رفتن به محتوای اصلی

وقف

نام‌های دیگر: موقوفات

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

وقف اموال در راه خیر و حفظ و ادارهٔ موقوفات.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پاسخ به نامه‌ی تولیت آستان قدس رضوى درباره‌ی نحوه‌ی اداره‌ی موقوفات و متعلّقات— ۱۳۶۸/۱۲/۲۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۸
۱۳۶۸۱۳۹۸

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

گردهمایی‌ وقف‌ فرصت‌ مغتنمی‌ است‌ برای‌ تدبر در این‌ حکم‌ والای‌ اسلامی‌ و تشویق‌ مؤمنان‌ متمکّن‌ به‌ پیروی‌ از این‌ سنّت‌ سنیه‌ی‌ دینی‌. این‌، یکی‌ از کارسازترین‌ و سالم‌ترین‌ شیوه‌هایی‌ است‌ که‌ تمکّن‌ مالی‌ را به‌صورت‌ احسانی‌ ماندگار، در خدمت‌ نیازهای‌ جامعه‌ قرار میدهد و اراده‌ی‌ نیک آدمی‌ را پس‌ از طی‌ّ دوران‌ زندگی‌، همچنان‌ زنده‌ و کارساز نگه‌ میدارد.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

شیوه‌ای کارساز و سالم برای خدمت ماندگار ثروت به نیازهای جامعه

گردهمایی‌ وقف‌ فرصت‌ مغتنمی‌ است‌ برای‌ تدبر در این‌ حکم‌ والای‌ اسلامی‌ و تشویق‌ مؤمنان‌ متمکّن‌ به‌ پیروی‌ از این‌ سنّت‌ سنیه‌ی‌ دینی‌. این‌، یکی‌ از کارسازترین‌ و سالم‌ترین‌ شیوه‌هایی‌ است‌ که‌ تمکّن‌ مالی‌ را به‌صورت‌ احسانی‌ ماندگار، در خدمت‌ نیازهای‌ جامعه‌ قرار میدهد و اراده‌ی‌ نیک آدمی‌ را پس‌ از طی‌ّ دوران‌ زندگی‌، همچنان‌ زنده‌ و کارساز نگه‌ میدارد.

حفاظت از موقوفات آستان قدس و بهره‌مندی تهیدستان مناطق موقوفات طبق وقف‌نامه‌ها

۶- حفاظت از موقوفات و بهره‌گیری بهینه از آن در مصارف خود که متولی فقید بدان اهتمامی ویژه داشتند و بویژه بهره‌مند ساختن تهیدستان نقاطی از کشور که آن موقوفات در آن قرار دارند، بر حسب گنجایش وقفنامه‌ها نیز وظیفه‌ی بزرگ دیگری است.

مسئولیت خطیر و لزوم امانت و درستکاری در امور اوقاف

متولّیان‌ و مباشران‌ امور اوقاف‌ وظیفه‌ای‌ بزرگ‌ و مسئولیّتی‌ خطیر بر عهده‌ دارند؛ و دین‌ و وجدان‌، آنان‌ را به‌ امانت‌ و درستکاری‌ و تلاش‌ سالم‌ فرا میخواند.

وقف مؤمنان برای مراکز علمی، مورد رضای الهی و دارای اجر اخروی

بدون شک ایجاد مراکز علمى، از قبیل دانشگاه‌ها و دانش‌سراها و مراکز تحقیقاتى، از جمله بارزترین مصادیق کار نیک است که اگر براى آنها از سوى مؤمنین «وقف» انجام شود، ان‌شاءاللّه‌ مورد رضاى الهى و داراى اجر و ثواب اخروى خواهد بود.

اشکال در مشروعیت وقف، صلاحیت واقف و قبول مقام ذی‌صلاح

در پی مأموریت به دو هیئت فقهی و حقوقی برای بررسی عمیق و همه‌جانبه درباره‌ی‌ وقف اموال دانشگاه آزاد اسلامی، مجموعه‌ی بحث‌ها و تدقیق در ادلْه‌ی مختلف، به این نتیجه‌ی قطعی منتهی شد که وقف مزبور دارای اشکالات اساسیِ فقهی و حقوقی است از جمله هم به لحاظ مشروعیت وقف اموال مزبور و هم از جهت صلاحیت هیئت محترم موسس در انشای این وقف. همچنان که مشکل اساسی تحقق قبول مقام ذیصلاح نیز مطرح است، بنابراین وقف مزبور از لحاظ فقهی و حقوقی صحیح نیست.

