رفتن به محتوای اصلی

نماز

نام‌های دیگر: نماز اول وقت، نماز صبح

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ نماز، آثار و آداب آن و اقامهٔ آن در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

«و یقیمون الصلوة»: و نماز را به پا میدارند. من بارها این را گفته‌ام که به پاداشتن نماز غیر از گزاردن نماز است و متأسفانه در بعضی از ترجمه‌ها مشاهده میشود مینویسند و نماز میگزارند، در حالی که نمازگزاردن در عربی میشود «یصلون» و «یقیمون الصلوة» یعنی نماز را بپا میدارند، پس به پا داشتن نماز چیزی بیش از گزاردن نماز است، که البته نمازگزاردن را هم شامل میشود. یعنی اگر شما بخواهید جزو نماز بپادارندگان باشید نمیتوانید نمازگزاردن را ترک کنید. بپاداشتن نماز، یعنی در محیط و درجامعه این واجب و این حقیقت لطیف را بوجود آوردن و محیط را محیط نماز کردن و دیگری را به نماز دعوت کردن و نماز را با توجه ادا کردن، و مفاهیم نماز را در زندگی تحقق بخشیدن است، که مفهوم اصلی نماز عبارت است از: خضوع انسان در مقابل پروردگار و عمل انسان به فرمان پروردگار این آن عنصر اصلی نماز است که در حاشیه‌اش هم چیزهای دیگری وجود دارد. پس شرط دوم متقین اقامه‌ی صلوة است «یقیمون‌الصلوة» و آنکه قبلاً گفتیم: «الذین یؤمنون ‌بالغیب»، یکی از مقومات تقوا بود در عالم بینش و این دومی، اقامه‌ی صلوة یکی از مقومات تقوا در عالم خود سازی است و خودسازی بسیار مهم است.
البتّه این نکته نیز شایان ذکر است که نماز، همین بر زبان راندن کلمات و گزاردن حرکاتى معیّن نیست. آن‌‌همه فیض و برکت، بر پدید آوردن امواج صوتى و اعمال بدنى، بى‌‌آنکه روح ذکر و توجّه در سراسر این کالبد دمیده باشد، مترتّب نمیگردد؛ اگرچه حدّاقلّ تکلیف با آن ساقط میگردد. روح نماز، یاد خدا و خشوع و حضور در برابر او است و این کلمات و اعمالى که با تعلیم الهى بر مکلّف واجب گشته است، بهترین قالب براى آن روح و نزدیک‌‌ترین راه به آن سرمنزل مقصود است. نماز بى ‌‌ذکر و حضور، کالبدى بى‌‌روح است که اگرچه نام نماز بر آن مَجاز نیست لیکن اثر و خاصیّت نماز نیز از آن مترقَّب[3] نیست. از این حقیقت، در آثار دینى با عنوان «قبولى نماز» سخن رفته است و چنین آمده است که از یک نماز که تو میگزارى، تنها هر آنچه با حضور و توجّه آورده شده، قبول است و بس.
در محیط دانشجویىِ جوان، پرداختن به معارف دینی، پرداختن به الگوهای دینی، توسلات به پروردگار، توسلات به ائمه (علیهم السلام)، خواندن دعای عرفه، برگزاری مراسم اعتکاف و خواندن نماز جماعت، بسیار خوب است. البته این را هم عرض بکنم؛ در مراسم مذهبی به روح مراسم توجه کنید؛ فقط صورت سازی نباشد؛ انسان شعری بخواند، اشکی بگیرد یا بریزد. روح دعا و نماز عبارت است از ارتباط با خدا، آشنا شدن با خدا، بهره بردن از معنویت، پاکیزه کردن و پیراستن روح، و پالایش کردن ذهن از وسوسه ها. نماز را با توجه و اول وقت بخوانید. تحجر بد است؛ فکر نکردن در لایه های زیرین ظواهر، عیب بزرگی است؛ مواظب باشید به این عیب دچار نشوید. حرف های زیادی در این زمینه مطرح است که چون وقت نماز نزدیک است، از آنها می گذرم. گفت: «یک سینه حرف موج زند در دهان ما». ما با شما خیلی حرف داریم؛ ولی متأسفانه مجال زیادی نیست.

خسته نشدن از نماز با دانستن معنا و توجه

البتّه، ماها آن وقت از یک امتیاز برخوردار بودیم که این امتیاز اگر امروز در جوانى باشد، دعا و ذکر و نماز براى او شیرین خواهد آمد و مطلقاً خسته‌کننده نخواهد بود و آن، توجّه به معانى است. ببینید! هر کسى که از نماز خسته میشود در حال نماز، یا معناى نماز را نمیداند یا توجّه نمیکند، وَالّا اگر کسى معناى نماز را بداند و توجّه هم بکند به نماز، امکان ندارد از نماز خسته بشود؛ اصلاً امکان ندارد. اگر کسى دعا را بفهمد ــ مثلاً دعاى ابوحمزه‌ى ثمالى را که میدانید دعاى خیلى طولانى‌اى است دیگر؛ حدود هشت، یا ده صفحه‌ى مفاتیح است، یا دعاى امام حسین در روز عرفه را ــ و توجّه [هم] بکند؛ چون گاهى انسان معنا را هم میداند امّا توجّه نمیکند و ذهنش جاهاى دیگر …

جایگاه ویژهٔ اقامهٔ نماز در صدر وظایف مؤمنان پس از استقرار حاکمیت الهی

در میان مجموعه‌ى وظایف خطیرى که با استقرار حاکمیّت الهى در نقطه‌اى از زمین بر دوش مؤمنان و بندگان زبده‌ى خداوند قرار میگیرد، قرآن اقامه‌ى نماز را شأنى ویژه بخشیده و آن را در صدر فهرست جاى داده است: اَّلَّذینَ اِن مَکَّنَّهُم فِی الاَرضِ اَقامُوا الصَّلٰوة.[2] اگر برپا داشتن نماز در میان مردم نقشى بنیانى نمیداشت و همچون پایه‌ى استوارى براى پیشبرد هدفهاى بزرگ نظام اسلامى به شمار نمى‌آمد، چنین تأکید بلیغى بر اهمّیّت نماز نمیشد.

