رفتن به محتوای اصلی

نه شرقی نه غربیاصطلاح

نام‌های دیگر: نه شرقی، نه غربی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شعار انقلاب اسلامی در نفی وابستگی به قدرت‌های شرق و غرب.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱
۱۳۵۹۱۴۰۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

با این دیدگاه، واحد بسیج مستضعفان نه تنها یک ارگان انقلابی که یک پایه یا بدنه‌ی اساسی انقلاب و جمهوری اسلامی است. اصل «نه شرقی نه غربی» که بمعنای عدم وابستگی به سلطه‌های خارجی است و نیز اصل «استقلال آزادی» که در شعارهای اصلی ملت ایران با خون به ثبت رسیده است هنگامی معنا و تحقق می‌یابد که نیروی فعاله‌ی عظیم ملت همواره در صحنه‌ی عمل سیاسی و نظامی حضوری به‌ تمام و کمال داشته باشد. مردم هوشیار و فداکار ما که آثار حضور خود در سالهای ۵۶ - ۵۷ و برندگی معجزه‌آسای آن را در روزهای فراموش نشدنی بهمن ۵۷ آزموده‌اند، پس از آن نیز هرگز این ذوالفقار پیروز را از دست ننهادند؛ اما سازمان‌یابی و آموزشهای لازم، کمبود محسوس انبوه توده‌های میلیونی مردم حاضر در صحنه بود. فرمان امام مبنی بر تشکیل ارتش بیست میلیونی و بسیج توده‌ها این کمبود را برطرف کرد و تشکیل واحد بسیج مستضعفان که با هدف پوشش دادن به ارتش بیست میلیونی تحقق یافته است جامعه‌ی زنده و بیدار ما را به سوی یک سازماندهی سیاسی و نظامی رهنمون شد.
از این استثناها که بگذریم، ما در ارتباط «باز» هستیم و هیچ شرطى جز ارتباط سالم مبتنى بر منافع طرفین و عدم ابتناء بر زورگویى و سلطه‌گرى و اینها نداریم. اصل سیاسى و زیربنائىِ «نه شرقى، نه غربى» ما هم به‌هرحال محفوظ است. «نه شرقى، نه غربى» یعنى سیاست ما تابع هیچ رکنى نخواهد شد؛ نه شرق و نه غرب. و این جزو اصول ما است، جزو مبانى ما است؛ هیچ شکّى هم در این نیست؛ تغییرپذیر هم نیست. این اصلاً سیاست نیست؛ این مبنا است، این پایه‌ی نظام است، و منافاتى هم با ارتباط ندارد. آقایان در این جهت حرکت بکنید: ارتباطات را مستحکم کنید بر مبناى تفکّر اسلامى و اعتقاد اسلامى و راه اسلامى.امیدواریم که خداوند به شماها توفیق بدهد و این راه را بر شما هموار کند و برادران زحمت‌کش و خدمتگزار ما را در وزارت خارجه و همه‌ی شماها را در اطراف و اکناف جهان ‌-که دارید این سیاستها را عملى میکنید و پیش میبرید- توفیق بدهد و تأیید کند تا بتوانید ‌ان‌شاءالله‌ این خدمت بزرگ را به اسلام و مسلمین ادامه بدهید.
سوّم آنکه خطوط اصلى جامعه‌ى مطلوب، یعنى استقرار شریعت اسلامى که متضمّن عدل اجتماعى و استقلال سیاسى و استغناء اقتصادى و رشد علمى و اخلاقى است، در منظر همگان قرار گرفت و شعار «نه شرقى، نه غربى، جمهورى اسلامى» که به معناى تبدیل واقعى و همه‌جانبه‌ى بنیانهاى زندگى جاهلى به بنیانهاى اسلامى است، مطرح گردید.

شاهدها (۳۱ پاراگراف)

