اعتراض به ارائه نکردن هیچ کار اسلامی در دو سال اخیر
من از وزارت ارشاد توقّع دارم. البته آقای «مهاجرانی» - ظاهراً - نیستند و خودشان را راحت کردند از اینکه بیایند و حرفهای ما را بشنوند! بههرحال، فرق نمیکند؛ چه ایشان باشند، چه نباشند، من اعتراضم این است - این اعتراض را بارها هم گفتهام، الان هم در جمع شما میگویم - وزارت ارشاد در این دو سالی که ایشان در رأس این کار هستند، هیچ کار اسلامی بهعنوان اسلامی ارائه نداد! این اوّلین اعتراض من است. فرض کنید من خودم در مورد صدا و سیما، کمتر هفتهای است که اعتراضی و اوقات تلخیای نداشته باشم و پیغام تندی ندهم؛ اما صدا و سیما کارهای زیادی را بهعنوان کار اسلامی انجام داده، برنامههای اسلامی و برنامههای هنری اسلامی درست کرده و برنامههای گزارشی و علمی داشته …
لزوم مراقبت مضاعف و نترسیدن از اتهام ضدیت با آزادی
… و عشق مردم است که هدف دشمنان قرار دارد و نفوذ در اینها از طرق فرهنگی است. البته تصوّر میکنند که موفّقیت یافتهاند و گمان میکنند که پیشرفت کردهاند؛ لیکن خطا کردهاند؛ اشتباه کردهاند. ارکان نظام مستحکم است و مسؤولان نظام هم مراقبند و باید هم مراقب باشند. من الان - آقای وزیر ارشاد هم اینجا هستند - بخصوص میگویم، باید مراقبت کنید و مراقبت شما باید یک مراقبت مضاعف باشد. از جنجالها و از متّهم شدن به اینکه اینها ضدّ آزادیند، نترسید. شما حتّی اگر بالاترین انواع آزادی را هم بدهید، اما اصولتان را حفظ کنید، باز هم خواهند گفت که شما ضدّ آزادی هستید! کمااینکه الان در این منطقه، کشورهایی هستند که در همه تاریخ خودشان، روی یک مجلسِ ملىِ انتخاباتی را ندیدهاند؛ آنها را متّهم به نظام دیکتاتوری نمیکنند، ولی کشور ما را که در طول بیست سال عمرش، بیست تا انتخابات آزاد و انتخابات مردمی داشته، متّهم میکنند! از دشمن …
کمتوجهی به جبههٔ خودی و دایر نکردن دفتر جذب استعدادهای هنری
یکی از عوامل سایش در جبههی خودی، این است که مسؤولینِ خودىِ فرهنگ، مانند وزارت ارشاد و بعضی دستگاههای دیگر، به آن کم توجّهی کردند. از ابتدا که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل شد، بایستی دفتر گزینش دایر میکرد و به سراغ کسانی که اهل نویسندگی، شعر، فیلمسازی، موسیقی حلال و دیگر رشتههای هنری بودند، میرفت. حتی به سراغ کسانی میرفت که صدای خوبی برای خوانندگی داشتند. بنده گاهی اوقات که میبینم نوجوانی را به تلویزیون میآورند که از صدای خوبی برخوردار است، دلم میلرزد که آیا بناست این نوجوان، فردا، پس فردا خوانندهی خوبِ جبههی مستضعفین و جبههی حق شود، یا قرار است به …
لزوم جذب استعدادهای هنری و امکان تبدیل وزارتخانه به مرکز انقلاب و اسلام
دایر کردن چنان دفتر گزینشی در وزارت ارشاد لازم بود تا مراجعه کنندگانِ دارای استعداد هنری را جذب میکردند، یا حتی به سراغشان میرفتند. اگر چنین میشد، وزارت ارشاد را که گاهی لانهی مراکز فساد فرهنگ گذشته بود، بتدریج و به مرور استحاله و تبدیل به مرکزی برای انقلاب و اسلام و خدا و حقّ و آزادگی میکردند و مسلّماً پس از گذشت ده سال، میتوانستند در همهی رشتههای هنری، شخصیتهای عظیمی را پرورش دهند و معرفی کنند. اما چنین کاری نکردند. حال «مقصّر چه کسی است؟» ما که اینجا قاضی نیستیم. «با مقصّرین باید چه کار کنیم؟» ما که دادستان نیستیم. فعلاً میخواهیم وصفالحال کنیم و ببینیم از حالا به بعد باید چه کار کرد؟
