ابعاد وسیع تأثیرگذاری و فرهنگسازی و لزوم سرمایهگذاری مادی و معنوی
علت اینکه من میگویم آماده هستم و حوصله دارم از شماها بشنوم، این است که به نظر من تلویزیون، صدا و سیما و بخصوص بخش هنر نمایشی - بخش سریال و فیلم - امروز برای ما از همیشه مهمتر است. من به هیچ وجه یک نگاه مسامحی و گذرا و باری به هر جهتی نسبت به تلویزیون ندارم. هنرهای نمایشی خیلی مهمند؛ ابعاد تأثیرگذاری و فرهنگسازی هنرهای نمایشی خیلی وسیع است و امروز ما به عنوان یک ملتی که چون زنده است، چون حرف دارد، چون احساس هویت و وجود میکند، پس دشمنهای بزرگی هم دارد، مواجهیم با دشمنیهائی از راههای مختلف، به شیوههای مختلف و از جمله به شیوهی استفادههای هنری و بیش از همه، هنر نمایش. این نشان میدهد که ما به عنوان یک ملت زنده، به عنوان یک مجموعهای که در دنیا حرفی برای گفتن داریم و هدفی داریم، چقدر باید روی مسئلهی هنرهای نمایشی اهتمام بورزیم و سرمایهگذاری مادی و معنوی کنیم. لذا من حقیقتاً به این موضوع اهمیت میدهم.
قدردانی از فکر، خلاقیت و زحمت پشت هر ثانیهٔ فیلم و سریال
من قدر کارهای نمایشی را میدانم. من ارزش این کارها را میدانم. من میدانم پشت سر هر دقیقهای، بلکه هر ثانیهای از این فیلم یا سریالی که شما ساختهاید، چقدر فکر، ابتکار، خلاقیت، هنر، تلاش، زحمت و گاه بیخوابیهای طولانی وجود دارد. البته خیلی از مخاطبانِ این فیلمها نمیدانند؛ یک فیلم میبینند - یک ساعت یا چند ساعت - یا سریالی به آنها نشان داده میشود، اما پشت سرِ این یک ساعت یا چند ساعت، دنیای عظیمی از کار انجام میگیرد؛ از پیدا کردن سوژه، تا نوشتن فیلمنامه، تا پیدا کردن کارگردان و سپردن به …
فاصلهٔ زیاد کار انجامشده با ظرفیت عظیم و عملی بودن توقع بیشتر
شماها خیلی زحمت کشیدید، واقعاً هم آثار خوبی خروجىِ این زحمات شماست؛ اما بین آنچه انجام گرفته و آنچه با این ظرفیت عظیم میتواند انجام بگیرد، باز هم فاصله زیاد است. بنده توقعم خیلی زیاد است. من توی این زمینهها - نه فقط در مقام مخاطبهی با شما - با خیلی از مسئولین گوناگون دیگر هم که مواجه میشوم، یک پرتوقعیهائی دارم. به نظر خودم این پرتوقعیها منطقی است؛ به هیچ وجه غیر منطقی نیست. همین که شما این همه دارید کار میکنید، …
نیاز کشور و وجود استعدادهای خوب بازیگری و کارگردانی پس از انقلاب
من فکرش را نکردهام که برای کمک به دانشجویان هنر چه کار میشود کرد. البته من عقیدهام این است که در زمینهی هنر -بخصوص هنرهای نمایشی- ما واقعاً خیلی نیاز داریم. از طرفی هم آدم میبیند که حقّاً و انصافاً استعدادهای بسیار خوبی هست؛ چه در زمینهی بازیگری، و چه در زمینهی کارگردانی؛ همهاش هم مربوط به دوران انقلاب است؛ مربوط به قبل از انقلاب نیست. من خیلی هم با سینما ارتباطی ندارم؛ ممکن است نمایشهایی را که از تلویزیون پخش میشود، یا چیزی ورای این را یک وقت فرصت کنم ببینم؛ اما در همان حدّی که من دیدهام، میتوانم بگویم که نسبت بازیگران سینمایىِ خوبِ بعد از انقلاب، بیشتر از …
اعتلای سینما و تئاتر با ورود نسل جوان معتقد و دارای مذاق دینی
تا شما نسل جوان نو، با اعتقادات صحیح، با دید صحیح، با مذاق دینی، به طور کامل وارد میدان این کارها نشوید، هنر نمایش -چه سینما، چه تئاتر- آن اعتلای لازم را در کشور پیدا نخواهد کرد. تا مادامی که کارگردان ما، یا نمایشنامهنویس ما، حتّی سعی میکند ژستها و حرکات این شخصیتها -و به قول شما پرسوناژها- را به شکل فیلمهای غربی در بیاورد، ما بهجایی نمیرسیم. متأسفانه در بعضی از همین فیلمهای ما که متعلّق به همان افرادی است که خیلی با تفکّرات انقلابی …
تأثیر سریعتر و کوبندهتر هنرهای نمایشی از شعر و ادبیات
الان هم که آدم شعر حافظ را میخواند، میبیند چیز عظیمی است؛ تأثیرگذار است. آن وقت این هنرهای نمایشی، از شعر و ادبیّات هم تأثیرشان تندتر است. البته نمیدانم ماندگارتر است یا نه. ممکن است مثلاً آدم بگوید در جاهایی ماندگارتر هم هست یا نیست؛ اما بههرحال اثرش سریعتر و قاطعتر و کوبندهتر است.
