رفتن به محتوای اصلی

کتمان حق

نام‌های دیگر: کتمان حقیقت

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پنهان کردن حقیقت و بیان نکردن آن با وجود آگاهی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ تهران— ۱۳۶۶/۰۲/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۶ تا ۱۳۹۴
۱۳۶۶۱۳۹۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شمول نکوهش کتمان حق بر انکار حق در محیط زندگی خود

… و رد کننده و کفر ورزنده و مخفی سازنده دارد. در مقیاسِ جامعه‌ای که ما در آن زندگی میکنیم، با یک نوع حد و علائم و نشانه‌ها و مصادیق و آثار، و در محیط خاصی که ما زندگی میکنیم، باز با نشانه‌ها و علائم و مصادیق و جزئیّات و خصوصیات دیگری. همه اینها هم مهم است. نباید گفت فلان آدمِ مخفی کننده حق، که مثلاً حقّ نبوّت یا حقّ توحید یا حقّانیت فلان حرف را در سطح عالَم انکار کرد، ملعون است. اما من که حقیقتی را جلو چشمم و دم دستم و در محیط زندگیام همان‌طور انکار میکنم و میپوشانم و از آن دفاع نمیکنم و اگر بر من عرضه شد قبول نمیکنم، از آن حکم خارج هستم. این، نمیشود. پس «الذین یقبلون الحقّ اذا سمعوه و یبذلونه اذا سئلوه»، شامل هر کس، در هر جای دنیا میشود.

وجوب بیان و حرمت کتمان حقیقت آنجا که به زیان نظام اسلامی است

اما نکته‌ی پایانی در این بحث امروز من این است که اسلام یک خصوصیت دیگری دارد و آن این است که یک جاهائی عدم بیان را اسلام ممنوع کرده. یعنی مسئله فقط این نیست که بیان کردن مجاز است، بلکه بالاتر از این، بیان نکردن حرام است. یک جاهائی باید بیان کرد؛ آنجاهائی که کتمان حقیقت علیه مصالح نظام اسلامی است، علیه منافع رشد فکری جامعه است، آنجا بیان واجب است، کتمان حقیقت حرام است، که این هم یکی از خصوصیات اسلام است که آیات فراوانی در قرآن دارد؛ برادرانی که میخواهند دنبال کنند، آیات بیان و تبین: «لتبیّننّه للنّاس و لا تکتمونه»،[5] آیات کتمان، اینها را در قرآن ملاحظه کنید، خواهید دید که بیان کردن و ارائه‌ی حقیقت کردن در یک جاهائی لازم است و این تضمین واقعی بقای نظام بر خط اسلام است. یعنی اگر مصالح …

نکوهش قرآنی آمیختن حق با باطل و کتمان حق

… و پایه‌ها را سست میکند و فرو میریزد؛ قضیّه این‌جوری است. مسئله‌ی نفوذ خیلی مهم است که حالا من ان‌شاءالله عرض خواهم کرد. البتّه در این زمینه روشنگری لازم است؛ روشنگریِ بدون اتّهام، بدون تهمت زدن، بدون مصداق معیّن کردن، امّا روشنگری اذهان مردم؛ چیز لازمی است. ببینید، یکی از آن چیزهایی که قرآن کریم خطاب به مخالفین، به یهود در آن روز، [میگوید] و بر آنها ایراد میگیرد این است: لِمَ تَلبِسونَ الحَقَّ بِالباطِلِ وَ تَکتُمونَ الحَقَّ وَ اَنتُم تَعلَمون؛[11] یکی از ایرادهای بزرگ این است که شما باطل را با حق مخلوط میکنید، مشتبِه میکنید؛ «لبس» یعنی اشتباه، «تَلبِسونَ» [یعنی‌] مشتبِه میکنید حق را با باطل، وَ تکتُمونَ الحَقَّ، حق را کتمان میکنید. حقیقت را باید بیان کرد که این وظیفه‌ی ما است.

پنهان کردن حق از سوی زبان‌داران عامل بدبختی جوامع

جمله‌ى بعد، وَ قولابِالحَقّ یا بر طبق نسخه‌اى، وَ قولَا الحَقّ؛(۶) فرق نمیکند معنایش این است که حق را بگویید، کتمان نکنید؛ اگر چیزى به نظرتان حق بود، آن را آنجایى که باید بیان کرد، بیان کنید؛ حق را مکتوم نگه ندارید. بدبختى‌هاى جوامع آن ‌وقتى شد که زبان‌دارها حق را پنهان کردند و احیاناً باطل را آشکار کردند، یا باطل را به جاى حق گذاشتند. اگر حق‌بینان و حق‌دانان، حق را بگویند، حق مظلوم نمیشود، حق به غربت نمى‌افتد؛ اهل باطل، طمع در نابود کردن حق پیدا نمیکنند.