جهتدهی کتاب و هنرها به سمت دین و خدا
حالا در وزارت ارشاد، مسئلهی کتاب هست، مسئلهی هنرهای تجسمی هست، مسئلهی هنرهای گوناگون صوتی، تصویری هست، در همهی این جهتگیریها، بایستی ما جهتمان این باشد که مردم به سمت دین، به سمت خدا حرکت بکنند. والّا اگر قرار باشد که نگاه کنیم، ببینیم بیگانگان ما را بر چی ملامت میکنند - اگر این را بخواهیم رعایت بکنیم - خیلی کارها انجام نخواهد شد. ریشی هم که شما میگذارید، دنیا قبول ندارد. کراواتی هم که شما نمیبندید، دنیا قبول ندارد. خیلی از اطعمه و اشربهای هم …
وظیفهٔ مبارزه با مخدرفروشان و سمپراکنان فرهنگی
این «اصول» چه هستند؟ در درجهی اول، ایمان و هویت اسلامی و انقلابی و پایبندی به آن. این، وظایفی را بر عهدهی دولت میگذارد. نمیشود گفت دولت به ایمان مردم کاری ندارد؛ نه. مدتی این فکر را ترویج کردند؛ اما این غلط است. دولت وظیفهدار است. چطور وزارت بهداشت با داروفروشهای مصنوعی ناصرخسرو مبارزه میکند؛ اما وزارت ارشاد با مخدر فروشهای فرهنگی مبارزه نکند!؟ با سمپراکنان فرهنگی مبارزه نکند!؟ این، وظیفهی دولت است؛ صدا و سیما یک جور، وزارت ارشاد یک جور و دستگاههای گوناگون یک جور. وظیفهی مهم این است که ما پایههای یک ایمان روشنبینانه و استوار را در ذهن نسلهای جوان و رو به رشد خودمان تقویت کنیم؛ ایمانِ دور ازخرافهگری و سستاندیشی، ایمانِ روشن …
لزوم کار وزارت ارشاد برای اعتلای داستاننویسی
… اما استعدادش را داریم. من عقیدهام این است؛ اینطور نیست که ما استعدادش را نداشته باشیم. البته ما در شعر برجستگی داشتهایم؛ اما به این شکل در رمان، نه؛ لیکن به نظر من میشود. بعد از انقلاب هم یک کارهایی شده است؛ حالا در آن حدِّ از اعتلا نیست که آدم توقع دارد؛ اما اگر دنبال گرفته شود و واقعاً وزارت ارشاد روی این زمینه کار کند و بنویسند، میشود. حالا بعضی از دوستان گفتند که قصه را برای سینما بنویسند. من نمیدانم، بیشتر از من شما واردید؛ آیا واقعاً باید قصه را برای سینما نوشت؟ خیلی از آثار بزرگ سینمایی که وجود دارد، از آثار کلاسیک و قصههای قدیمی گرفته شده است؛ معلوم نیست رمانی برای این خصوص نوشته شده …
تأکید بر رسیدگی به مشکلات اجرایی مطرحشده از سوی هنرمندان
مطالبی که دوستان فرمودند - که نمونههایی بود و انسان میتواند برخی از ناگفتهها را هم در پرتو این گفتهها حدس بزند - بعضاً از مسائل اساسی ماست که خود من بلاشک باید در پرداختن به آنها سهمی به عهده بگیرم؛ البته بعضی هم جزو مسائل اجرایی است. خوشبختانه وزیر محترم ارشاد و همکارانشان در اینجا حضور دارند و مطالب را شنیدند؛ من هم تأکید خواهم کرد که به پارهای از مشکلات و مسائلی که در مقام اجرا مورد توجه است، بپردازند و انشاءاللَّه آنها را حل کنند. البته سؤالات فقهی - بحث راجع به مجسّمه یا حدود و ضوابط موسیقی محلّی و غیره - بحث دیگری است که فرصت خاص خود را میطلبد.