معنای «نه غربی»: مجذوب و تابع غرب نبودن در فرهنگ و سیاست

فرض کنید یکی از عناوین مهمّ این انقلاب، انقلابِ «نه شرقی، نه غربی» بود؛ امروز شرق وجود ندارد، [ولی] غرب وجود دارد با کمال قوّت و قدرت. «نه غربی» یعنی چه؟ یعنی ما مجذوب غرب نباشیم، تحت تأثیر غرب نباشیم، پذیرای فرهنگ غربی نباشیم، پالوده‌سازی[3] کنیم کشور را و فرهنگ را از آمیختگی با فرهنگ منحطّ غرب؛ در زمینه‌ی سیاسی تحت تأثیر غرب نباشیم، ملحق به غرب نباشیم، مطیع و مُنقاد[4] نسبت به غرب نباشیم. «نه غربی» یعنی این؛ [البتّه] معنای «نه شرقی» هم همین است، لکن امروز دیگر [بلوک] شرقی نیست. غرب، کجا است؟ آمریکا است، اروپا است؛ [خب] دولتهای اروپایی یک فرهنگی دارند، یک سیاستی دارند، یک نقشه‌ی راه طولانی و کلانی دارند؛ و ما به‌عنوان جمهوری اسلامی وظیفه داریم خودمان را از اینکه …

شعار امام به معنای رهایی از هرگونه تأثر از سلطه

… شما میگویید به‌طور کامل! هنوز خیلی از عناصر فرهنگی غربی بر کشور ما حاکم است»؛ بله، [ولی] اینها تخلّفات است؛ انقلاب رسماً خودش را ازلحاظ جهان‌بینی، ازلحاظ فکر، ازلحاظ فرهنگ، ازلحاظ اقتصاد، ازلحاظ سیاست، ازلحاظ همه‌ی شئون مدیریّت کشور، در مقابل غرب قرار داد. این «نه شرقی، نه غربی» که امام به‌عنوان شعار جمهوری اسلامی اعلام کرد، معنایش این بود؛ هیچ‌گونه تأثّری [از سلطه ندارد]. البتّه بله، [مثل] قانونی است، گذاشته میشود، [ولی] یک جایی هم در این قانون تخلّف میشود؛ این یک حرف است؛ امّا قانون نبودن و عکسش قانون بودن، یک حرف دیگر است؛ در جمهوری اسلامی [این] قانون شد؛ تخلّص[3] و بیرون آمدن از همه‌ی آن چیزهایی که در نظام سلطه بر یک کشور …

معنای اصل در دوران دوقطبی و پس از فروپاشی بلوک شرق

آن روزى که در تقسیم‌بندى جهان میان بلوک شرق و بلوک غرب، دولتها و رژیم‌ها و حتّى تحوّلات سیاسى و انقلابى کشورها ناچار باید به یکى از این دو مجموعه ملحق شده و زیر نفوذ سران آن یعنى شوروى یا آمریکا قرار میگرفتند، اصل «نه شرقى و نه غربى»، اعلام شکستن این طلسم همگانى و رهایى از نفوذ قدرتِ هر دو ابرقدرتِ آن زمان بود؛ و امروز که با تحوّلات شوروى و اروپا، بلوک شرق منهدم گشته و شوروى از جایگاه ابرقدرتى فرو افتاده و رژیم آمریکا در صحنه‌اى بظاهر بى‌رقیب، به تظاهرات مستانه و غرورآمیز خود سرگرم است و بدون پایبندى به قیود و رسوم معمول روابط جهانى، قلدرانه مطامع خود را بر مصالح همه‌ى ملّتها ترجیح داده و در هر کارى خودسرانه دخالت میکند و براى تأمین آنچه منافع خود فرض کرده، عنان‌گسیخته هر جنایتى را مرتکب میشود و بى‌محابا دست خود را تا مرفق[4] به خون بى‌گناهان مى‌آلاید و هر دو بلوک سابق شرق و غرب را عرصه‌ى حضور نظامى و جاسوسى و تبلیغات و بهره‌کشى خود قرار داده است، اصل «نه شرقى و نه غربى» به معناى عدم تسلیم در برابر این افزون‌خواهىِ مستکبرانه و مقابله‌ى جدّى با دست‌اندازى آن رژیم به منافع امّت اسلامى و رد و نفى رسوم و قیودى است که آن رژیم به جاى اصول پذیرفته‌ى بین‌المللى، از سوى خود و براى حفظ مطامع خود، وضع و جعل کرده است.

