رفتن به محتوای اصلی

هنرمندان

نام‌های دیگر: هنرمند، هنرمند مردمی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

اهل هنر، جایگاه و مسئولیت آنان و نسبتشان با جامعه و انقلاب.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به کنگره‌ی بزرگداشت مصلح‌الدین سعدی شیرازی— ۱۳۶۳/۰۹/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۳۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اکنون نوبت آن است که من نیز فقدان همکار گرامی‌تان آقای فرهنگ مهرپرور را به شما تسلیت بگویم. این چند روزه، پدیده‌ی زیبا و بی‌سابقه‌ی تجلیل مردم از این هنرمند مردمی، کاملاً مرا به خود مشغول می‌کرد. امروز هم در پاسخ به درخواست مجری محترم برنامه‌ی شما در آغاز برنامه، یقیناً میلیونها فاتحه از روی محبت به روح مهرپرور نثار شد که این با هیچ دستاورد دنیایی قابل مقایسه نیست. محبت مردم، خیلی با ارزش و با برکت است و مخصوص کسانی است که مردم آنها را از خود و در راه خود می‌دانند. «هنرمند مردمی» یعنی همین. و فقط کسی که با مردم و دلبسته به هدفها و دلبستگی‌های آنها باشد، هنرمند مردمی است. و مرحوم مهرپرور این را درباره‌ی خود ثابت کرده بود. رحمت خدا بر او و یادش گرامی باد. به خانواده‌ی محترم و بازماندگان ایشان نیز تسلیت می‌گویم.
من یکبار دیگر دو، سه سال پیش در یک جلسه‌ی مجموعه‌ای از دوستان هنرمند - سینماگر و نقاش و مجسمه‌ساز و ... - این را گفتم، شما به عنوان یک هنرمند، دنبال زیباییها و ظرافتهای عالم وجود میگردید تا اینها را بشناسید، بیرون بکشید، برجسته کنید و نشان بدهید؛ کار هنرمند این است؛ یعنی ظرافتها، زیباییها، ریزه‌کاریها، دقایق و حقایق غیر قابل دید با چشم غیرمسلحِ به هنر را با سلاح هنر و نگاه هنرمندانه، بیرون میکِشد و نشان میدهد. اینکه میگویم زیبایی، معنایش این نیست که زشتیها را نمیتواند بیرون بکشد و نشان دهد؛ چرا، آن هم جزو ظرافتهاست. به آن جمع گفتم، شما به عنوان کسی که دنبال زیباییها میگردید، چطور میتوانید زیباییهای دفاع هشت ساله‌ی یک ملتِ دست خالی را از میهن خودش، از کشور خودش، از ملت خودش و از نظام خودش، در آن میدان دشوار نادیده بگیرد. الان چند سالی است که کتابهایی درباره‌ی سرداران و فرماندهان جنگ باب شده و مینویسند و بنده هم مشتری این کتابهایم و میخوانم. با اینکه بعضی از اینها را من خودم از نزدیک میشناختم و آنچه را هم که نوشته، روایتهای صادقانه است - این هم حالا آدم میتواند کم و بیش تشخیص دهد که کدام مبالغه‌آمیز است و کدام صادقانه است - بسیار تکان‌دهنده است؛ آدم میبیند این شخصیتهای برجسته، حتّی در لباس یک کارگر به میدان جنگ آمده‌اند؛ این اوستا عبدالحسین بُرُنسی، یک جوان مشهدی بنّا، که قبل از انقلاب یک بنّا بود و با بنده هم مرتبط بود، شرح حالش را نوشته‌اند و من توصیه میکنم و واقعاً دوست میدارم شماها بخوانید. من میترسم این کتابها اصلاً دست شماها نرسد. اسم این کتاب «خاکهای نرم کوشک» است؛ قشنگ هم نوشته شده. ایشان اول جنگ وارد میدان نبرد شده بود و بنده هم هیچ خبری نداشتم. بعد از شهادتش، بعضی از دوستان ما که به مجموعه‌های دانشگاهی و بسیج رفته بودند و با این جوان بیسواد - بیسواد به معنای مصطلح؛ البته سه، چهار سالی درس طلبگی خوانده بوده، مختصری هم مقدمات و ابتدایی و اینها را هم خوانده بوده - صحبت کرده بودند، میگفتند آن‌چنان برای اینها صحبت میکرده و حرف میزده که دلهای همه‌ی اینها را در مشت میگرفته؛ به خاطر همین که گفتم، یک معرفت درونی را، یک ادراک را، یک احساس صادقانه را و یک فهم از عالم وجود را منعکس میکرده؛ بعد هم بعد از شجاعتهای بسیار و حضور در میدانهای دشوار، به شهادت میرسد؛ که حالا کاری به جزئیات آن ندارم. این زیباییهایی که آدم در زندگی یک چنین آدمی یا شهید همت و شهید خرازی میتواند پیدا کند و یا اینهایی که حالا هستند، نظیرش را شما کجا میتوانید پیدا کنید؟ کجا میشود پیدا کرد؟