تأکید بر توجه وزارت ارشاد به مسئلهٔ اقتصاد هنر
مسأله اقتصاد در هنر، مسأله مهمی است؛ نکتهای است که به دستگاههای اجرایی مربوط میشود و من بخصوص تکیه میکنم بر اینکه دوستان وزارت ارشاد به آن توجّه کنند. راست میگویند - هم فیلمسازها، هم بقیه بخشهای هنری - علاوه بر اینکه وضع خود هنرمندان از لحاظ زندگی، چندان ممتاز نیست و در خیلی جاها در حدّ قابل قبولی نیست؛ کسانی هم که در رشتههای هنری سرمایهگذاری میکنند، غالباً وقتی به چیزهایی پایبند هستند، نمیتوانند بازده …
گله از اعلام نکردن هدف سینما و تئاتر اسلامی
… بفرمایید وزارت ارشاد نمیآید اعلان کند که من میخواهم «سینمای اسلامی» درست کنم! مگر ما از چه خجالت میکشیم؟! یک روز در این دنیا کسانی بودند که از گفتن «بسمالله» و از بردن نام اسلام، خجالت میکشیدند؛ ما آمدیم اسلام را در دنیا سکّهی رایج و نرخ شاهعبّاسی کردیم. حالا خجالت بکشیم از اینکه بگوییم سینما و تئاتر اسلامی میخواهیم؟! چرا اعلان نمیکنند؟ صریحاً بگویند که ما میخواهیم سینمایمان را اسلامی کنیم. «سینمای اسلامی» یعنی چه؟ یعنی ما میخواهیم محتوای این تکنیک، این قالب و این هنر را که از دیگران گرفتهایم - مثل خیلی چیزهای دیگر - اسلامی کنیم. ما میخواهیم از قالب این، هرچه را که با اسلام منافات دارد، حذف کنیم. چه مانعی دارد این گفته شود؟! چرا گفته نمیشود که …
ترویج اسلام بهعنوان وظیفهٔ اصلی این وزارت
… و آن طرف، این کار انجام شد - خوب؛ وزارت ارشاد، دستاندرکار چند کتاب رمان شده و پول و امکانات به افرادی که آماده هستند، داده است - مسلّم هم داریم - که بنشینند و یک رمان انقلابی، یا چند رمان راجع به جنگ بنویسند؟ چند تا از این کارها کردند؟! این سؤال ماست دیگر. مگر وظیفهی وزارت ارشاد، غیر از این است؟! وزارت ارشاد اسلامی برای این است که اسلام را ترویج کند. البته این اعتراض را به سازمان تبلیغات هم دارم؛ منتها با آن ابعاد ضعیفتری از لحاظ امکانات و اینها که سازمان تبلیغات نسبت به وزارت ارشاد دارد. در مورد دانشگاه هم همینطور است. من الان به آقای دکتر «معین» و آقای «فرهادی» عرض میکنم: آقایان عزیز! برادران عزیز! من …
وظیفهٔ دولت و وزارت ارشاد در جلوگیری از آثار فاسدکننده
البته ما نمیخواهیم به مردم بگوییم شما حتماً این کتاب را بخوانید، آن کتاب را نخوانید؛ نه. انواع سلایق، انواع فکرها، انواع ذهنها، انواع استعدادها، باید در مقابل خودشان میدان بازی داشته باشند، برای اینکه آنچه را میخواهند، بتوانند انتخاب کنند؛ اما آن چیزی که گمراه کننده و فاسد کننده است، ما نباید اجازه بدهیم وارد میدان شود. این، وظیفهی ماست، وظیفهی دولت است، وظیفهی وزارت ارشاد است. به همین خاطر، این استثنای مطلبی است که من اوّل گفتم ما بایستی فرآوردهی کتابی زیاد داشته باشیم.
