر همگان در آن گسترده است.
رمز وحدت و عزت و نماد توحید و معنویت
کعبه، رمز وحدت و عزت و نماد توحید و معنویت، در موسم حج میزبان دلهای مشتاق و امیدواری است که از سراسر گیتی، به فراخوان ربّ جلیل پاسخ گفته و لبیکگویان به زادگاه اسلام شتافتهاند. امت اسلامی اکنون میتواند تصویری فشرده را از گستردگی و تنوع خویش و عمق ایمانی که بر دل پیروان این دین حنیف حاکم است، با چشم فرستادگان خود که از چهارگوشهی جهان در اینجا گرد آمدهاند، مشاهده کند و این سرمایهی عظیم و بیمانند را به درستی بشناسد.
مظهر کلمهٔ توحید و توحید کلمه و برادری و برابری اسلامی
… و نماد یکرنگیِ امت اسلامی و فرمان نمادین اتحاد و همدلی مسلمانان در همه جای جهان است. شعار حج از سوئی: فَالهُکُم اِلهٌ واحِدٌ فَلَه اَسِلموا وَ بَشِّرِ المُخبِتین است، و از سوئی؛ و المَسجِدِ الحَرامِ الَّذی جَعَلنه لِلنّاسِ سَوآءَ العاکِفُ فیهِ وَ الباد. و چنین هست که کعبه، افزون بر نمایندگیِ کلمهی توحید، مظهر توحید کلمه و برادری و برابری اسلامی نیز هست.
سفارش به خالی نگذاشتن خانهٔ خدا تا پایان عمر
وَاللهَ اللهَ فِى الصَّلاةِ فَاِنَّها عَمودُ دینِکُم؛ نماز پایهى دین شما است. وَ اللهَ اللهَ فى بَیتِ رَبِّکُم؛ دربارهى خانهى خدا [میفرماید که] «لا تُخَلّوهُ ما بَقیتُم»؛ تا هستید، نگذارید خانهى خدا خالى بماند. فَاِنَّهُ اِن تُرِکَ لَن تُناظَروا؛ اگر خانهى خدا ترک بشود، شما مهلت داده نمیشوید یا امکان زندگى نمىیابید؛ که این کلمه را معانى مختلفى کردهاند.
اختصاص بیتالله به همهٔ مردم با حق برابر ساکنان و واردان
خداوند حکیم عزیز را حمد و سپاس که بر بندگان منّت نهاد و آنان را به گرد آمدن در خانهى خود فراخواند و پیامبر بزرگ خود را به سر دادن بانگ اذان حج بر گلدستهى تاریخ مأمور ساخت؛ ساحت خانه را امن و امان کرد و از بتهاى جاهلیّت پیراست و مطاف مؤمنان و میعاد دورافتادگان و مظهر جماعت و جلوهگاه شوکت و مجمع امّت قرار داد؛ بیتالله را که سَدَنهى[2] کعبه و خدمهى مطاف و مسعىٰ در عهد جاهلیّت اولىٰ، بازار تجارت و دکّان ریاست و سیادت خود کرده بودند، از آنِ مردم و منبع بهره و سود آنان دانست و بهرغم انحصارطلبان، ازراهرسیدگان را با ساکنان، داراى حقّى برابر ساخت؛ حج را رمز وحدت و عظمت مسلمین و هماهنگى و پیوند میان آنان قرار داد و باطلالسّحر بسیارى از ابتلائاتى که افراد و جوامع مسلمین بر اثر جداماندگى از اصل و ریشهى خود به آن دچار میشوند؛ مانند: بیگانهگرایى و خودفراموشى و ترفندپذیرى و غفلت از خدا و اسارت در دست اهل …
بیهمتایی شرافت کعبه در فرهنگ اسلامی
… چون عبدالملک مایل بود که مردم تحت تأثیر این تبلیغات قرار نگیرند و به مکه نروند، لذا بهترین و آسانترین راه را در این دید که حدیثی جعل کند که آن حدیث شرف و منزلت مسجدالاقصی را بهاندازۀ مکه بداند، و حتی آن سنگی که در مسجدالاقصی است بهقدر کعبه شرف داشته باشد! درحالیکه میدانیم ـ در عرف و فرهنگ اسلامی ـ هیچ نقطهای از دنیا بهاندازۀ کعبه شرافت ندارد و هیچ سنگی در دنیا جایگزین سنگ خانۀ کعبه و حجرالاسود نمیشود. ازاینرو، انگیزۀ جعل این حدیث، همین است که مردم را از رختبستن و کمر همت بستن بهسوی خانۀ خدا و مدینه ـ که آنجا هم احتمالاً مرکز تبلیغات علیه دستگاه عبدالملک بوده ـ منصرف کرده و رهسپار فلسطین سازند، زیرا فلسطین جزئی از شام و تحت نفوذ عبدالملک بوده است، حال …
وصیت به خالی نگذاشتن خانهٔ خدا و پیامد ترک آن
«وَ اللهَ اللهَ فِی الصَّلاةِ» نماز «فَاِنَّها عَمودُ دینِکُم» پایۀ دین شماست. «وَ اللهَ اللهَ فی بَیتِ رَبِّکُم» دربارۀ خانۀ خدا، «لا تُخَلّوهُ ما بَقیتُم» تا هستید، نگذارید خانۀ خدا خالی بماند. «فَاِنَّهُ اِن تُرِکَ لَمْ تُناظَروا» اگر خانۀ خدا ترک بشود، شما مهلت داده نمیشوید یا امکان زندگی نمییابید، که معانی مختلفی کردهاند این کلمه را.
مولد بینظیر امیرالمؤمنین (ع)
امروز سالگرد یک میلاد بینظیر است؛ هم از حیث مولد بینظیر است، هم از حیث فرزند ولادتیافته؛ هم مولد و هم مولود. مولد، کعبه است؛ در تاریخ، دیگر ما چه کسی را سراغ داریم که در خانهی خدا، در کعبه متولّد شده باشد؟ مولود، علیّ مرتضیٰ (سلام الله علیه) است که دربارهی ایشان چند جملهای بعداً عرض خواهم کرد. بنابراین، از لحاظ ولادت این بزرگوار، روز سیزدهم رجب یک روز استثنائی و بینظیر است.
تعلق خانهٔ خدا به همگان
… یکی از رازهای اصلی فریضهی حج است. بیشک یکی از برترین مصداقها برای «لِیَشهَدوا مَنافِعَ لَهُم» همین دیدار سالیانهی آحاد امّت اسلامی در کنار خانهی خدا است. این، رمز وحدت اسلامی و نماد امّتسازی اسلام است که باید در زیر سایهی بیتالله قرار داشته باشد. خانهی خدا متعلّق به همگان است: سَواءً العاکِفُ فیهِ وَ الباد.[2]
کعبه پایگاه توحید، مطاف مؤمنان و محل فرود فرشتگان
و سلام بر کعبهی شریف، پایگاه توحید و مطاف مؤمنان و مهبط فرشتگان؛ و سلام بر مسجدالحرام و عرفات و مشعر و منا؛ و سلام بر دلهای خاشع و زبانهای ذاکر و چشمهای به بصیرت گشوده و اندیشههای به عبرت راه یافته؛ و سلام بر شما حجگزاران سعادتمند که توفیق لبّیکگویی به فراخوان الهی یافته و بر سر این سفرهی پُرنعمت نشستهاید.