رفتن به محتوای اصلی

نه شرقی نه غربیاصطلاح

نام‌های دیگر: نه شرقی، نه غربی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شعار انقلاب اسلامی در نفی وابستگی به قدرت‌های شرق و غرب.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱
۱۳۵۹۱۴۰۱

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

با این دیدگاه، واحد بسیج مستضعفان نه تنها یک ارگان انقلابی که یک پایه یا بدنه‌ی اساسی انقلاب و جمهوری اسلامی است. اصل «نه شرقی نه غربی» که بمعنای عدم وابستگی به سلطه‌های خارجی است و نیز اصل «استقلال آزادی» که در شعارهای اصلی ملت ایران با خون به ثبت رسیده است هنگامی معنا و تحقق می‌یابد که نیروی فعاله‌ی عظیم ملت همواره در صحنه‌ی عمل سیاسی و نظامی حضوری به‌ تمام و کمال داشته باشد. مردم هوشیار و فداکار ما که آثار حضور خود در سالهای ۵۶ - ۵۷ و برندگی معجزه‌آسای آن را در روزهای فراموش نشدنی بهمن ۵۷ آزموده‌اند، پس از آن نیز هرگز این ذوالفقار پیروز را از دست ننهادند؛ اما سازمان‌یابی و آموزشهای لازم، کمبود محسوس انبوه توده‌های میلیونی مردم حاضر در صحنه بود. فرمان امام مبنی بر تشکیل ارتش بیست میلیونی و بسیج توده‌ها این کمبود را برطرف کرد و تشکیل واحد بسیج مستضعفان که با هدف پوشش دادن به ارتش بیست میلیونی تحقق یافته است جامعه‌ی زنده و بیدار ما را به سوی یک سازماندهی سیاسی و نظامی رهنمون شد.
از این استثناها که بگذریم، ما در ارتباط «باز» هستیم و هیچ شرطى جز ارتباط سالم مبتنى بر منافع طرفین و عدم ابتناء بر زورگویى و سلطه‌گرى و اینها نداریم. اصل سیاسى و زیربنائىِ «نه شرقى، نه غربى» ما هم به‌هرحال محفوظ است. «نه شرقى، نه غربى» یعنى سیاست ما تابع هیچ رکنى نخواهد شد؛ نه شرق و نه غرب. و این جزو اصول ما است، جزو مبانى ما است؛ هیچ شکّى هم در این نیست؛ تغییرپذیر هم نیست. این اصلاً سیاست نیست؛ این مبنا است، این پایه‌ی نظام است، و منافاتى هم با ارتباط ندارد. آقایان در این جهت حرکت بکنید: ارتباطات را مستحکم کنید بر مبناى تفکّر اسلامى و اعتقاد اسلامى و راه اسلامى.امیدواریم که خداوند به شماها توفیق بدهد و این راه را بر شما هموار کند و برادران زحمت‌کش و خدمتگزار ما را در وزارت خارجه و همه‌ی شماها را در اطراف و اکناف جهان ‌-که دارید این سیاستها را عملى میکنید و پیش میبرید- توفیق بدهد و تأیید کند تا بتوانید ‌ان‌شاءالله‌ این خدمت بزرگ را به اسلام و مسلمین ادامه بدهید.
سوّم آنکه خطوط اصلى جامعه‌ى مطلوب، یعنى استقرار شریعت اسلامى که متضمّن عدل اجتماعى و استقلال سیاسى و استغناء اقتصادى و رشد علمى و اخلاقى است، در منظر همگان قرار گرفت و شعار «نه شرقى، نه غربى، جمهورى اسلامى» که به معناى تبدیل واقعى و همه‌جانبه‌ى بنیانهاى زندگى جاهلى به بنیانهاى اسلامى است، مطرح گردید.

معنای اصل در دوران دوقطبی و پس از فروپاشی بلوک شرق

آن روزى که در تقسیم‌بندى جهان میان بلوک شرق و بلوک غرب، دولتها و رژیم‌ها و حتّى تحوّلات سیاسى و انقلابى کشورها ناچار باید به یکى از این دو مجموعه ملحق شده و زیر نفوذ سران آن یعنى شوروى یا آمریکا قرار میگرفتند، اصل «نه شرقى و نه غربى»، اعلام شکستن این طلسم همگانى و رهایى از نفوذ قدرتِ هر دو ابرقدرتِ آن زمان بود؛ و امروز که با تحوّلات شوروى و اروپا، بلوک شرق منهدم گشته و شوروى از جایگاه ابرقدرتى فرو افتاده و رژیم آمریکا در صحنه‌اى بظاهر بى‌رقیب، به تظاهرات مستانه و غرورآمیز خود سرگرم است و بدون پایبندى به قیود و رسوم معمول روابط جهانى، قلدرانه مطامع خود را بر مصالح همه‌ى ملّتها ترجیح داده و در هر کارى خودسرانه دخالت میکند و براى تأمین آنچه منافع خود فرض کرده، عنان‌گسیخته هر جنایتى را مرتکب میشود و بى‌محابا دست خود را تا مرفق[4] به خون بى‌گناهان مى‌آلاید و هر دو بلوک سابق شرق و غرب را عرصه‌ى حضور نظامى و جاسوسى و تبلیغات و بهره‌کشى خود قرار داده است، اصل «نه شرقى و نه غربى» به معناى عدم تسلیم در برابر این افزون‌خواهىِ مستکبرانه و مقابله‌ى جدّى با دست‌اندازى آن رژیم به منافع امّت اسلامى و رد و نفى رسوم و قیودى است که آن رژیم به جاى اصول پذیرفته‌ى بین‌المللى، از سوى خود و براى حفظ مطامع خود، وضع و جعل کرده است.

تغییرناپذیری اصل نه شرقی نه غربی برخلاف ادعای استکبار

اینجانب با اعتماد و اطمینان به هوشیارى و قدرت تحلیل که بحمدالله‌ به برکت انقلاب در میان اقشار مردم ما رایج است، لازم میدانم اعلام کنم که برخلاف ادّعا و میل سخنگویان استکبار، خطوط اصلى سیاست خارجى جمهورى اسلامى که پایه‌ى عمده‌ى آن، اصل «نه شرقى و نه غربى» است، تغییر نیافته و هرگز هم قابل تغییر نیست و جنجال هوچیگرانه‌ى دشمنان قادر نیست دولت و ملّت ایران اسلامى را از راهى که با بصیرت انتخاب کرده و با معرفت پیموده است، منحرف سازد.

سازگاری روابط با کشورهای دیگر با اصل نه شرقی نه غربی

… اروپایى و چه آسیایى و آفریقایى، و چه کشورهاى پیشرفته‌ى صنعتى، و چه غیر آنها ــ تا آنجا که به تشخیص مسئولین، در جهت منافع و مصالح کشور و ملّت باشد، براى ما همیشه مطلوب بلکه لازم بوده و هست و مسئولین دولتى موظّف بوده و هستند آن را هوشمندانه و پیگیر تأمین کنند؛ و آنان و همه‌ى ملّت بدانند و میدانند که ایجاد این روابط و تحکیم آن، هیچ‌گونه خدشه‌اى به اصل «نه شرقى و نه غربى» وارد نمیسازد.