نفی و مخالفت با هر دو اردوگاه، نه بی‌طرفی

… مردم اتّفاق افتاده. بعضى سعى میکنند که کلمه‌ى «بى‌طرفى» را به معناى غلطى معنا کنند؛ نه، ما در جنگ بین شرق و غرب از اوّل انقلاب بى‌طرف نبودیم؛ ما علیه شرق و غرب از اوّل انقلاب تا حالا جنگیده‌ایم؛ مگر این‌جور نیست؟ شرق و غرب هم علیه ما متّحد شدند، جنگیدند. آن روزى که هنوز شرق و غرب با هم آشتى نکرده بودند و در دنیا شرق و غربى وجود داشت، شعار انقلاب ما «نه شرقى و نه غربى» بود؛ نفى هر دو؛ مخالفت با هر دو؛ معناى این، بى‌طرفى نیست؛ ما هرگز به نفع چپ با راست اتّحاد پیدا نمیکردیم، به نفع راست هم با چپ اتّحاد پیدا نمیکردیم. [الان] دو اردوگاهند، دو جناحند که به ‌خاطر اهداف غلط و غیر الهى و نامقدّس از نظر ما و از نظر همه‌ى انسانهاى واقع‌بین، دارند با هم میجنگند. جمهورى اسلامى هر دو جناح را …

آزادی از سلطه و نفوذ قدرت‌های بزرگ، از خصوصیات عصر جدید

از جمله‌ى خصوصیّات دیگر این عصر جدیدى که امام بزرگوار ما و انقلاب ما در سطح جهان به وجود آوردند، عبارت است از اصل آزادى از سلطه‌ى قدرتهاى بزرگ و تصرّف و نفوذ آنها؛ یعنى همان چیزى که در انقلاب ما به‌ عنوان اصل «نه شرقى و نه غربى» شناخته شد. تقریباً در همه‌ى انقلابهاى بزرگى که در قرن بیستم در دنیا اتّفاق افتاد، وقتى ملّتها یا گروه‌هاى مبارز کار خودشان را آغاز میکردند و مبارزه را مختصرى علیه یک سلطه، یک قدرت پیش میبردند، خودشان را وصل میکردند به یک قدرت دیگر. اینکه یک ملّت با اتّکاء به خود، با …

تابع هیچ قطبی نبودن سیاست؛ اصل تغییرناپذیر و پایهٔ نظام

از این استثناها که بگذریم، ما در ارتباط «باز» هستیم و هیچ شرطى جز ارتباط سالم مبتنى بر منافع طرفین و عدم ابتناء بر زورگویى و سلطه‌گرى و اینها نداریم. اصل سیاسى و زیربنائىِ «نه شرقى، نه غربى» ما هم به‌هرحال محفوظ است. «نه شرقى، نه غربى» یعنى سیاست ما تابع هیچ رکنى نخواهد شد؛ نه شرق و نه غرب. و این جزو اصول ما است، جزو مبانى ما است؛ هیچ شکّى هم در این نیست؛ تغییرپذیر هم نیست. این اصلاً سیاست نیست؛ این مبنا است، این پایه‌ی نظام است، و منافاتى هم با ارتباط ندارد. آقایان در این جهت حرکت بکنید: ارتباطات را مستحکم کنید بر مبناى تفکّر اسلامى و اعتقاد اسلامى و راه اسلامى.امیدواریم که خداوند به …

نفی وابستگی به آمریکا و شوروی در دنیای دوقطبی

… غربی‌ها این ‌قدر برای خودشان حق قائل بودند! این است که بنده اصرار دارم نگویم خاورمیانه، بگویم غرب آسیا. غرب آسیا است دیگر؛ چرا میگوییم خاورمیانه؟ این روحیه‌ی مقاومت در مقابل زورگویی و قدرت‌طلبی و سلطه‌طلبی قدرتهای سلطه‌گر را جمهوری اسلامی به وجود آورد. اوّل‌کسی که در دنیا گفت «نه شرقی و نه غربی» امام بزرگوار ما بود؛ نه شرقی و نه غربی. آن روز قدرت دنیا تقسیم شده بود بین آمریکا و شوروی. ایشان فرمود: نه این، نه آن. همه‌ی کشورهای دنیا مجبور بودند یا متّصل به این باشند یا متّصل به آن باشند؛ ناچار میدانستند خودشان را، [امّا] ایشان گفت که نه این، نه آن. این روحیه، این منطق، این حرف قرص و محکم رواج پیدا کرده. امروز در منطقه‌ی ما خیلی‌ها هستند که خودشان را وابسته به جبهه‌ی …