رسایی و قدرت تبیین بیشتر بیان سینما و هنرهای نمایشی
… دنبال آن هستند، بسیار مسألهی مهمّی است. واقعاً جا دارد که ساعاتِ متوالی و زیادی برای تبیین این مسأله بین همهی قشرها از جمله هنرمندان، صرف شود. لکن بنده قصدم این نبود و نیست که دربارهی گسترش نماز یا توصیه به آقایان و خواهران دربارهی این قضیه، صحبت کنم. بنده میخواهم مسألهی اساسیتری را مطرح کنم و آن اصلِ مسألهی هنرهای نمایشی، اصلِ مسألهی سینما و رساندن کشور و جامعه به اهداف خود در این زمینه است. البته این بیان - بیان فیلم و سینما و هنرهای نمایشی بهطور کلّی - بیان بسیار رسایی است؛ از دیگر بیانها رساتر است و قدرت تبیین بیشتری هم دارد. چه بهتر که وقتی انشاءالله توانستیم در این زمینه به موفقّیتهای زیادی دست یابیم، از جمله کارهایی که دنبال میکنیم یکی هم این باشد که مردم را از این طریق به نماز آشنا سازیم. این حرف بدان معنا نیست که فعلاً کسی به این فکر نباشد؛ نه. فعلاً هم هرکس میتواند در این …
لزوم حرکتی عظیم برای شکوفایی استعدادها و کار کمی و کیفی در حد اعلا
… کسانی که به هر شکل دستاندرکار مسائل نمایش در کشورند، عرض کنیم: آقایان! تا به حال هر کاری کردید مایهی تشکّر و سپاس. دست شما درد نکند؛ خدا قوّت - حقیقتاً کسانی که کارهای برجستهای کردند، مشکور و مورد سپاسند - اما اینها برای ما کم است؛ برای این ملت، کم است. باید یک حرکت عظیم انجام گیرد. باید استعدادها شکوفا شوند. باید جوانان مستعد - که میبینید وقتی وارد میدان میشوند، گاهی چه چشمههای زیبایی را نشان میدهند - به میزان زیاد و در کیفیّت بالا وارد این میدان شوند. بایستی کار از لحاظ کیفی و کمّی در حد اعلی انجام گیرد. این از نکتهی اوّل.
رساتر و بلیغتر بودن بیان نمایش از دیگر بیانهای هنری
… محدودیتها و نواقص دیگری همراه آن است. زبان موسیقی امتیازات دیگری دارد؛ دارای شمول است، صبغهی جهانی بودن و جنبهی انسانی دارد و همه جایی و همه کسی است؛ اما باز محدودیتها، نواقص و ابهامهایی دارد. یعنی رسا و بلیغ - آن چنان که باید و شاید - نیست و گنگ است. در بین انواع و اقسام روشها، شیوهها، ابزارها و بیانهای هنری، بیان نمایش - به معنی عام آن - در مجموع از همهی بیانها رساتر، بلیغتر و جالبتر است و بیشترِ امتیازات را به خود اختصاص داده است. ما امروز برای بیان رقیقترین حقایق دینی، مجبوریم از عادیترین و نارساترین وسیله که همین بیان معمولی است، استفاده کنیم. مگر میشود با این بیان به نتیجهی دلخواه رسید؟ بیان معمولی و حرف زدن معمولی، بین دو نفر که بنشینند و با یکدیگر سخن بگویند، مقداری ظرفیت دارد و …
توانایی و مسئولیت سنگینتر هنرهای نمایشی در شرایط کنونی جامعه
امروز شما میتوانید مفاهیم والا را با هنر نمایش بیان کنید. البته با همهی هنرها میشود به بیان مفاهیم پرداخت. عرض کردم در میان هنرهای گوناگونی که داریم - هنر نقّاشی، هنر خوشنویسی، هنر موسیقی، هنر قصّه و داستان نویسی، هنر شعر و... - در مجموع، هنرهای نمایشی، آن هم در شرایط کنونی جامعهی ما از توانایی، گسترش و بلاغ بیشتری برخوردارند و مسؤولیت سنگینتری هم دارند. شما باید حقایق اسلامی و اخلاقی و همچنین ارزشهای اسلامی را که برترین ارزشهاست و هر انسانِ دارای عقل و انصاف هم آنها را میپسندد، در نمایشها و فیلمهایتان تبیین کنید. نگویند فیلم سینمایی چنین موضوعاتی را برنمیتابد. بههرحال فیلم باید دارای پیام باشد. همهی …