وزارتخانهای بزرگ، پرکار و وسیع
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی واقعاً وزارت بزرگی است و یکی از وزارتخانه های پر کار و وسیع است. من در واقع این جهت را رعایت میکنم که چنانچه بنا باشد ایشان از کار وزارتخانه کم کنند و در اینجا وقت بگذارند، سزاوار نیست؛ چون کار وزارتخانه هم کار کوچکی نیست که بگوییم آدم از آنجا کم کند و اینجا بگذارد. اگر بنا باشد اینجا کم بماند، این هم واقعاً خیلی مهم …
کافی بودن اصلاح فرهنگ عمومی بهعنوان وظیفهٔ این وزارت
… که در دعای «مکارمالاخلاق» آمده است، مصداقش همین است. میخواهید آن بخشهایی از زندگیمان را که تحت تأثیر ظلمها و استبدادها و انحرافها و کجفهمیها و کجرویها و دخالتهای بیگانه و امثال اینها ضایع و فاسد شده است، اصلاح کنید. این، کار عظیم و بسیار بزرگی است؛ بهحدّی که اگر وزارت ارشاد، واقعاً جز اصلاح فرهنگ عمومی، هیچ کار دیگری نکند، به نظر بنده، برای آن کافی است و کارِ کمی را عهدهدار نیست. خب؛ بحمدالله آقایان همتّشان بالا است؛ این کار را میکنند و صد کارِ دیگر هم در کنارش دارند. انشاءالله به همهی آنها هم دست مییابند.
توجه عوامانهٔ مسئولان وزارت ارشاد به چهرههای قدیمی و نامدار
مسلّماً وقتی یک مرکزِ دارای قدرت و امکانات، به جذب استعدادها نپردازد، استعدادهای سرگردان و یا حتّی غیر سرگردان، دچار ضعفهایی خواهند شد که آن ضعفها به سایش و ریزش منتهی میشود. من خود ناظر بودم و میدیدم که مسؤولین وزارت ارشاد، غالباً به همان قدیمیها چشم میدوختند. کسی که هیکلش درشتتر و ظاهرش چشمگیرتر است، چگونه عوام را جذب میکند؟ آنها هم به همین حالتِ عوامانه، پیوسته به نام و نشاندارها نگاه میکردند و گاهی هم، نه هوشمندانه که ناشیانه، به سراغشان میرفتند.
امید به اقدام نو در ترویج و تسهیل کتابخوانی
امیدوارم مسئولان عزیز در وزارت ارشاد و دیگر دستاندرکاران گرامى ترویج و تسهیل کتاب و کتابخوانى با فرارسیدن این هفته، روزى نو و کارى نو و امیدى نو دربارهى این موضوع مهم و حیاتى پدید آورند و ما در آیندهاى نزدیک نشانههاى اینهمه را در پیش روى خود ببینیم. کمک و توفیق الهى و توجّه حضرت ولىّعصر (ارواحنا فداه) را براى همهى شما مسئلت مینمایم.
لزوم تفاهم و فهم متقابل با هنرمندان هر رشته
… یک نوع. یعنى شاید تا این حد انسان بتواند این هنرها را نزدیک و خویشاوند با هم بداند. من البتّه با بعضى از هنرها سروکار دارم ــ مثل شعر ــ امّا با این هنر نخیر. خب، شماها را زیارت کردیم و از صفاى شما خیلى استفاده کردیم؛ خیلى خوب بود؛ براى من بسیار جالب بود. این کار، کار خوبى است که شما ــ وزارت ارشاد ــ با هنرمندان این رشته و هر رشتهاى تفاهم کنید. تفاهم نه به معناى قرارداد، تفاهم غیر از قرارداد است؛ یعنى فهم متقابل؛ هم آنها بفهمند که شما میخواهید خدمت کنید به کار آنها، هم شما بفهمید که آنها چه چیزى دارند؛ متاع و آن مایهى هنر چیست.