شعار اصولی امام در جدا کردن جمهوری اسلامی از لیبرالیسم و کمونیسم

… قرار نگیرد. لذا من بیان کردم، سال گذشته در صحبتِ همین روز تبیین کردم که «جمهوری» مال اسلام است، «جمهوری» وام‌گرفته‌ی از غرب نیست، مربوط به خود اسلام است. اینکه امام روی رأی مردم این همه تأکید میکند، این ناشی است از معرفتی که به مسئله‌ی اسلام داشت. لذا امام [مصمّم بود] از آن دو مکتبی که آن روز در دنیا رایج بود، یعنی لیبرال‌دموکراسیِ سرمایه‌محور تا رژیمِ کمونیستیِ دیکتاتوری‌محور، از هر دوی اینها جمهوری اسلامی را جدا کند؛ لذا یکی از شعارهای اصولی امام شعار «نه شرقی، نه غربی» بود؛ نه کمونیسم، نه لیبرالیسم؛ نه آن نظام سرمایه‌داری در اقتصاد و آن آزادی‌های بی‌بندوبار و بی‌برنامه در غرب، نه آن اختناق و استبدادی که در نظامهای شرقی وجود داشت؛ هیچ کدام از این دو را امام قبول نداشت؛ نه شرقی و نه غربی؛ یک الگوی تازه‌ای را امام مطرح کردند برای نظام جمهوری اسلامی، بکلّی متفاوت با آنها.

پیشنهاد راه سوم اسلامی در برابر سوسیالیسم و لیبرال دموکراسی

ما به برکت اسلام یک راه سوّمی را به دنیا پیشنهاد کرده‌ایم؛ نه راه سوسیالیستی در اقتصاد و تبعات اقتصاد، نه راه لیبرال ـ دموکراسیِ غرب با تبعات و خصوصیّاتی که دنبالش هست؛ یک راه سوّمی ما داریم، این راهی که امروز کشور ما دارد میرود، راه سوّمی است. البتّه ما در آرایه‌های گوناگونِ این راه یک قدری کندی کرده‌ایم، کوتاهی کرده‌ایم لکن وقت زیادی نیست. چهل سال، زمان زیادی برای حرکت یک نظام و رسیدن به یک تمدّن نیست. کشورهای غربی که امروز مثلاً یک تمدّن جاافتاده‌ای دارند، چهار قرن، پنج قرن، با مشکلات دست و پنجه …

شعارهای زنده و جاوید انقلاب در نفی استکبار و استقلال ملت

… در سراسر دنیاست. این مُهر باطل و سیاه در تاریخ به نام او خواهد ماند. او البته تا چند ماه دیگر خواهد رفت، مشکلات را به نفر بعدی خود منتقل خواهد کرد، اما این پرونده در تاریخ همیشه گشوده است؛ هرگز بسته نخواهد شد. اینها برای جوانان هوشمند ما درس عبرت است. خود را بشناسید، عظمت آن فکری که این انقلاب و این نظام مقدس را پیریزی کرد، بدانید. شعار «نه شرقی، نه غربی»، شعار رد و نفی استکبار و مستکبران، شعار استقلال ملت ایران، شعار اعتماد به این جوانهای مؤمن در هر نقطه‌ای از کشور، شعارهای زنده و جاوید ماست؛ هر کدام از دل پرحکمتی برخاسته است که با ارتباط با عالم غیب، با ارتباط با خدا، با بندگی خدا، آن مرد بزرگ، آن پیر فرزانه، آن حکیم دلاور آنها را به ما ملت ایران آموخت.

استقلال اصول انقلاب از سوسیالیسم شرق و سرمایه‌داری لیبرال غرب

هنر بزرگِ امام بزرگوار ما این بود که چارچوب محکمی را برای این انقلاب به وجود آورد و نگذاشت این انقلاب در هاضمه قدرتها و جریانهای سیاسىِ مسلّط هضم شود. شعار «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی»، یا شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» که تعالیم امام و خطّ اشاره انگشت ایشان در دهان مردم انداخت، معنایش این بود که این انقلاب متّکی به اصول ثابت و مستحکمی است که نه به اصول سوسیالیزمِ اردوگاه آن روز شرق ارتباطی دارد، نه به اصول سرمایه‌دارىِ لیبرال اردوگاه غرب. علّت این‌که شرق و غرب با این انقلاب دشمنی کرده‌اند و سرسختی نشان داده‌اند، همین بود.

تغییرناپذیری اصل نه شرقی نه غربی برخلاف ادعای استکبار

اینجانب با اعتماد و اطمینان به هوشیارى و قدرت تحلیل که بحمدالله‌ به برکت انقلاب در میان اقشار مردم ما رایج است، لازم میدانم اعلام کنم که برخلاف ادّعا و میل سخنگویان استکبار، خطوط اصلى سیاست خارجى جمهورى اسلامى که پایه‌ى عمده‌ى آن، اصل «نه شرقى و نه غربى» است، تغییر نیافته و هرگز هم قابل تغییر نیست و جنجال هوچیگرانه‌ى دشمنان قادر نیست دولت و ملّت ایران اسلامى را از راهى که با بصیرت انتخاب کرده و با معرفت پیموده است، منحرف سازد.