شاهدها (۷۳ پاراگراف)

ناآشنایی بسیاری از هنرمندان با معارف دینی و نیازشان به کمک

… مثلاً فیلم بسازیم، محتوای این چه باشد، از کجا شروع کنیم، چی بیان کنیم به مردم؟ اعتقاد مردم را درباره‌ی مسئله‌ی توحید یا مسئله‌ی نبوت یا مسئله‌ی ولایت یا مسئله‌ی ولایت فقیه یا مسئله‌ی امام (رضوان اللَّه علیه) میخواهیم تقویت کنیم، موضوع و محتوا چه باشد؟ این آدمی که در محیط غیر دینی پرورش پیدا کرده، هرگز علم دین نخوانده، خیلیشان با قرآن آشنا نیستند، با نهج‌البلاغه و حدیث آشنا نیستند، چه میدانند چه باید بیاید در محتوای این فیلمها. ما که میدانیم، باید آماده کنیم و کمک کنیم. وقتی ما توانستیم این فکرها را منظم کنیم، مرتب کنیم، منطقی کنیم، قابل فهم کنیم، باورپذیر کنیم، آن را در مجموعه‌هائی در اختیار گذاشتیم، این هنرمند وقتی میخواند، خودش تحت تأثیر قرار میگیرد. لذا هنرمندی که سابقه‌ی دینی و ریشه‌ی دینی دارد، انسان میبیند فیلم خوبی هم اتفاقاً میسازد؛ که البته بندرت مواردی پیش می‌آید. پس کار ماست، کار روحانیت است که در این زمینه این کمبودها را برطرف کند.

نقش مهم دست‌اندرکاران نمایشی در حال و آیندهٔ کشور

امروز صدا و سیما نقش بسیار مهم و همچنین تکلیف بزرگی دارد. شما دوستان عزیز هم که یکی از حساس‌ترین بخشهای صدا و سیما در دست شماست، نقش بسیار مهمی در حال و آینده‌ی کشورتان دارید. ما صدا و سیما را عمده‌ترین مرکز هدایت فکری میدانیم. اینکه امام گفتند دانشگاه بزرگ کشور است، نخواستند تعارف کنند؛ حقیقتاً همین جور است؛ یک دانشگاه بزرگ است. ما میخواهیم از این قله، از این سرچشمه، زلال معارف درست الهی و انسانی و سیاسی و درسهای گوناگون زندگی به …

تصدیق دغدغهٔ ناامنی روحی هنرمند در ساخت اثر

البته این نظراتی که گفته شد، حدس هم میزدم که دوستان همین حرفها را بزنند - یعنی برای من غیر منتظره نبود - مطالبی که گفتید، بعضی یا بسیاریاش را میدانستم و به شما حق میدهم از نبود امنیت روحی در هنگام ساخت یک اثر هنری، یا داشتن دغدغه‌ی ناامنی، یا مواجه شدن با انتقاد، یا به قول یکی از دوستان، حتّی مواجه شدن با عامل قضا و دستگاه قضا و پلیس و اینها؛ منتها اینجا یک چیزی وجود دارد و آن این است که شماها هنرمندید و هنرمند ظریف است. امثال بنده که آدمهای پوست‌کلفتی هستیم، اگر قرار بود این ظرافتهائی که شماها را اینجور نگران میکند و میلرزاند و به شِکوه و شکایت وادار میکند، ماها را هم این نگرانیها از میدان در ببرد، حالا وضع جور دیگری میشد. خوب، در حالی که بنده با هنرمندها از شکلهای مختلف - …