توصیه به تشویق مؤلفان، کتابداران و هر آنچه به کتاب مربوط است
امّا در مورد آن بخش اوّل، من میخواهم به آقایان که در وزارت ارشاد مشغول خدمت هستند، توصیه کنم که این کار را، هم در سطح کشور گسترش بدهند، هم از لحاظ زمانى گسترش بدهند، یعنى تکثیر بکنند. مثلاً اگر چنانچه نمایشگاههایى در مراکز استانها تشکیل بشود یا اینکه بهانههایى براى مطرح شدن مسئلهى کتاب مطرح بشود، مثلاً فرض کنید همچنان که حالا بهترین مؤلّفها را جایزه میدهند یا بهترین نویسندهها را یا مترجمها را، مثلاً بهترین کتابدارها، بهترین کتابخانهدارها، [یا اینکه] بیشترین کتابخانه در کدام شهر است، در کدام محلّه است، مربوط به کدام قشر از قشرهاى مردم است، مورد تشویق قرار بگیرند. یعنى هر آنچه مربوط به کتاب و کتابخانه و کتابخوانى و کتابسازى یعنى تولید کتاب است، مورد توجّه و تشویق و تقدیر قرار بگیرند. من فکر میکنم اگر ما بتوانیم فرهنگ کتابخوانى را در کشور رایج بکنیم و البتّه در کنار آن، تولید کتابِ خوب را هم گسترش بدهیم، بخش عمدهاى از وظایف فرهنگى دولت جمهورى اسلامى بدین وسیله انجام خواهد گرفت. کتاب بسیار مقولهى مهمّى است؛ من البتّه به کارهاى هنرى و …
متولی اصلی اجرایی مقابله با تهاجم فرهنگی با کمک وزارت آموزش عالی
… وجود دارد، که به شکل نظم یافته و سازمان یافتهای حمله میکند. این طرف هم، اگر چه کار زیادی انجام میگیرد، اما حرکت شکل و نظم یافتهای برای دفاع وجود ندارد. این است که انسان احساس خطر میکند. لذا انتظار است که به این قضایا، واقعاً به طور جدی، رسیدگی شود. البته در این قضیه، هم وزارت ارشاد - به عنوان متولی اصلی از لحاظ اجرایی - و هم وزارت آموزش عالی - به عنوان دستیار و کمک کار - میتوانند سهیم باشند.
معتقد بودن مدیریت وزارت ارشاد در عین نامعتقد بودن دستگاه فرهنگی آن
این بگومگوها، از قبیل بگومگوی شماها با بنیاد فارابی یا وزارت ارشاد نیست. اگرچه مدیریت وزارت ارشاد، مدیریت معتقدی است - و تحلیل شما هم کاملاً هوشمندانه بود - اما دستگاه فرهنگی که او مدیرش است، معتقد نیست؛ یعنی به خاطر وجود بعضی آدمهای ناباب، به خاطر وجود همان مشاوران و از این قبیل، جهت، جهت دیگری است؛ این را با آن مقایسه نکنید. شماها مفاهیم مشترک بسیار زیادی دارید و میتوانید با همدیگر کار بکنید.
مسئولیت کار جدی در تدوین سیر مطالعاتی
یکی از چیزهائی که ما امروز خیلی احتیاج داریم، برنامههای مطالعاتی برای قشرهای مختلف است. بارها اتفاق میافتد که جوانها را، نوجوانها را به کتابخوانی تشویق میکنیم؛ مراجعه میکنند، میگویند آقا چه بخوانیم؟ این سؤال یک جواب ندارد؛ احتمالاً جوابهای متعددی دارد. مجموعهی متصدیان امر کتاب - چه در وزارت ارشاد، چه در مجموعهی کتابخانهها - روی این مسئله باید کار جدی بکنند؛ در بخشهای مختلف، برای قشرهای مختلف، به شکلهای مختلف، با تنوع متناسب، سیر مطالعاتی درست کنند؛ اول این کتاب، بعد این کتاب، بعد این کتاب. وقتی که جوان، نوجوان، یا کسی که تاکنون با کتاب انس زیادی نداشته است، وارد شد، حرکت کرد، راه افتاد، غالباً مسیر خودش را پیدا …
نفی بیاعتنایی به بخشنامههای وزارت ارشاد
… کسانی که با نظرات من در این زمینهها آشنا هستند، میدانند که بنده معتقد نیستم که هنر با بخشنامه و دستور و فرمان و حکم و اینطور چیزها درست میشود.این از آن چیزهایی است که با حکم درست نمیشود؛ باید انگیزه وجود داشته باشد؛ هرچند انگیزههای ناپاک هم وجود دارد. البته آنچه که من عرض میکنم، نظرات خودم است و به معنای این نیست که اگر وزارت ارشاد در زمینهای بخشنامهای صادر کرد، به آن توجّهی نشود.