اثبات عملی و ممکن بودن اصل نه شرقی نه غربی به دست امام

و بالاخره دهم: اثبات اینکه «نه شرقى و نه غربى» یک اصل عملى و ممکن است. دیگران خیال میکردند یا باید به شرق متّکى بود یا به غرب؛ یا باید نانِ این را خورد و ستایشش کرد یا نان آن را؛ فکر نمیکردند یک ملّت بتواند «لا» هم به شرق و هم به غرب بگوید و بِایستد و بماند و خود را روزبه‌روز ریشه‌دارتر کند؛ امّا امام این را ثابت کرد. این ده …

عدم اتکا به شرق و غرب ویژگی انقلاب و جلوهٔ اتکا به خدا

سوم؛ عدم اتکاء به شرق یا غرب، خصوصیت استثنائی دیگر این انقلاب بود و هم اکنون نیز سیاست قاطع نظام انقلابی ماست. این خود یکی از مظاهر اعتقاد و اتکاء به خدا در همه‌ی صحنه‌های حیات فردی و اجتماعی ماست. امروز تفکر مسلط بر دنیای سیاست در سراسر جهان این است که بدون اتکاء به یکی از قطبهای قدرت نمیتوان در صحنه‌ی سیاست معاصر زنده ماند. اگر در شدت و ضعف این اتکاء اختلاف نظر باشد، در اصل آن حرفی نیست. حتی آنان که در اندیشه عدم اتکاء و عدم تعهد را پذیرفته‌اند، …

اثبات امکان باج ندادن به قدرت‌های سلطه‌گر با اتکا به خدا

انقلاب ما در چنین جوی یک فلسفه‌ی جدید را عرضه کرد، و تا امروز به آن پایبند ماند. انقلاب ما ثابت کرد که میتوان قدرتهای سلطه‌گر را به خود راه نداد، و قلدری آنان را جدی نگرفت، و به آنان باج نداد. مشروط بر این‌که نقطه‌ی اتکائی قویتر از هر قدرت مادی را باور داشت - خدا را - ما دانسته‌ایم که برای این عقیده و این راه بهای سنگینی نیز باید پرداخت، و خود را آماده کرده‌ایم. بگذار این تجربه ملتها را به استقلال واقعی و خدشه‌ناپذیر و در نهایت نفی کامل سلطه‌های بزرگ جهانی رهنمون شود. روند کنونی تقسیم قدرت بشریت را به آینده‌ی باز هم تلختری تهدید میکند. چهارم؛ یک خصوصیت استثنائی دیگر نیز در انقلاب ما بود و هست و آن خصومتها و ضربه‌های …

لزوم حفظ این خط و منزوی کردن گرایش‌یافتگان به شرق و غرب در مجلس

… آن هستم که به دشمن اسلام و به بیگانه‌ى غیر مسلمان پناهنده بشوم. پیشنهاد کردند که اگر نمیخواهید، حدّاقل پرچم روس را بالاى سَرْدر خانه‌تان بزنید. جواب داد که من بعد از هفتاد سال که محاسنم را در راه اسلام سفید کرده‌ام، پرچم کفر را بر سَرْدر خانه‌ى خود نمیزنم. امام در این پیام خود تأکید میکنند که باید با گرایشمندان به شرق و غرب مماشات نکنید؛ اوّل آنها را نصیحت کنید، اگر نصیحت شما را نپذیرفتند، آنها را منزوى کنید. امام با اینکه این‌ همه تأکید میکنند که در مجلس وحدت و اتّفاق کلمه محفوظ بماند امّا یک نکته را هم غفلت نمیکنند که بیان بفرمایند و آن نکته این است که [ایجاد] دودستگى و مخالفت [ورزیدن] بر سر مسائل غیر اصولى نباشد امّا بر سر مسائل اصولى نه فقط مانعى ندارد بلکه لازم است. خداى نکرده آن کسى که بخواهد مجلس را به ‌سوى قوانین غیر اسلامى بکشاند یا بخواهد مجلس را به گرایش به یکى از دو سیاست شرق و غرب متمایل بکند، باید با او درگیر شد و به تعبیر امام باید او را منزوى کرد. شیخ فضل‌الله‌ حاضر نیست که از این ابرقدرت که میگریزد ــ ابرقدرت‌هاى آن روز، روس و انگلیس ــ به دامن آن ابرقدرتِ دیگر پناه ببرد.