شرط مالکیت در وقف و ماندگاری قرن‌ها اوقاف امیرالمؤمنین (ع)

شما در کتابها خوانده‌اید، از اهل منبر و خطبا هم زیاد شنیده‌اید که امیرالمؤمنین اوقاف زیادی دارد. گفت: «لا وقف إلّا فی ملک». کسی که مالک نباشد، که نمیتواند وقف کند. این اوقاف، املاک امیرالمؤمنین بود. امیرالمؤمنین این املاک را به ارث که نبرده بود، با کار خودش تولید کرده بود. در آن وضعیت کم آبی، امیرالمؤمنین چاه میزد، آب بیرون میآورد، مزرعه درست میکرد، آباد میکرد، بعد وقف میکرد. بعضی از اوقاف امیرالمؤمنین، قرنها مانده. پیداست چیزهای ریشه‌دار و مهمی بوده …

وقف چاهی که امیرالمؤمنین (ع) با دست خود حفر کرد

… درآمد امیرالمؤمنین، این‌گونه بود. اما این انسان پردرآمد، زندگیاش جزو فقیرانه‌ترین زندگیها بود؛ زیرا همه را در راه خدا میداد. در زیرزمین رفت و چاه را حفر کرد. با دست خودش هم این کارها را میکرد. راوی گفت: دیدم آب مثل گلوی شتر از این چاه بیرون زد و جاری شد. امیرالمؤمنین، گل‌آلوده از چاه بالا آمد و همان لب چاه نشست و کاغذ خواست. در کاغذ نوشت این چاه از طرف علی بن ابی‌طالب برای فلان اشخاص وقف است! آن چیزی را که شما در دوران حکومت امیرالمؤمنین ملاحظه میکنید، ادامه‌ی زندگی شخصی و خصوصی آن حضرت است که در دوران حکومتش هم این‌گونه از آب در می‌آید.

از سنت‌های حسنهٔ اسلامی یاری‌گر حیات اجتماعی طیب

در جامعه ما باید عادتِ کمک به ضعفا که یک عادت اسلامی است، روزبه‌روز بیشتر شود. صدقاتی که مردم میدهند، اطعامهایی که میکنند و کارهای بزرگی از قبیل وقف و حبس و امثال آنها که انجام میشود، از سنّتهای حسنه اسلامی است. این سنّتها به حیات اجتماعىِ طیّب کمک میکند. لذا نباید بگذارید در جامعه تعطیل شود. وقتی که مردم خود را در رفع گرفتارىِ مستضعفان و ضعفا و مستمندان سهیم بدانند، کارها اصلاح میشود.

لزوم حراست از موقوفات و جلوگیری از سوء استفاده

جنابعالى را به سِمت تولیت آستان مقدّس حضرت عبدالعظیم الحسنى و بقاع متبرّکه‌ى وابسته به آن منصوب میکنم. لازم است با دقّت و جدّیّت به مراقبت و حراست از موقوفات و اموال و عایدات این آستان قدس اقدام کرده و آنها را در عمران و نگهدارى این بارگاه مبارک و نیز احداث ابنیه‌ى لازم و انجام خدمات براى زائران و مجاوران و مردم شهررى و نشر و گسترش معارف اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام) و در خدمت به محرومین و مستضعفین به کار گرفته و از هر گونه سوء استفاده‌اى ممانعت فرمایید.

پاسداشت وقف از سوی مردم متشرع و لزوم نهی متخلفان

… فرموده‌اند،[1] موقوفات و متعلّقات آستان قدس رضوى (ع) باید تحت نظر متولّى آن صیانت و به مصارف مقرّره رسانیده شود و احدى مجاز به تصرّف در آن، بدون اذن و برخلاف نظر جنابعالى نیست و همه‌ی مسئولین و دست‌اندرکاران و مردم موظّف به رعایت حریم مقرّرات اسلامى میباشند. مردم مسلمان و متشرّع تاکنون نیز در همه جا به همین نحو عمل کرده و پاس وقف را داشته‌اند و اگر کسى یا کسانى تخطّى نمایند، باید نهى از منکر و رَدع[2] از خلاف شوند.