اهمیت اساسی نمایش و قصه
نمایش و قصه، اساساً بسیار مهم است. شاید اگر من بخواهم مطالبی را که در ذهنم هست خلاصه کنم، باید همان دو جملهای را بگویم که آقا[1] گفتند «دغدغههای ماست». اساس آنچه که برای ما اهمیت دارد، همین دو نکتهای است که ایشان بیان کردند؛ یعنی محتوای خوب، ارزشی و مفید برای مردم، در یک قالب هنری و فنی و …
وظیفهٔ سریالسازان در تسریع و تسهیل حرکت ملت ایران
جادهی پر سنگلاخ است؛ لذا در این مسیر، همهی عوامل باید به این حرکت کمک کنند. عرض من این است که میگویم: قصهی شما هم باید به این راه کمک کند. کسانی که سریال نمایشی میسازند، فراموش نکنند که کارشان باید حرکت و سیری را که ملت ایران شروع کرده، تسریع و تسهیل کند. نباید حرکت را کند کند؛ نباید مانع ایجاد کند؛ نباید مشکل تراشی کند و از همه بالاتر، نباید ناامید کننده باشد. ما آن وقتی خواهیم توانست این راه را برویم که امید داشته باشیم. اگر بدانیم که میتوانیم و امیدوار باشیم که میتوانیم، حرکت خواهیم کرد. اما اگر آمدند و به هزار و یک دلیل ثابت کردند که فایدهای ندارد و گفتند «بیخود زحمت میکشید»، امید در انسان خواهد مرد. وقتی …
نقد صحنههای آشفتهکنندهٔ اعصاب مردم در کارهای نمایشی
نکتهی سوم اینکه، در داخل کارهای نمایشی، مواردی میبینیم که اعصاب مردم را آشفته میکند. دو، سه هفته پیش از این، از درس آمده بودم. (درسی دارم عصرها. تا قبل از غروب، فرصت کوتاهی دارم که استراحتی بکنم.) تلویزیون را باز کردم تا طی چند دقیقه که چای میخورم و بعد وقت نماز میشود، استراحتی بکنم. ناگهان صدای گریهی سوزناکی شنیدم! (تلویزیون ما اینطوری …
نقد پخش بیجهت دعوا و گریهٔ آزارندهٔ اعصاب در نمایشنامهها
… استراحت میکنید، دو نفر با همدیگر دعوا کنند، به هم فحش بدهند، بدگویی کنند، این بگوید «تو دروغ میگویی»، آن بگوید «نخیر، تو خلاف میگویی»، شما خوشتان میآید!؟ ظاهراً به شما هم ربطی پیدا نمیکند. نه توی خانه شماست، نه برادر شماست و نه دوست شماست. دو رهگذرند. اما دعوا، ذهن انسان را آشفته میکند. صدای گریه، اعصاب انسان را خراب میکند. چه داعی است که این قدر در این نمایشنامهها، بیجهت و بدون اینکه هیچ موجبی وجود داشته باشد، اینطور چیزها پخش شود!؟ من کتاب «سووشون» را شاید در سالهای اول دههی پنجاه، یا آخر دههی چهل خریدم و شروع کردم خواندن. دیدم داستان، داستانی است که آمیخته با ناکامی است. یعنی انگلیسیها آمدند شیراز، پدر همه را درآوردند و همه کار کردند و بالاخره هم قهرمان داستان را کشتند و مردهاش را …
توصیه به نیاوردن موضوعات گریهآور و خشمگینکنندهٔ بیجا
… چارهای نیست. رمانی است که حامل برهههای تاریخی است؛ میخواند. اما آنجا، دو تا برس با هم حرف میزدند. این یکی میتوانست با شوخی و خنده بگوید: «این آقا را نگاه کنید! این صاحب من است. این بیعقل، سر خودش را شانه نمیزند!» چه داعی داشت اینطور گریه کند!؟ این است که عرض میکنم شما در داستانها، موضوعات گریهآور بیخودی یا خشمگین کننده و خرد کننده اعصاب را تا آنجا که میتوانید نیاورید. به آقایان و خانمها هم توصیه میکنم تا آنجا که میتوانید، نقشهای نمایشنامههایی چنین را ایفا نکنید.