یعنی نفی هر دو نظام کاپیتالیستی و سوسیالیستی

… هزاران نفر جمعیت جمع بشوند، بگویند ما سرمایه‌داری را نمیخواهیم. اینها نه مهاجرند، نه همه سیاه‌پوستند، نه از طبقات پائین جامعه‌اند؛ در میانشان استاد دانشگاه هست، سیاستمدار هست، گروه‌های دانشجوئی به اینها پیوسته‌اند؛ میگویند ما نظام کاپیتالیستی را نمیخواهیم. خب، این همین حرف ماست؛ ما هم که از اول گفتیم «نه شرقی، نه غربی»، یعنی نه نظام کاپیتالیستی، نه نظام سوسیالیستی؛ آن سوسیالیستیاش بود که به جهنم رفت، این هم دارد یواش یواش سرازیر میشود. بعد از این حادثه، اقبال به اسلام بیشتر خواهد شد. این هم یک موج دیگر است؛ موج سوم است.

تبدیل همه‌جانبهٔ بنیان‌های زندگی جاهلی به بنیان‌های اسلامی

سوّم آنکه خطوط اصلى جامعه‌ى مطلوب، یعنى استقرار شریعت اسلامى که متضمّن عدل اجتماعى و استقلال سیاسى و استغناء اقتصادى و رشد علمى و اخلاقى است، در منظر همگان قرار گرفت و شعار «نه شرقى، نه غربى، جمهورى اسلامى» که به معناى تبدیل واقعى و همه‌جانبه‌ى بنیانهاى زندگى جاهلى به بنیانهاى اسلامى است، مطرح گردید.

به معنای عدم وابستگی به سلطه‌های خارجی و شرط تحقق آن

با این دیدگاه، واحد بسیج مستضعفان نه تنها یک ارگان انقلابی که یک پایه یا بدنه‌ی اساسی انقلاب و جمهوری اسلامی است. اصل «نه شرقی نه غربی» که بمعنای عدم وابستگی به سلطه‌های خارجی است و نیز اصل «استقلال آزادی» که در شعارهای اصلی ملت ایران با خون به ثبت رسیده است هنگامی معنا و تحقق می‌یابد که نیروی فعاله‌ی عظیم ملت همواره در صحنه‌ی عمل سیاسی و نظامی حضوری به‌ تمام و کمال داشته باشد. مردم هوشیار و فداکار ما که آثار حضور خود در سالهای ۵۶ - ۵۷ و برندگی معجزه‌آسای آن را در روزهای فراموش نشدنی بهمن ۵۷ آزموده‌اند، پس از آن نیز هرگز این ذوالفقار پیروز را از دست ننهادند؛ اما سازمان‌یابی و آموزشهای لازم، کمبود محسوس انبوه توده‌های میلیونی مردم …

شعار تبلور اقتدار در سیاست خارجی و لزوم حفظ آن

… هستند و در واقع اجزای تشکیل آن آرمانهای سطح بالا محسوب میشوند؛ مثل مثلاً فرض کنید پیشرفت علمی؛ یک آرمان است -یکی از آرمانهای ما قطعاً پیشرفت علمی است- منتها جزئی از مجموعه‌ای است که جامعه‌ی اسلامی را تشکیل خواهد داد یا استقلال ما را مثلاً تشکیل خواهد داد. یا فرض کنید که اقتدار در سیاست خارجی که به معنای بیرون نگه داشتن کشور و نظام سیاسی از شبکه‌ی اقماری قدرتهای مستکبر و نظام سلطه است -اقتدار در سیاست خارجی به این معنا است که در اوّل انقلاب در شعار «نه شرقی، نه غربی» متبلور بود که آن روز یک ابرقدرت شرقی داشتیم که نظام کمونیست و جامعه‌ی کمونیستی دنیا بود، و یک نظام سرمایه‌داری؛ شعار این بود که جمهوری اسلامی بایستی خودش را از ورود در شبکه‌ی اقماری این قدرتهای بزرگ حفظ کند و حفظ هم کرد بحمدالله- خب این هم یک آرمانی است؛ بایستی این آرمان حفظ بشود و دنبال بشود و تعقیب بشود و روزبه‌روز برتر بشود. یا خودکفائیِ اقتصادی که در واقع یکی از آرمانهای خُرد نسبت به آن آرمانهای عمده است.

