بیسوادی، نشناختن ارزش کتاب و نبود دسترسی از عوامل محرومیت از کتاب
با این همه در میان انسانها بسیارند کسانی که نه تنها بر این خزانهی لایزال چیزی نمیافزایند، بلکه از آن بهره نیز نمیبرند. بیسوادی یابی معرفتی نسبت به ارزش کتاب و رغبتی به بهره بردن از آن یا دسترسی نداشتن به آن، از عوامل این حرمان عظیم و این خسارت بزرگاند . نباید شک کرد در این که همینها نیز به نوبهی خود معلول عوامل اجتماعی و سیاسی و فرهنگی است.
کمرغبتی نسبی به مطالعه نتیجهٔ کوتاهی رژیمهای فاسد و وابستهٔ گذشته
از این رو بیتردید باید گفت که کمرغبتی نسبی به مطالعهی کتاب در کشور ما نتیجهی کوتاهیهایی است که در دوران حاکمیت رژیمهای فاسد و وابسته، در این مورد شده است.
افزایش چشمگیر تولید و خواندن کتاب پس از انقلاب و ناچیز بودن آن در برابر شایستگی ملت
پس از پیروزی انقلاب آمار تولید و نشر و ضبط و خواندن کتاب در کشور ما به طور چشمگیر بالا رفته است ولی آنچه اکنون داریم در برابر آنچه شایستهی ملت بزرگ و پرتوان و هوشمند ما است، بسی کم و ناچیز است.
همگانی کردن کتاب با گسترش کتابخانههای عمومی و معرفی کتاب خوب
همگانی کردن کتاب از راه گسترش زنجیرهی کتابخانههای عمومی در هر گوشه و کنار کشور همراه با فراهمسازی زمینهی لازم برای همگانی کردن کتابخوانی و معرفی کتابهای خوب و پدید آوردن نوشتههای فراوان در همهی موضوعهای مورد نیاز و مورد علاقه وظیفهی بزرگ دیگری است که امید است بیش از آنچه که تا کنون شده، بگونهی پیگیر انجام گیرد.
رواج نداشتن کتاب در جامعه به اندازهٔ شأن آن
خوب؛ الحمدللَّه سؤالات شما زود تمام شد! من احتمال میدادم بیش از این طول بکشد. بله؛ پیامی که من دارم، همان پیام همیشگی است. من امروز میخواهم دو مطلب را به مردم و مسؤولین عرض کنم: یک مطلب، همان است که من همیشه تکرار میکنم. پارسال و سالهای قبل و در مناسبتهای گوناگون هم گفتم که ارتباط مردم با کتاب، باید بیش از این باشد. من میبینم که متأسفانه کتاب در جامعه ما، آن مقدار که شأن این جامعه اقتضا میکند، رواج ندارد. اگر ما یک جامعه بیفرهنگ و تاریخ بودیم؛ جامعهای بودیم که گذشته و کسان فرهنگىِ با معرفت و برجستهای ندارد؛ انسانهای بااستعداد و فهیم و دارای بینش و طرز فکر بالا ندارد (مثل بعضی از جوامع گوناگونی که در گوشه و کنار دنیا هستند) بیرغبتی به کتاب قابل توجیه بود؛ …
مطالعهٔ هرشبه در خانهٔ خود و انتظار آن از همهٔ خانوادههای ایرانی
من این را میخواهم عرض کنم. که در منزل خودِ من، همه افراد، بدون استثنا، هرشب در حال مطالعه خوابشان میبرد. خود من هم همینطورم. نه اینکه حالا وسط مطالعه خوابم ببرد. مطالعه میکنم؛ تا خوابم میآید، کتاب را میگذارم و میخوابم. همه افراد خانه ما، وقتی میخواهند بخوابند حتماً یک کتاب کنار دستشان است. من فکر میکنم که همه خانوادههای ایرانی باید اینگونه باشند. توقّع من، این است. باید پدرها و مادرها، بچهها را از اوّل با کتاب محشور و مأنوس کنند. حتّی بچههای کوچک باید با کتاب اُنس پیدا کنند. باید خریدِ کتاب، یکی از مخارج اصلی خانواده محسوب شود. مردم باید بیش از خریدن بعضی از وسایل تزییناتی و تجمّلاتی - مثل این لوسترها، میزهای گوناگون، …
لزوم خروج کتاب از جایگاه کالای تجملی و رواج فرهنگ کتابخوانی
... امروز کتاب جزو لوازم و اشیاء لوکس، تشریفاتى و خوبى است که اگر باشد بهتر است، اگر نبود هم، آسمان به زمین نمىآید! باید از این حالت خارج شود. اگر کتابخوانى فرهنگ رایج شد و در بین مردم ما جا افتاد، آنوقت کسانى پیدا میشوند که «صدقهى کتاب» درست میکنند که الان نیست. شما ببینید چقدر روضهخوانى میشود! چقدر احسان میشود! چقدر به ایتام کمک میشود! چقدر پول و جنس و پارچه و چیزهاى دیگر داده میشود! آیا به همین نسبت، کتاب هم داده میشود؟! به همین نسبت پول براى چاپ کتاب داده میشود؟! خیلى کم. حالا یک وقتی در گذشته، زمانى، کسانى از …
کندی دگرگونی خصلتهای ملی و جهاد بودن هر تلاش برای بهبود آن
بدیهی است که خصلتهای ملی به کندی دگرگون میشود و در راه بهبود بخشیدن به آن، به تلاش دراز مدت نیاز است. بیشک هر تلاشی در این راه از نظر دین مبین اسلام، جهاد و مقدس و دارای پاداش و ثواب دنیوی و اخروی است.
جهتگیری کلی نسبتاً مطلوب در رغبت و تقاضای مردم برای کتاب
… میشود، نوع مطالبه، رغبت و تقاضای مردم را درک و احساس میکنم. من از بعضی از ناشرین میپرسیدم که «شما فروشتان چطور است؟» یا «مراجعه مردم به این کتابی که شما چاپ کردهاید، چطور است؟» پاسخهایی که میدادند، برای ما روشن میکند که مردم به چه موضوعاتی بیشتر رغبت دارند. حالا ممکن است این رغبت، بعضیش هدایت شده باشد؛ یعنی دستگاه فرهنگی کشور، مردم را به سمت یک علاقه خاص یا به نوعی از کتابها هدایت کرده باشد. ممکن هم هست که بدون هدایت آنها باشد و مردم خودشان خواسته باشند. به هر تقدیر، یک جهتگیرىِ کلّىِ نسبتاً مطلوب، مشاهده میشود.
توصیه به انس مردم با کتابها و نوشتههای تاریخی
من مطلب را اینطور میخواهم آغاز کنم که انقلاب بزرگ اسلامی ایران، حقیقتاً انقلابی استثنایی بود. ما انقلابهای دیگری را، هم در تاریخ خواندهایم و هم در زمان خودمان مشاهده کردهایم. کاش شما مردم عزیزمان با کتابها و نوشتههای تاریخی، بیشتر اُنس میگرفتید و آنچه را که من میخواهم در چند کلمه برایتان عرض کنم، خودتان در کتابها و تفاصیل مطالعه میکردید که چیزی جای آن را نمیگیرد. واقعاً این انقلاب با انقلابهای دیگر فرق داشت. این فرق، هم در چگونگی بهوجود آمدن آن و هم در انگیزه بهوجود آمدن حرکت مردم دیده میشود. از جنبه دوم میتوانیم آن را مثلاً با انقلاب اکتبر روسیه که ماجرای هفتاد، هشتاد ساله کمونیستی از بطن آن برخاست، مقایسه کنیم تا …