وجود هنرپیشگان و کارگردانان برجسته و ممتاز

… دیگر هم که مواجه میشوم، یک پرتوقعیهائی دارم. به نظر خودم این پرتوقعیها منطقی است؛ به هیچ وجه غیر منطقی نیست. همین که شما این همه دارید کار میکنید، نشان‌دهنده‌ی این است که آنچه ما توقع داریم، تخیل نیست، خیالات نیست؛ عملی است. ما که این امکانات را نداشتیم؛ این همه کار، این همه آثار هنری، این همه آثار نمایشىِ برجسته و ممتاز، این تعداد هنرپیشه‌ی حقیقتاً باارزش. بعضی از هنرپیشه‌های ما انصافاً در ردیف یک قرار دارند؛ همه‌فن‌حریف، همه جا به‌دردبخور. بعضی از کارگردانیها برجسته و ممتاز است. حالا بنده در این زمینه‌ها صاحب‌نظر نیستم و نمیتوانم به عنوان یک صاحب‌نظر اظهار نظر کنم، اما به عنوان یک مستمع که انسان نگاه میکند، اثر هنر را و کار هنرىِ برجسته را میفهمد. بنابراین زیاد میشود کار کرد و شما هم ان‌شاءاللَّه باید تلاش کنید.

همراهی کار غالب هنرمندان امروز با روح دین و تدین

… ایراد دارد و اهل بصیرت همیشه ایراد گرفته‌اند، جهت غلط هنر بوده است. هنر را کشاندن به جهت اغوای انسان و بیبندوباری انسان، این بد است؛ والّا هنر اگر با روح دین، با جهتگیری دین باشد، از برجسته‌ترین پدیده‌های وجود انسانی است. امروز هم بحمداللَّه همین‌جور است. امروز شاعر ما، نقاش ما، انواع و اقسام رشته‌های هنری ما، انسان وقتی نگاه میکند، میبیند غالباً با روح دین و تدین کارشان همراه است. چه اشکالی دارد؟ ما اگر چنانچه مرکز تربیت هنری و تقویت هنری در اینجا داشته باشیم، با حفظ این جهتگیری درست، این خیلی خوب است؛ این هیچ ایرادی ندارد. از این استعداد عظیم در این جهت استفاده شود، خیلی خوب است.

ارزشمندی آثار هنرمندان دفاع مقدس و لزوم ادامهٔ کار

من حقیقتاً از زحمات آقایان قدردانی میکنم و اصرار میکنم که حتماً این رشته و سلسله را ادامه دهید و دفتر ادبیات و هنر مقاومت کار خودش را با دلگرمی و جدیتِ بیشتر ان‌شاءاللَّه ادامه دهد و دوستان هنرمندی هم که در این سالها آثاری را تولید کرده‌اند - که حقاً و انصافاً آثار باارزشی هم هست - کار خودشان را ادامه دهند.

ابراز ظرایف و حقایق ادراک‌شده با روح هنری

… ممکن است چشمها و دلهایی را به خود جذب کند - نه، این یک موهبت و عطیه الهی است. حقیقت هنر - هر نوع هنری - یک عطیّه الهی است. اگرچه بُروز هنر در چگونگىِ تبیین است، اما این، همه حقیقت هنر نیست؛ پیش از تبیین، یک ادراک و احساس هنری وجود دارد و نکته اصلی آن‌جاست. بعد از آن که یک زیبایی، یک ظرافت و یک حقیقت ادراک شد، از آن هزار نکته باریکتر ز مو که گاهی آدمهای غیر هنرمند نمیتوانند یک نکته‌اش را هم درک کنند، هنرمند با همان روح هنری و با آن چراغ هنر که در درون او برافروخته شده است، ظرایف و دقایق و حقایقی را ابراز میکند. این میشود هنر واقعی و حقیقی که ناشی از یک ادراک و یک بازتاب و یک تبیین است.

لزوم تلاش دائم همراه با شور و عشق برای تعالی قالب هنری

… هنرِ خودش و هم در قبال مضمون تعهّد دارد. کسی که قریحه هنری دارد، نباید به سطح پایین اکتفا کند. این یک تعهّد است. هنرمند تنبل و بیتلاش، هنرمندی که برای تعالی کار هنرىِ خودش و ایجاد خلاقیت تلاش نمیکند، در حقیقت به مسؤولیتِ هنری خودش در قبال قالب عمل نکرده است. هنرمند باید دائم تلاش کند. البته ممکن است انسان یک وقت به جایی برسد که بیش از آن نمیتواند تلاش کند - بحثی نیست - اما تا آن‌جایی که میتواند، باید برای اعتلای قالب هنری تلاش کند. این تعهّد در قبال قالب، بدون یک احساس شور و عشق و مسؤولیت - البته این شور و عشق هم مسؤولیت است؛ آن هم یک دست قوی است که انسان را وادار به کاری میکند و نمیگذارد که احساس تنبلی و تن‌آسایی، او را از کار باز بدارد - به دست نمی‌آید.