نقش تربیتی و معنوی نماز و جایگاه کلیدی آن در ادارهٔ فرد و جامعه

حقیقت آن است که نماز با نقش عظیم تربیتى، با تأثیر شگرف در ایجاد آرامش و سکینه‌ى قلبى مؤمنان، با دمیدن روح توکّل و تقوا و اخلاص در نمازگزار، با ایجاد فضاى تقدّس و معنویّت در پیرامون نمازگزار ــ که موجب دورى او و دیگران از گناه است ــ و با درسهاى معرفتى گوناگون که در الفاظ و اذکار آن نهفته است، بسى بیش از «صرفاً یک وظیفه‌ى شخصى» و در واقع داراى نقش کلیدى در اداره‌ى فرد و جامعه است. تأکیدهاى بلیغى که بر گزاردن این واجب شده و حتّى پدر و مادر موظّف شده‌اند که فرزند خود را از دوران کودکى با آن مأنوس سازند، در میان همه‌ى واجبات دینى بى‌نظیر است؛ و این به‌ خاطر نقش استثنائى نماز در تنظیم انگیزه‌هاى روانى فرد و تأمین فضاى مساعد براى تحمّل بارهاى سنگین وظیفه در جامعه است.

نماز برترین اعمال و پشتوانهٔ روحی واجبات دشوار و پرخطر

با توجّه به همه‌ى این جهات، بحق باید نماز را برترین اعمال دانست و صلاى[3] «حىّ على خیر العمل» را در بانگ نماز، سخنى حکمت‌آمیز به حساب آورد. نماز است که مایه‌هاى لازم ایثار و گذشت و توکّل و تعبّد را، که پشتوانه‌ى حتمى واجبات پُرخطر و دشوار همچون جهاد و نهى‌ از منکر و زکات است، در روح آدمى پدید مى‌آورد و او را شجاعانه بدان میدانها گسیل میدارد. هنگامى که به خاطر هجوم دشمن فریضه‌ى جهاد اهمّیّت مى‌یابد، یا بر اثر دشوارى زندگىِ قشرهایى از مردم فریضه‌ى زکات و انفاق همه را مخاطب میسازد، یا به اقتضاى تلاش دشمن در عرصه‌ى فرهنگ و اخلاق، امر به ‌معروف و نهى ‌از منکر واجب همگانى میشود، در همه‌ى این شرایط، …

نماز کارآمدترین وسیلهٔ تأمین نیاز معنوی بشر امروز

… ده‌ها سال پیش، دلسوزان و تیزبینان، حتّى در قلب محیط تمدّن صنعتى و ماشینى، این خطر را احساس کرده و هشدار داده‌اند، و با تأسّف، هنوز میلیون‌ها انسان ــ بویژه جوانان که احساسات لطیف‌تر و روحیه‌ى آسیب‌پذیرتر دارند ــ در این بلاى بزرگ همچنان بى‌دفاع و بى‌علاجند. نیاز به رابطه‌ى معنوى با خداوند رحیم و کریم، بدین جهت، امروز براى مردم دنیا از همیشه حادتر و جدّى‌تر است و نماز برترین و کارآمدترین وسیله براى تأمین این نیاز است. بشریّت، امروز به نماز خالص و کامل و پُرشور اسلامى از همیشه نیازمندتر است و شما مسئولانِ امرِ ترویج نماز باید به کمک الهى بتوانید، نه ‌فقط نسل روبه‌رشد و بالنده‌ى جوان کشورمان، بلکه همه‌ى جانهاى نیازمند و کامهاى تشنه‌ى بشر متحیّر در سراسر جهان را اشباع کنید و از سرچشمه‌ى فیّاض نماز بهره‌مند سازید.

مقدم داشتن نماز بر همهٔ کارها و پرهیز از ترک آن به بهانهٔ مشغله

۱۰. همگان نماز را که داروى شفابخش روح و مایه‌ى صفا و آرامش و نورانیّت است، بر همه‌ى کارهاى دیگر مقدّم دارند و در هیچ شرایطى خود را از آن محروم نسازند و هرگز به بهانه‌ى مشغله و گرفتارى، این حضور رهایى‌بخش در محضر آفریدگار رحیم و کریم و عزیز را از دست ندهند.

اندک بودن عبادت واجب، هفده رکعت نماز در شبانه‌روز

توصیه‌ی من به جوانها این است که با توجّه عبادت بکنند. من اصرار نمیکنم براى اینکه زیاد عبادت کنند؛ نه، شما خواستید زیاد عبادت کنید، خواستید کم عبادت کنید. البتّه عبادت واجب را همه باید انجام بدهند، آن که قابل اغماض نیست، هر کسى باید عبادت واجبش را انجام بدهد. عبادت واجب چیزى هم نیست؛ فقط هفده رکعت نماز در شبانه روز عبادت واجب ما است که چیز زیادى نمیشود؛ هفده رکعتِ یک‌دقیقه‌ای، یا حدّاکثر هفده رکعتِ دودقیقه‌ای چیزى نمیشود.