نقد فردی بودن درس و مباحثهٔ حوزه و نبود اشتراک فکری
کارهاى ما دستهجمعى نیست؛ من یک وقتى عرض کردم. از این جهت مثل جناب ابوذر (سلام الله علیه) هستیم که «یَعیشُ وَحدَه وَ یَموتُ وَحدَه»؛[14] همهى کارمان تنها است. تنها از استاد درس را میگیریم، تنها مطالعه میکنیم، تنها مباحثه میکنیم ــ مباحثهمان هم تنها است؛ کار دو نفرى است، امّا تنها است ــ یعنى اشتراک فکرى نیست. یک روز زید میخواند، عمرو میشود شاگرد او، گوش میکند؛ فردا عمرو میخواند، زید میشود شاگرد او، گوش میکند؛ کار فردى. کار دستهجمعى، اشتراک مساعى، ابزارهاى مناسب را جمع کردن و آوردن، اینها کارهاى جدید دنیا است. جدید که عرض میکنیم، این بخش آن خیلى هم جدید نیست، …
برتری تحقیق دستهجمعی بر تحقیق فردی و لزوم کاربرد آن در حوزه
… سبْک اروپایى به آن میگویند تحقیق و ما به آن میگوییم تتبّع ــ در اسمگذارى بحثى نداریم ــ این هم یک نوع تحقیق است؛ تحقیق عرضى است، تحقیق سطحى است، یعنى در سطح، در عرض دنبال یک مطلبى گشتن یا در عمق به دنبال آن رفتن. هر دو جور تحقیق، امروز روشهاى نوینى دارد؛ استادانى مىنشینند، دانشجویانى را هدایت میکنند، کار دستهجمعى انجام میگیرد، تحقیق دستهجمعى عرضه میشود؛ تحقیق دستهجمعى خاطرجمعتر از تحقیق فردى است؛ اختلافات کمتر میشود، پیشرفتها بیشتر میشود. این روشها را باید در حوزه به کار بیندازیم. ما روش فردى را در حوزه همیشه داشتیم دنبال میکردیم. هنوز هم به نظر من روشها فردى است؛ یعنى همین درس که شما ملاحظه میکنید یک کار فردى است؛ درست است که صد نفر، هزار نفر پاى درس نشستهاند امّا هر یک از آنها جداگانه با استاد روبهرو است، مخاطب استاد است و بعد هم …