درس کتمان نکردن آنچه آگاهی مردم در آن است برای اهل سخن

بعد دنبالش بازهم حرف دارد امیرالمؤمنین. این مردم بیست‌وپنج سال است که از علی‌بن‌ابی‌طالب این‌چنین در علن، در ملأ، علی رئوس الاشهاد[31] حرف نشنیدند. بیست‌وپنج سال است که این دریچۀ نور به روی آنها به‌طور مستقیم باز نبوده؛ لذا هنوز باید با این مردم حرف زد. فرمود: «وَ اللهِ ما کَتَمتُ وَشمَةً» به خدا سوگند یک کلمه را من کتمان نکردم ـ و در این سخنِ علی نیز برای همۀ کلمه‌دانان، درسی است؛ درس گزنده‌ای ـ «وَ اللهِ ما کَتَمتُ وَشمَةً» به خدا یک کلمه از آنچه آگاهی مردم در آن است، از مردم مکتوم و پوشیده نداشته‌ام، «وَ لا کَذَبتُ کِذبَةً» یک جملۀ دروغ بر زبان من جاری نشده است، آنچه می‌گویم راست می‌گویم، از روی افشاگری می‌گویم، «وَ لَقَد نُبِّئتُ بِهَذَا المَقامِ وَ هَذَا الیَومِ» این روز و این موقعیت را هم از پیش می‌دانستم، به من خبر داده بودند؛ به من گفته بودند که چه وضعیتی پیش خواهد آمد و مآلِ کارِ جامعۀ اسلامی به کجا خواهد رسید؛ اینها را می‌دانستم. از کجا می‌دانسته امیرالمؤمنین؟ یا پیغمبر خدا به علی‌بن‌ابی‌طالب درضمن درس‌های گوناگونش، این ودایع را هم سپرده بوده است؛ یا با الهامی که علی از قرآن …

کتمان‌کنندگان حقیقت، کافر به نعمت هدایت الهی

… لِلنّاسِ وَ لا تَکتُموَهُ»[7] خدا میثاق گرفته، پیمان گرفته است از آن‌کسانی‌که کتاب به آنها داده شده ـ که مخصوص اهل کتابِ تاریخ نیست، برای اهل کتابِ تا قیامت است ـ که این را باید برای مردم بیان کنید، آگاهی‌های لازم را در وقت لازم به مردم بدهید، کتمان نکنید. که کتمان‌کنندگان کافر به نعمت خدا هستند؛ کافر به نعمت خدا، پوشانندۀ نعمت خدا، اینها هستند که نعمت هدایت را می‌پوشانند. وقتی خواص به مردم جواب نمی‌دادند، مردم از کجا می‌خواستند بفهمند که عبدالملک شایستۀ خلافت و حکومت بر عالم اسلام نیست. عبدالملک نماز نمی‌خواند؟ عبدالملک حج نمی‌رفت؟ عبدالملک جهاد نمی‌کرد؟ عبدالملک علناً زنا می‌کرد؟ این کارها که نبود. عبدالملک مروان قبل از آنکه …

نقد کتمان و وارونه کردن حقایق برای دنیا و جلب دل ستمگر

… حسین و فاطمه علیهم‌السلام ـ را این‌طور کوچک می‌کنید و کوچک نام می‌برید و از دوستی با اینها امتناع می‌کنید و تبرّی می‌جویید. ای مردم! این کار را برای چه می‌کنید؟ برای دنیا، یا به طمع اینکه پول دنیا را به شما بدهند؟ یا از ترس آنکه راحتی دنیا را از شما بگیرند؟ این دنیا چیزی ندارد، این دنیا ارزشی ندارد که آدم برای خاطر اینکه پولش را به‌دست بیاورد، یا از ترس آنکه راحتی‌اش را از دست بدهد، این‌طور حقایق را کتمان کند و وارونه؛ و این‌طور درمقابل حَجّاجِ شیطان و شیطان‌صفت حرف بزند، تا بخواهد دل حَجّاج را به‌دست بیاورد.

کتمان امر اهل‌بیت (ع) و فضایل و حقوق الهی آنان، گناه کبیره

به‌علاوه معارف شیعه را چرا کتمان کنند؟ این‌همه تأکید ندارد. باید بگویند بگویید، آهسته بگویید؛ نه‌اینکه بگویند نگویید، کتمان کنید. کتمان امر اهل‌بیت گناه است؛ گناه کبیره است که آدم نگوید امر اهل‌بیت را و آنچه را که مربوط به آنهاست، از فضایل و از حقوق الهی.[14] پس کتمان مربوط به این چیزها نیست، بلکه کتمان مربوط به همان اسراری است که باید کتمان بشود تا به ثمر برسد. مربوط به همان فرمان‌ها و امریه‌هایی است که ازطرف امام صادر می‌شده، که با اذاعه، یعنی با افشا، خنثی می‌شده. منظور از کتمان، کتمان در یک‌چنین اسراری است.

تبیین حقایق به‌عنوان مصداق اصلاح برای کتمان‌کنندگان

در قرآن بارها «توبه» با «اصلاح» همراه آمده است؛ «الّا الّذین تابوا و اصلحوا»، «من تاب و امن و عمل صالحا». در جایی مصداق این اصلاح هم ذکر شده است: «انّ الّذین یکتمون ما انزلنا من البیّنات»؛ در مقابل کسانی که کتمان کنندگان حقایق بودند، «الّا الّذین تابوا و اصلحوا و بیّنوا». یا «الّا الّذین تابوا و اصلحوا و اعتصموا باللَّه و اخلصوا دینهم للَّه»؛ درباره‌ی کسانی است که نفاق ورزیدند و دودله شدند. میفرماید توبه و اصلاح اینها به این است که خودشان را یک دله و خالص کنند. بنابراین اصلاح لازمه‌ی توبه است.