کاربرد نادرست تعبیرات گرفتهشده از عربی از زمان مشروطه
… بخشی از مسئله است؛ چیزهای دیگری هم وجود دارد لکن حالا فعلاً آنچه محلّ ابتلای ما است، همین بخش از قضیّه است که زبان، متأسّفانه زبان بیمار و ضعیف و نارسا و احیاناً قابل اشتباه [است]. چون وقتی که سخن درست اداء نشود، تفاهم، غلط میشود، یعنی چیز بدی فهمیده میشود. یک نمونهی این، از این کلماتی است که ما از عربی گرفتهایم. حالا کلماتی که از زبانهای فرنگی گرفته شده، یک جور دیگر است، لکن کلماتی که از عربی گرفته شده، چون سابقه دارد، یعنی از زمان مشروطه و قبل از مشروطه، تعبیرات تازهای را از عربی گرفتند وارد زبان ما کردند ــ چه زبان سیاسی، چه زبان غیر سیاسی ــ گاهی اینها غلط به کار میرود.
مخالفت با کنار گذاشتن کلمات عربی جاافتاده در فارسی
… از کمونیستها گرفتند؛ تعبیرات کمونیستی است؛ کمونیستهای داخلی خودمان هم «خلق» میگفتند؛ خیال میکردند وقتی گفتند خلق، آن کلمهی «ملّت» را ضایع میکنند؛ بالاخره هر مکتبی یک واژهی جدیدی برای خودش میآورد.) حالا واقعاً بگردیم یک کلمهی فارسی برای این پیدا کنیم. من از آن آدمهایی نیستم که معتقد باشم که چون کلمه عربی است، باید گذاشتش کنار؛ نه، کلمه عربی است و به قول مرحوم آلاحمد جزو زبان من است. او میگوید اعتراض میکنند به من که چرا کلمات عربی به کار میبری؛ خب این جزو زبان من است؛ عربی نیست، بیگانه نیست، مال من است؛ حالا اصل آن مال هر جا باشد. من این اعتقاد را ندارم، امّا چرا زبان ما با این سعهی عظیم، با این گسترش فراوان که بلاشک از جهت ترکیبپذیری، …
کاربرد غلط واژهٔ عربی و پیدایش عدم تفاهم
… ملّی چیست؛ غرور ملّی را بگذارید کنار. در حالی که مقصود شما از غرور ملّی، اصلاً آن معنای بد نیست ــ که معنای کلمه است ــ شما آن شرف ملّی را میخواهید بگویید؛ خیلی خوب، به تعبیر درست آن بگویید که من هم در فهم مراد شما اشتباه نکنم؛ یعنی کار به اینجاها رسیده؛ در حالی که امروز کسی فکر نمیکند که کلمهی غرور ملّی، کلمهی غلطی باشد؛ امّا غلط است، و این غلط، عدم تفاهم به وجود آورده.