ایستادگی جمهوری اسلامی در برابر دو قدرت با این شعار

تحقّق مناسبات عادلانه‌ی بین‌المللی هدف مقدّسی است که لازمه‌ی آن، مجاهدت، امید و ایستادگی است. هنگامی که در دنیا دو قدرت وجود داشت، جمهوری اسلامی ایران با شعارِ «نه شرقی و نه غربی» مقابل آن‌ها ایستادگی کرد و اکنون نیز ملّت ایران در مقابل همه‌ی فشارها ایستاده است و خواهد ایستاد، زیرا تنها راه رسیدن به قلّه‌های پیشرفت، تحمّل سختی‌ها است.

ایستادگی در برابر شرق و غرب و بی‌اعتنایی به تطمیع

… سوسیالیستی و مارکسیستی - میدادند و در واقع میخواستند از غرب انتقام بگیرند؛ اما وقتی نظام اسلامی و انقلاب اسلامی پدید آمد، غوغا به پا شد و تمام کشورهای اسلامی از این‌که دیدند یک ملت آمده و پرچم اسلام را بلند کرده و در مقابل سخت‌ترین تهدیدها ایستاده است؛ نه فقط در مقابل غرب، بلکه در مقابل شرق و غرب، شعار «نه شرقی، نه غربی» میدهد و در مقابل جذّابترین تطمیعها، بیاعتنایی نشان میدهد، یکپارچه هیجان شدند.

سازگاری روابط با کشورهای دیگر با اصل نه شرقی نه غربی

… اروپایى و چه آسیایى و آفریقایى، و چه کشورهاى پیشرفته‌ى صنعتى، و چه غیر آنها ــ تا آنجا که به تشخیص مسئولین، در جهت منافع و مصالح کشور و ملّت باشد، براى ما همیشه مطلوب بلکه لازم بوده و هست و مسئولین دولتى موظّف بوده و هستند آن را هوشمندانه و پیگیر تأمین کنند؛ و آنان و همه‌ى ملّت بدانند و میدانند که ایجاد این روابط و تحکیم آن، هیچ‌گونه خدشه‌اى به اصل «نه شرقى و نه غربى» وارد نمیسازد.

تبدیل شعار از توصیف انقلاب به توصیف واقعیت با ازمیان‌رفتن شرق

… ناشى از اراده‌ی الهى را مشاهده میکنم. البتّه نباید شک کرد که یکى از عوامل و مقدّمات این حرکت، ظهور امام خمینى بود؛ او شروع‌کننده‌ی عظیمى بود ولى او را هم خدا به وجود آورده بود؛ و من با این دید، آینده را بسیار روشن میبینم و جبهه‌ی خودمان را بسیار قوى میبینم. اگر یک روزى ما میگفتیم «نه شرقى و نه غربى» و توصیفى از انقلاب خودمان میکردیم، امروز گویى میگوییم «نه شرقى و نه غربى» و توصیفى از واقعیّت میکنیم؛ یعنى وقتى میگوییم «نه شرقى»، امروز دیگر واقعاً شرقى وجود ندارد؛ من فکر میکنم که «نه غربى» هم به همین ترتیب خواهد بود. به‌هرحال شما جزو سربازان و سلحشوران قوىّ این جبهه هستید. خدا ‌ان‌شاءالله‌ به شما توفیق بدهد.

تحقق جهانی شعار با فروپاشی شرق و در پی آن غرب

… به‌هرحال در همه جاى دنیا علیه این حادثه[ى محقّق شدن اسلام]، خیلى تلاش و توطئه هست؛ و از اوّل تا حالا هم کم نشده لکن از اوّل تا حالا هم اثر نداشته. ما خوب میفهمیم که یک دستى دارد اسلام را رشد میدهد. دشمن خیلى دارد توى سر خودش میزند امّا کارى نمیتواند بکند. شعار «نه شرقى نه غربى» ما، اوّل ناظر به خود ما ‌-یعنى انقلاب و خطّ اسلام درست- بود؛ لکن حالا دیده میشود که گویى دارد این شعار در دنیا تحقّق پیدا میکند؛ یعنى «لا شرقى» تحقّق پیدا کرد؛ شرق نیست، رفت. الان کو شرق تا بگوییم «نه شرقى و نه غربى»؟ غرب هم همین‌جور است؛ منتها نوبتش یک خُرده دیرتر خواهد رسید. من شک ندارم که دنیاى غرب و این امپراتورىِ عظیم استکبار، متلاشى خواهد شد؛ حالا آیا من یا شما یا این افراد باشند که بتوانند اسلام ناب را جاى آن بگذارند یا نه، …