تأثیر اقدامات وزارت ارشاد در ترویج کتابخوانی
در این زمینه، خیلی حرف زده شده است. بنده خودم هم هر سال تقریباً یک حرف تازه در این مورد مطرح کردهام و موضوع جدیدی نیست. خوب؛ همین کارهایی که الان وزارت ارشاد و بعضی دستگاههای دیگر در ترویج کتابخوانی انجام میدهند، خوب و مؤثّر است. امروز در این نمایشگاه سه نفر - که حال قبلاً با هم همفکری کرده بودند یا نه، من نمیدانم - جدا جدا به من پیشنهاد واحدی را ارائه کردند و آن این است که در مدارس، ساعتی برای کتابخوانی گذاشته شود. فکر خوبی به نظرم رسید. این را باید حتماً وزارت آموزش و پرورش بررسی …
لزوم حمایت از اجتماع اهل قلم دلسوز و علاقهمند
… باشند و با هم تفاهم و تبادل نظر کنند. البته، نه از این معاندین. اینها نه. اینها کسانی هستند که اگر در این گونه اجتماعات وارد شوند، افساد میکنند. اینها مورد اعتماد نیستند. اینها سابق ولاحق و حال و گذشتهشان به گونهای نیست که انسان بتواند به آن اعتماد کند. کسانی که واقعاً برای این مردم، برای این کشور و برای فرهنگ این کشور دل میسوزانند و کار مطبوعاتی را حقیقتاً از روی علاقه و عشق و احساس مسؤولیت انجام میدهند، خوب است اجتماع داشته باشند. وزارت ارشاد هم کمک و حمایت کند و تمهیداتی بیندیشد تا اهل قلم، بتوانند این کار را به سهولت انجام دهند. ما با این کار، موافقیم.
تشکر از اجرای توصیهها دربارهٔ نمایشگاه دائمی و کتابهای پرتیراژ
… و پرده و... -، به کتاب اهمیّت بدهند. اوّل کتاب را مثل نان و خوراکی و وسایل معیشتی لازم بخرند؛ بعد که این تأمین شد به زواید بپردازند. خلاصه، باید با کتاب اُنس پیدا کنند. در غیر این صورت، جامعه ایرانی به هدف و آرزویی که دارد - که حقّ او هم هست - نخواهد رسید. البته من این را فراموش نکنم که از وزارت ارشاد بهخاطر انجام همه توصیههای ما در سال گذشته در هنگام مصاحبه - پایان بازدید - تشکّر کنم. مسأله نمایشگاه دائمی و کتابهای پرتیراژ که الان آقای مسجد جامعی به من گزارش دادند، از کارهایی است که انجام گرفته است. من از آنچه که انجام شده است خرسند شدم.
قدردانی از برگزارکنندگان نمایشگاه کتاب
… نمایشگاه دارد ملتقا و محل دیدار اهل فرهنگ و کسانی میشود که به مقولهی فرهنگ علاقه دارند؛ و این اتفاقِ بسیار خوبی است. البته شنیدم که در نمایشگاهِ امسال سخنرانی و میزگرد هم گذاشتهاند؛ این کار، جنبهی دوم قضیه را تقویت میکند. انشاءاللَّه آقایان موفق باشند. من از وزارت ارشاد، بخصوص مسؤولان نمایشگاه و کارهای مربوط به آن و همچنین از کسانی که به نحوی از انحاء کمک کردند و کتابها را در اینجا عرضه نمودند، صمیمانه تشکر میکنم. امیدوارم کار نمایشگاههای کتاب، روزبهروز بهتر شود. حتّی مانعی ندارد اگر ما یک نمایشگاه دایمی کتاب داشته باشیم تا به طور مستمر تازههای کتاب و آنچه به کتاب مربوط میشود، در محلی که در دسترس مردم باشد، عرضه شود؛ آن وقت مردم از وجود چنین مکانی مطلع شوند و ناشران …
تشکر از مسئولان برگزاری نمایشگاه کتاب
… گذشته، بهتر و جامعتر بود. طبق گزارشی هم که برادران دادند، شرکت کنندگان درنمایشگاه کتاب امسال - چه شرکت کنندگان خارجی و چه ناشرین داخلی - گویا بیشاز سال گذشته هستند و نظم و ترتیب بسیار خوبی حاکم بود. کتابهایزیادیرا دیدیم و کتابهای تازهای را مشاهده کردیم. من لازم است از برادران عزیزیکه مسؤول این کار هستند؛ از وزارت ارشاد که این بارسنگین رابر دوش دارد و از برادرانی که مباشرتاً مشغول این کارند، صمیمانه تشکّر کنم.