نادرستی برداشت منع پوشیدن لباس جنس مخالف در نمایش
بنابراین خیلى حرفهاى تازه و نو میشود در زمینههاى گوناگون رشتههاى هنرى و شعبههاى هنرى بیان کرد. مثلاً فرض کنید در باب نمایش؛ این قضیهى تلبّس مرد به لباس زن، تلبّس زن به لباس مرد که یکى از این شبهههایى است که در ذهنها هست، واقعاً انسان [وقتى] در بحث فقهى وارد میشود و عمقیابى میکند، اصلاً معناى آنچه وجود دارد این نیست که اینجورى معنا بشود که نتیجهاش این باشد که [اگر] مثلاً زنى لباس مرد، یا مردى لباس زن بپوشد، در نمایش اشکالى داشته باشد. بنابراین به نظر من خیلى کار در این زمینه میشود کرد؛ کار هم کار فضلا است.
لزوم نمایش جریان خیر و جهاد قهرمان برای غلبه بر زشتی
… این است که به آن هدف برسد و با این موانع مبارزه کند. این موانع، زشتیهایند. بالاخره در این داستان، این هنرمندی که این فیلمنامه را مینویسد یا این کارگردانی که کارگردانی میکند، میخواهند چه بکنند؟ میخواهند خروجی و محصول این مبارزه چه باشد؟ این خیلی مهم است. اگر محصول این مبارزه باید این باشد که در چالش خیر و شر، خیر بر شر فائق و غالب بیاید، پس بایستی شما حرکت خیر را، جریان خیر را توی این نمایش نشان بدهید. بله، حرکت شر را هم - ایرادی ندارد - نشان بدهید، اما معلوم بشود یک حرکت خیر وجود دارد که کاراکتر قهرمان دنبال آن است، برای آن مبارزه میکند، برای آن جانفشانی میکند؛ حتّی گاهی جانش را بر سر آن میگذارد، برای اینکه به آن هدف برسد. یعنی درست است که شما عیب و زشتی را نشان دادید، اما یک چیز بزرگتری را نشان دادید و آن، جهاد برای مبارزهی با این زشتی است؛ این میشود انتقاد. من به عنوان یک روحانی و به عنوان یک مسئول در نظام جمهوری اسلامی، به شما عرض میکنم: اینجور انتقادی هیچ اشکال ندارد، بلکه مطلوب است؛ چون این انتقاد، جامعه را به سمت رفع نواقص پیش میبرد و حرکت میدهد؛ این خوب است.
ورود اندک نمایشنامهها به میدان مبارزه در دههٔ پنجاه
البته قبل از پیروزی انقلاب، در دوران مبارزات پانزده ساله، متأسّفانه هنر وارد این میدان نبود، مگر خیلی بهندرت. گاهی شعرهای خوبی گفته میشد که در روشنگری ذهنها اثر داشت. این اواخر - شاید سالهای دهه پنجاه - بعضی از نمایشنامهها و هنرهای نمایشی هم تقریباً وارد میدان شدند؛ اما خیلی کم و بهندرت. مثلاً در تهران نمایشنامه «ابوذر» را روی صحنه بردند؛ در مشهد نمایشنامه «باران» را جوانان خوبی بودند که روی صحنه بردند - که الان هم در زمینههای هنر فعّالند - اما خیلی کم بود. غرض؛ هنر نقش زیادی در آن زمان نداشت.
درخواست ادامهٔ ارائهٔ کارهای نمایشی ارزنده برای جامعه
… دل میدهم و حقیقتاً احساسات و عواطفم به وسیلهی یک کار خوب هنری، استخدام میشود. واقعاً میتوانم فهرستی جامع از نامهای درخشان و سیاههای روشن از کارهای خوب و پرافتخار ارائه دهم. علیایّحال بیآنکه اسم بیاورم، بهطور کلّی از همه تشکّر و سپاسگزاری میکنم. من از برادران و خواهران خوبی که در این چند سال اخیر، کارهای نمایشی ارزندهای ارائه کردند، خواهش میکنم باز هم از این کارها ارائه کنند و جامعه را سیراب سازند. همچنین مسؤولین محترم صدا و سیما را هم نباید فراموش کنم. از آنها هم تشکّر میکنم. سیمای جمهوری اسلامی چندی است که حرکت خوبی را آغاز کرده و آثار خوبی ارائه میدهد. بعضی از کارهایی که در سیمای جمهوری اسلامی ارائه میشود، نویدبخش است. البته من به خودِ آقایان …
دشواری و حساسیت کار نمایش
امیدواریم خداوند شما را توفیق دهد و کمکتان کند. کار سختی است؛ کار دشواری است؛ کار بسیار حساسی است. انشاءالله موفق و مؤید باشید. خداوند شما را توفیق دهد و کمک کند تا بتوانید وظایف سنگینی را که بردوش همهی ماست، شما به نوبهی خودتان، به انجام برسانید.