پیوند بهجت هنرمند با آگاهی از هدف کار خود

هنرِ ملتزم و متعهّد، یک حقیقت است و ما باید به آن اقرار کنیم. نمیتوان رها و یله و بیهوا و با انگیزه‌های روزبه‌روز و احیاناً پایین و پست یا ناسالم، دنبال هنر رفت و سرافراز بود؛ چون آن ابتهاجی که در هنرمند وجود دارد - هنرمند بهجت ویژه‌ای دارد که با شادیهای معمولی فرق دارد و در غیرهنرمند اصلاً دیده نمیشود - در صورتی حقیقتاً به وجود خواهد آمد که بداند دنبال چه چیزی میرود و چه کار میخواهد بکند، تا با هنرمندىِ خودش احساس رضایت و بهجت کند که آن کار را انجام میدهد. در این صورت باید اخلاق انسانی، فضیلتها و معارف والای دینی و الهی مورد توجّه باشند.

لزوم شناخت ارزش هنر و صرف آن در جای شایسته

امیدوارم که ارزش هنر در همان جایگاه حقیقی خودش، اوّل مورد توجّه اهل هنر قرار گیرد و آنها به ارزش محموله باارزشی که در وجودشان است، توجّه کنند و آن را احترام نمایند. احترام کردنش هم به این است که آن را در جای شایسته‌ای خرج کنند. امام سجاد (علیه‌السّلام) در حدیثی میفرمایند: جان و وجود انسانىِ تو ارزشمندترین چیزهاست؛ هیچ چیزی جز بهشت موعود خدا نمیتواند بهای این جان قرار گیرد؛ این را به‌غیر بهشت خدا ندهید.[1] هنر، بخشی از آن فاخرترین و ارزشمندترین قسمتهای جان انسانی است؛ باید برای این …

برخاستن هنرمندان جوان از جبهه‌ها و صحنه‌های انقلاب با ایمان و خودباوری

… آن پانزده سال دوران مبارزات هم در همان سالهاست - هنر در قبضه صاحبان قدرت بود و حقیقتاً به انحطاطی دچار شده بود و در میدان حضور نداشت. لیکن از لحظه پیروزی انقلاب، هنر به میدان آمد؛ از دو جا هم آمد که عمدتاً از طریق استعدادهای هنری نوظهور - یعنی جوانان - بود. شما الان ببینید در میان این هنرمندان معروفی که ما داریم، خیلیشان جوانان بعد از انقلابند. اینها کسانی هستند که یا در جبهه‌های جنگ، یا در صحنه‌های انقلاب، با برخورداری از ایمان، خودباوری پیدا کردند و به سمتی کشیده شدند؛ مثلاً دوربینی دستشان گرفتند و برای عکسبرداری به جبهه‌ها رفتند. این کارها اینها را به سمت هنر کشاند و همین طور بقیه هنرها. غالباً جوانان بودند که از اوّلِ انقلاب شروع کردند؛ بعضی هم از هنرمندان دوره قبل از انقلاب بودند که اینها به انقلاب پاسخ دادند؛ خیلی هم متأسفانه پاسخی ندادند، رفتند کناری نشستند و هنرشان را در خدمت انقلاب قرار ندادند. در مجموع، از اوّلِ انقلاب تا امروز که بیست …

درک فضای ماجرا با نگاهی که چشم بی‌هنر نمی‌بیند

… همه آن را میبینید که با هنر خودش دارد چیزی را روایت میکند. اما بخش مهمی قبل از این وجود دارد و آن چیست؟ آن رؤیت هنری است. چی را روایت میکند؟ لابد چیزی را دیده و درک کرده است. کی میتواند آن را درک کند؟ چشم هنرمند. هیچ کس دیگر نمیتواند آن را درک کند. ملتفتید؟ لذاست مثلاً شما که شاعرید، یا قصه‌نویسید، یا بازیگر یک نمایش هستید، یا کارگردان یک نمایش هستید، وقتی یک قضیه‌ی تاریخی را میخوانید، فضای آن قصه را با آن نگاه هنرىِ خودتان به دست میآورید؛ آن چیزی که چشم بیهنر نمیتواند آن را ببیند؛ این کار اول شماست. بعد آن را با بیان هنری گزارش میکنید؛ این هم کار دوم شماست.

کمبود اطلاعات تاریخی و ناتوانی در انعکاس فضای تاریخی

… معرفی میکند که من که این آدم را توی تاریخ میشناسم، میبینم این اصلاً نمیتواند آن آدم باشد؛ این قیافه، این صدا و این حرکات نمیتواند مثلاً عمروعاص یا حجربن‌عدی - آن حجربن‌عدی که توی تاریخ است - یا که یا که باشد؛ اصلاً آن یک چیز دیگر است، این یک چیز دیگر است. او اطلاعاتش کم است. گاهی اوقات اطلاعات تاریخیشان کم است و نمیتوانند آن فضا را منعکس کنند.