سیاست نه شرقی نه غربی از خطوط اصلی برنامه‌ها در راه امام

ما با خدا پیمان بسته‌ایم راه امام خمینى (اعلى ا‌لله‌ قدره) را ‌-که راه اسلام و قرآن و راه عزّت مسلمین است- دنبال کنیم. سیاست «نه شرقى و نه غربى»، حمایت از مستضعفان و مظلومان، دفاع از وحدت و حرکت امّت بزرگ اسلامى و فائق آمدن بر عوامل اختلاف و دوگانگىِ مسلمین در سطح جهان، و مجاهدت براى ایجاد مدینه‌ی فاضله‌ی اسلامى، و تکیه بر جانب‌دارى از قشرهاى محروم و کوخ‌نشین، و به کار گرفتن همه‌ی عوامل و امکانات براى بازسازى کشور در سطح داخلى کشور، خطوط اصلى برنامه‌هاى ما است. هدف اصلى از این‌ همه، زنده کردن دوباره‌ی اسلام و بازگشت به ارزشهاى قرآن است و ما یک سر مو از این هدف عقب نخواهیم نشست.

شعار استقلال و نه شرقی نه غربی مایهٔ خشم دشمنان انقلاب

پیروزی انقلاب اسلامی به رؤیاهای رژیم ستمگر و ضد مردمی پادشاهی و سلطه ی استکبار جهانی در کشور ما پایان داد. شعار بلند استقلال و آرمان اصیل نه شرقی و نه غربی موجب خشم دشمنان انقلاب مردمی ما گردید و اجرای توطئه های گوناگون علیه ملت مسلمان و انقلابی ایران در اوج آن تحمیل جنگی هشت ساله و ناخواسته را، مردم مقاوم و ایثارگر ایران، هوشیارانه پاسخ گفتند و بدخواهان را در راه رسیدن به اهداف سلطه جویانه، ناکام ساختند.

انطباق این سیاست با خواست اقبال

… صورت یک پیشاهنگ آن را اعلام کرده. و تمدّن غربى و مدنیّت مادّى از روح و معنا که براى انسان لازم است، تهى است. ما آن چیزى را که مورد احتیاجمان هست و میخواهیم، میگیریم و امروز خوشبختانه احساس خودى و شخصیّت اسلامى در کشور ما و میان مردم ما به حدّ کمال وجود دارد. ما سیاست «نه شرقى و نه غربى»مان عین همان چیزى است که اقبال میگفت و میخواست. ما سیاست خودکفایى‌مان عیناً همان چیزى است که اقبال میگفت. ما عشقمان به پیغمبر و عشقمان به قرآن و توصیه‌مان به فراگیرى قرآن و اینکه پایه‌ى انقلابها و حرکتها باید اسلامى و قرآنى باشد عین همان چیزى است که اقبال آن را توصیه میکرد و آن روز گوش شنوایى نبود که …

دور شدن از فرجام نیک انقلاب با هر حرکت زیان‌زننده به این سیاست

… از نظر دور نداریم؛ باید راه را گم نکنیم؛ آنچه موجب میشود که ما راهمان را گم نکنیم، از انقلابمان عدول نکنیم، این است که شعارهای «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» و «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی» و شعارهای اصولیِ از قبیل اینها را همواره به یاد داشته باشیم. هر سخنی، هر عملی، هر حرکتی که ما را از اسلام دور کند، از مقرّرات اسلامی بر کنار بدارد و یا به سیاست «نه شرقی و نه غربی» ما لطمه وارد بکند، در حقیقت ما را از آن نهایت و عاقبت نیک دور خواهد کرد.

استوار بر پایهٔ خدا و مردم

این حرف کوتاه انقلاب ماست. خلاصه‌ی جمهوری ما این است؛ خدا و مردم. سیاست نه شرقی و نه غربی ما بر روی این پایه استوار است؛ خدا و مردم. ما این دو عنصر شریف را که میتوانند حرکت انقلاب اسلامی ما را روزبه‌روز گسترش و عمق بیشتری بدهند، نباید از دست بدهیم.