حفاظت از موقوفات گسترده و غنی آستان قدس رضوی

اولاً لازم میدانم همه‌ی نکات مذکور در حکم جناب آقای رئیسی را به جنابعالی نیز یادآوری کنم. اغتنام فرصت این خدمت و صرف همه‌ی توش و توان خود در آن، خدمت به زائران و مجاوران بویژه ضعیفان و نیازمندان، بهره‌گیری از ظرفیت فرهنگی آستان قدس، نگهبانی و مراقبت از گنجینه‌ی منحصربه‌فرد هنر معماری و خطاطی و تزئین به کار رفته در مجموعه‌ی بناها و فضاها، حفاظت از موقوفات گسترده و غنی، ساماندهی بنگاههای اقتصادی و خدماتی و سرانجام، بهره‌مندی از روحانیت این خورشید فروزان، با اخلاص و مجاهدتی که به کار خواهید برد در شمار این توصیه‌ها است.

ناشی بودن اوقاف و کارهای فی‌سبیل‌الله از ثروت افراد

… این کارها را افراد خیر، افراد ثروتمند میتوانند انجام بدهند. همین جا ما در تهران بیمارستانی داشتیم که شاید مرجع چقدر از مجروحین تظاهرات بود؛ همین بیمارستان بازرگانان. یک عده خیّر این کارها را انجام میدهند؛ راه میاندازند. مردم ما این‌جورند؛ اهل خیرند. و کسانی که حالا اوقافی دارند و این همه وقف، این همه کارهای فیسبیل‌الله، اینها ناشی از وجود ثروت افراد است. ما با این بد نیستیم. چرا بیخود در بیرون منعکس بشود که نظام اسلامی و مسئولان کشور، تا کسی بخواهد یک مقدار پول به دست بیاورد، اخمهاشان را در هم میکنند؛ احساس بغض و نفرت نسبت به او میکنند. این‌جوری نیست؛ واقعیت این نیست.

حفر چاه و وقف آن به‌دست امیرالمؤمنین (ع) در دوران پیری

… حیات پیغمبر - امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام هر کاری که کرد، برای پیشرفت اسلام بود. این که میبینید میگفتند فاطمه زهرا و امیرالمؤمنین و فرزندانشان گرسنه ماندند، علّتش همین است. والّا این جوان اگر به فکر کاسبی بود، میتوانست بهتر از هر کاسبی، به کسب بپردازد. این همان علی است که بعدها در دوران پیریاش چاه میکنْد؛ چاهی که مثل گردن شتر، آب از آن بیرون میزد. آن‌وقت، هنوز دست و رویش را از گرد و غبار کار نشُسته، مینشست و وقف نامه چاه را مینوشت! آن حضرت از این کارها زیاد کرده است. چقدر نخلستانها آباد کرده بود. چرا باید امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاة و السّلام، در جوانی گرسنه بماند؟ در روایت است که فاطمه زهرا سلام‌اللَّه‌علیها خدمت پیغمبر رفت. آن‌قدر گرسنگی کشیده بود که پیغمبر زردی گرسنگی را در صورت او …

حفر چاه و نوشتن وقف‌نامهٔ آن به دست امیرالمؤمنین (ع)

… برای کارهای عمومی کشورِ تازه‌ولادت‌یافتۀ اسلامی بود و به مسائلِ زندگی خود نمی‌رسید. واِلّ اگر امیرالمؤمنین جهاد و حکومت و حمایت از پیغمبر و مسائل جاری کشور را که به او ارتباط داشت، کنار می‌گذاشت و مشغول کاسبی می‌شد، قدرتش می‌توانست او را یک ثروتمند کند. (72/9/17) این همان علی است که بعدها در دوران پیری‌اش می‌رفت داخل چاه، چاه می‌کنْد، و مثل گردن شتر، آب از این چاه بیرون می‌آمد، هنوز دست و رویش را نشُسته، می‌نشست وقف‌نامۀ این چاه را می‌نوشت. از این کارها زیاد کرده. چقدر نخلستان‌ها آباد کرده بود. این همان مدینه است، چرا باید امیرالمؤمنین گرسنه بماند؟ که روایت دارد فاطمۀ زهرا رفت خدمت پیغمبر، آن‌قدر گرسنگی کشیده بودند که پیغمبر زردی گرسنگی را در صورت فاطمۀ زهرا مشاهده کرد؛ و دل پیغمبر سوخت و دعا کرد برای دخترش. (73/9/3)