ارادت به هنرمندان دارای تلاش صادقانه و مؤمنانه و اهداف بلند

به‌هرحال اخلاص و ارادت ما به همه‌ی کسانی که در زمینه‌ی هنر تلاش صادقانه، خالصانه و مؤمنانه دارند و دارای اهداف بلندی هستند و نیز پیگیری جدّی، انسانی و مؤمنانه را فراموش نمی‌کنند، پابرجاست. ما از همه‌ی شما تشکر می‌کنیم و امیدواریم که خداوند ان‌شاءالله همه‌ی شما برادران و خواهران عزیز را موفّق و مؤیّد و مأجور بدارد.

ناتوانی هنرمندِ اهل فحشا و میخوارگی از همراهی با نظام اسلامی

… کنار آمد. گذشته از این، اسلام خصوصیتی هم دارد. اسلام به مسؤولیتهای اجتماعی بسنده نمیکند؛ بلکه به مسؤولیتِ فردی هم قائل است. جزو ارزشهای اسلامی، یکی هم این است که طرف اهل فحشا نباشد؛ شُرب خمر نکند؛ فساد جنسی نداشته باشد؛ دروغگو نباشد. اینها هم هست دیگر! خوب؛ آن هنرمندی که خیلی هم آدم صاف و سالم و نجیب و خوبی است، اما اهل این کارهاست، میتواند با این نظام همراهی کند!؟ طبیعی است که نمیتواند؛ مگر با یک گذشت. خوب؛ گذشت را که همه کس ندارد!

برتری شخصیت هنرمند خودی بر هنرمند جبههٔ مقابلِ چاپلوس دربار

… مرعوب او میشد! اصلاً نسبت به آن طرف، احساس مرعوبیّت داشت. البته این مرعوبیّت، گاهی مرعوبیّتِ صرف و گاهی تأثّر و انجذاب از طرف مقابل بود. بنده در موارد زیادی دیدم که هنرمند جبهه‌ی خودی، به هنرمند جبهه‌ی مقابل به چشمی نگاه میکند که گویی آن هنرمند، «بزرگ» است! دیگر این را نمیدانست که ممکن است هنرمند جبهه‌ی مقابل، هنرش بالاتر باشد، اما شخصیّتش کوچکتر از شخصیّت اوست که در جبهه‌ی خودی است. نمیدانست که هنرمند جبهه‌ی مقابل، از شجاعت، آزادگی و همّتی که او دارد، بیبهره است و در محیط باز، پرورش نیافته است. نمیدانست که او همان کسی است که روی پاهای نوکران شاه و فرح افتاده و کفش آنها را بوسیده است. پس چه اهمیت دارد!؟ لقبِ با طنطنه‌ی «استاد» چه ارزشی دارد و مگر میتواند واقعیت را تغییر دهد!؟

دوچندان شدن ارادت به هنرمندی که از گذشتهٔ پیش از انقلاب خود دگرگون شده

یک وقت کسی پیش من آمد و از فردی در همین جمع شما -که من خیلی به او علاقه و ارادت داشتم و دارم- بدگویی کرد. بدگوییاش هم این بود که گفت: این فرد، قبل از انقلاب چنین و چنان بوده است و برای صحّت ادعایش، عکسهایی هم به من نشان داد. من به آن کس گفتم «همین عکسها و مدارک، دلیل است که ارادت من به این شخص، مضاعف شود.» واقعاً هم خدا میداند که ارادتم مضاعف شد. به آن کس گفتم -حالا نمیخواهم خصوصیّات و جزئیّات را بگویم؛ و الّا همه‌تان تصدیق میکردید- : «ارادت من مضاعف شد. این حرفهایی که تو میگویی، موجب میشود ارادت من به این شخص، بیشتر شود. این آدم آن‌طوری بوده و حالا این است!؟»

قهر و بازگشت تدریجی هنرمندان تربیت‌شدهٔ رژیم گذشته پس از انقلاب

… یعنى برگردان آن‌چنانى که یک انسان متنفّس در این فضا بتواند آن را تنفّس و استنشاق بکند. [اگر] این‌جور کارى میکردیم، بعد هنرِ هنرمند خودش از اسلام میجوشید؛ لازم نبود شما بگویید که آقا این را بساز، این را بگو، یا آنجایش را حذف کن؛ فضا میشد فضاى اسلامى؛ این نشد. خب، اوایل انقلاب هنرمندهاى تربیت‌شده‌ى آن دستگاه که اصلاً آن‌جورى بودند، یک عدّه‌اى قهر کردند، یک عدّه‌اى رفتند، یک ‌عدّه‌اى از ترس مخفى شدند، یک عدّه‌اى از این کارها کردند، بعد هم بتدریج همانها برگشتند با یک ظواهرى از حال‌ و هواى هنرى و ادبیّاتى و مانند اینها. لذاست که الان شما نگاه میکنید واقعاً در فضاى فرهنگى کشور آن چیزى که بتوان آن را یک جریان اصیل اسلامى در زمینه‌ى ادبیّات و هنر پیدا کرد، شما پیدا نمیکنید. گوشه‌کنار چیزهایى هست؛ بله، شما دفتر ادبیّات مقاومت دارید؛ یعنى حوزه‌ى هنرى یک بخشى میتواند باشد امّا …

برخورداری اهل هنر از امتیازی باارزش به شرط استفادهٔ بایسته از آن

اهل هنر یک چیزى اضافه‌ى بر انسان معمولى دارند و آن چیز، چیز بسیار باارزشى است؛ اگر چنانچه چگونگى استفاده‌ى از آن کیفیّت بایسته باشد. هنر چیز خیلى فوق‌العاده‌اى است و آن را هم درست نمیشود تعریف کرد. البتّه خیلى تعریف کرده‌اند، بنده هم دیده‌ام و خوانده‌ام اینجا و آنجا امّا هنر یک کیفیّت معنوى است که خواص و آثارش را میشود تعریف کرد [امّا] خود هنر را نمیشود تعریف کرد. مثل روح انسان است که …

مانع نشدن از بیان احساسات شخصی هنرمند بی‌ارتباط با ایده‌ها

… و سازنده‌ترین و مفیدترین و پُربهره‌ترین مفاهیم. البتّه من نمیخواهم بگویم یک هنرمند خودش را محبوس کند؛ گاهى احساسش دوست میدارد که یک چیزى را مثلاً بکشد که هیچ ارتباطى هم به ایده‌هاى اسلامى یا ایرانى [ندارد] یا اصلاً فلسفه‌اى ندارد [بلکه] لُبّ احساس خودش است؛ نه، هنرمند باید بکند از این کارها. هیچ هنرمندى نیست که نداشته باشد این را و [ما هم] نمیخواهیم مانع آن شویم؛ بنده به ‌عنوان عقیده‌ى شخصى آن را منع نمیکنم. آن از هنرمند غیر قابل تفکیک است که هنرمند لُبّ احساسات خودش را بیان کند، با همان هنر خودش و با زبان ویژه‌ى هنر خودش؛ نه ارتباطى گاهى به فکر دارد، نه ارتباطى به فرهنگ دارد، نه ارتباطى به سنّت‌ها دارد، نه ارتباطى به عقیده دارد؛ یک احساسى دارد و آن احساس را …

دلخوشی برخی نویسندگان و هنرمندان به ریزه‌خواری ثروتمندان

البته این‌که ما می‌گوییم، در مقیاسهای بالاست. یعنی این‌طور نیست که هر نویسنده یا هنرمندی، آن کسی باشد که در پیشرفت کشور خودش و در تاریخ بشریت مؤثر است؛ نه. خیلیها هم هستند و به این دلخوشند که از ریزه‌خواران خوان و کاسه‌لیسان همان ثروتمندان و تجار و از این قبیل باشند. آنها را هم داریم، که در محاسبه‌ی ما باید وارد شوند. مقصودم از این بیان این بود که هرچه بار سنگینتر، هرچه غم و غصه و دغدغه‌ی کار بیشتر، ارزش معنوی کار بالاتر، و شاید تأثیر آن در روند عمومی تاریخ و تمدن و معرفت بشری و خصوصیاتی که در تقدیر صحیح عقلانی مورد …

توخالی بودن ذهنیت برخی چهره‌های نامدار ادب و هنر پیش از انقلاب

… است که «اصلهاثابت وفرعهافی السماء[2] ». باید باشد و یک کلمه‌ی طیبه است. حوزه را از اول این‌طور احساس کردم و علتش هم این بود که من قبل از انقلاب، با جامعه‌ی هنری و ادبی، کم و بیش مرتبط و آشنا بودم. نه از دور و از لحاظ آثارشان؛ بلکه آدمهایشان را می‌شناختم. با خیلی از این چهره‌های نام و نشان‌دار ادب و هنر کشور از نزدیک نشسته‌ام، برخاسته‌ام، حرف زده‌ام، ذهنیتها و عقلیتهایشان را که گاهی از دور، لابه‌لای صدتا کاغذ زرورق پوشانده می‌شود تابه دست ما می‌رسد، از نزدیک دیده‌ام. آدم این زرورقها را که کنار بزند، می‌بیند مقواست و آن نقش و نگارها را هم ندارد!

قرار گرفتن بیشتر ظرفیت‌های هنری گذشته در برابر انقلاب

شما نگاه کنید به مجلّات و نوشته‌های‌ دشمنان و مخالفین انقلاب اسلامی‌! پر است از ظرفیّتهای‌ هنری‌ جامعه در دوران گذشته؛ البته ظرفیتهای‌ بالفعل، نه بالقوّه. همه یا اکثرش هم در مقابل انقلاب قرار گرفته است. انقلاب، غریب شده است. خوب؛ جوانها باید به میدان بیایند. جوانها باید هر چه می‌‌توانند این خلأ را سریع پر کنند و استعدادها را بجوشانند.

جدا کردن نسلی از هنرمندان و ادبا از روند رشد به سبب مخالفت با انقلاب

آن نکته‌‌‌‌اى که من فراموش کردم به شما بگویم که اینجا هم یادداشت کرده بودم، مسئله‌‌‌‌ى ادبیّات انقلاب است. رشد ادبیّات انقلاب خیلى بیشتر از رشد ادبیّات معمولى ما در این ده‌‌‌‌ها سال گذشته است که بنده آشنا هستم؛ خیلى خوب رشد کرده. الان داستانهایى که این بچّه‌‌‌‌هاى انقلابىِ ما ــ همین حوزه‌‌‌‌ى هنرى و حول و حوش اینها ــ مینویسند، اگر چنانچه به نسبت محاسبه کنیم، [رشد بسیار خوبى کرده‌‌‌‌اند.] با توجّه به اینکه یک نسلى از هنرمندان و ادباى ما خودشان را منقطع کردند از تاریخِ روبه‌‌‌‌رشدِ آینده و به خاطر اینکه با انقلاب بد بودند، یک جدارى کشیدند و نگذاشتند که به‌‌‌‌اصطلاح یک تبادل و تعاطى‌‌‌‌اى[23] انجام بگیرد و کمک نکردند به پیشرفت کار و متوقّف ماندند، در عین حال رشد این جوانهاى ما، بسیار خوب بوده؛ شعرشان هم همین‌‌‌‌جور. الان همین بچّه‌‌‌‌هاى انقلابى ما شعرهایى میگویند که از بسیارى از شعراى گذشته‌‌‌‌اى که متأسّفانه معروف هم بودند، [بهتر است.] من همان وقت قبل از انقلاب هم تعجّب میکردم که این آقا چرا معروف است؛ الان هم وقتى که بازنگرى میکنم، باز تعجّبم به …

آمادگی برای پشتیبانی از هنرمندان انقلابی در حد امکان

نکته‌ی دوم این‌که به طور جدی به فکر کار مثبت باشید؛ یعنی همان فرآورده‌ی هنری و ایجاد فضای هنری سالم. البته شما پشتیبانی لازم دارید. تا حدودی که برای من امکان داشته باشد و واقعاً در این زمینه‌ها از من کاری بربیاید، حاضرم پشتیبانی کنم. البته برای این‌که مشخص بشود که من چه کار میتوانم بکنم، راهش این است که با دفتر ما و با بعضی از برادران این‌جا - یا آقای معزی، یا آقای حجازی - صحبت کنید و مسائلتان را در میان بگذارید، تا ببینیم چه کار میتوانیم بکنیم که این مجموعه‌ی برادران شما بتوانند کار …

توجه بیشتر هنرمند به محتوای کار تا شکل آن

بالاخره شما هم هنرمندید و قاعدتاً همان خصوصیات روانی هنرمندان را - که هیچ چیز بدی هم نیست - دارید. نه این‌که خدای نکرده بخواهم اهانتی بکنم؛ اما بالاخره هنرمند بیشتر به لُب کار دارد، تا به شکل. این شکل و این صورت‌سازی را که در پیشرفت کار هم تأثیر زیادی دارد، یکی باید در کنار مجموعه‌ی هنرمندان به‌عهده بگیرد؛ که اگر فرضاً دبیرخانه‌مانندی وجود داشته باشد و برنامه‌یی داده بشود که در این هفته این مسائل میخواهد مطرح بشود؛ یا بحثهایی که در داخل مجمع میشود، …

لزوم به‌کارگیری هنرپیشه‌ها و هنرمندان خوب

باید هنرپیشه‌ها و هنرمندان خوب را به کار گرفت. در این فیلمهای تلویزیونی، من اشکال را بیشتر در این تهیه‌کننده‌های فیلم - که خیلیهایشان هم وابسته به خود رادیو و تلویزیون هستند و مسؤولیت احساس نمیکنند - میدانم؛ حتّی کارگردانها کمتر مسؤولیت دارند.

درک ریزبینانهٔ هنرمند از حقایقی که حاضران از آن غافل‌اند

… میکنند علیه انقلاب، علیه همه‌ى ارزشهایى که آنها با آن بدند، همین کارایىِ هنر است. شما بروید بیرون، شروع کنید نقل کردن: بله، فلان ‌جا بودیم، کسى این‌جور شعرى خواند، کسى این‌جور گفت، این‌جور نشسته بودند، اصلاً ممکن نیست انعکاس پیدا کند آن‌جورى که هست؛ آن کسى که آنجا است [فقط] خبرى مى‌شنود، امّا با زبان هنر میتوان همین جلسه را منعکس کرد به طورى که مثلاً فرض بفرمایید اگر یک عکّاس هنرمندى از زوایاى خوبى از این جلسه عکس بردارد یا فیلم بردارد، بعد آن کسى که آن عکس را نگاه میکند، اگر صاحب‌نظر و صاحب‌ذوق و ریزبین باشد، چیزهایى را خواهد دید که ماها نمیتوانیم الان [ببینیم] یا شاید متوجّه نباشیم. مثلاً اینجا چند تا لباس فلان رنگ وجود دارد، کدام رنگها پهلوى هم نشسته‌اند؛ ببینید، اینها استنتاجهایى است که ما که نشسته‌ایم، اصلاً غافلیم از آنها، امّا آن نگاه هنرمند آن را فوراً حس میکند و میفهمد.

جدا بودن هنرمندی از فضایل و ناتوانی برخی هنرمندان در همراهی با انقلاب

… مدیون هنرمندان ایرانى است از هزار سال پیش به این طرف، لکن ما این سلاح را در اختیار نگرفته‌ایم. علّت هم این است که یک عدّه‌اى بودند، هنرمند هم بودند، صاحب جوهر هم بودند، نتوانستند آن شجاعت را [داشته باشند] ــ چون هنرمندى به معناى بقیّه‌ى خصال خوب که نیست؛ اى بسا هنرمندى که هنرش خیلى بالا است امّا آدم پستى است، آدم حقیرى است، آدم بدى است، آدم فاسقى است، فاسدى است، خیانت‌کارى است! فراوان از این قبیل داشته‌ایم، الان هم داریم؛ جلوی چشممانند؛ فراوان مى‌بینیم ــ همه‌ى هنرمندهاى ما نتوانستند خودشان را با انقلاب تطبیق بدهند؛ بعضى توانستند تطبیق بدهند. البتّه انقلاب آن وقتى میتواند خودش را در قالب هنر بیاورد که هنرمند خودى داشته باشد، خودش هنرمند را پرورش بدهد: البتّه یک عدّه جوانها دارند این کارها را میکنند، خیلى هم خوب است که شما هم دنبال این کار را بگیرید؛ هر کدام هر جا هستید، …

تصور بی‌نیازی از پیشرفت، مانع ادامهٔ حرکت هنرمندان انقلابی

… پلّه‌ى اوّل و دوّم و سوّم و چهارم را خوب، سریع میپیمایند، به آن پلّه‌هاى چهارم، پنجم که رسیدند، ناگهان مى‌بینید ایستادند! ما توقّف‌کرده‌ى در پلّه‌هاى وسط خیلى داریم! یعنى آن شور و جوش انقلابى فقط همان چند پلّه‌ى اوّل را حرکت داد! آیا شور انقلابى تمام شد؟ نه، مانع وجود دارد. مانع چیست؟ بدگمانى؛ تصوّر اینکه انسان دیگر احتیاج ندارد به بیشتر از این! توجّه میکنید؟ حالا یک احتمال هم این است که کسانى خیال کنند نمیتوانند برسند؛ نه، الحمدلله‌ همّت بچّه‌هاى انقلابى ما خیلى بالا است، امّا درباره‌ى خود گاهى در اشتباه هستند، خیال میکنند که حالا دیگر بس است؛ [مثلاً میگویند] الحمدلله‌، خب شعر خواندیم و تحسین هم که …