اذان، آب گوارا و مدخل نماز در شرح سخن پیامبر (ص) به بلال
… اکرم - بنابر آنچه که در بعضی از نقلهاست - نزدیک وقت اذان که میشد، به بلال میفرمود: «ابرد یا بلال، ابرد یا بلال».[1] به گمانم شیخ بهایی یا مرحوم نراقی - درست یادم نیست؛ سابق دیدهام - این را معنا میکند. میگوید: چند احتمال دربارهی معنای این کلمه وجود دارد. یک احتمالش این است که «بلال! جگرم از تشنگی میسوزد؛ این آب گوارا را برسان.» آب گوارای اذان را که مدخل و اجازهی ورود به نماز است.
پخش اذان با صدای خوش در همهٔ شهرها و محلهها
3 - اذان از حنجرهی اشخاص خوشصدا در همه جا پخش شود و هیچ شهر و محلهیی محروم از آهنگ اذان نماند.
اذان علامت مسلمانی و لزوم شنیده شدن آن در سراسر تهران
… صبحها برویم نماز بخوانیم با مردم؛ ظهرها باید برویم نماز بخوانیم؛ شب باید برویم نماز بخوانیم؛ این اوّلىترین و ضرورىترین کار ما در مساجد است. چرا باید در این شهر به این عظمت با اینهمه هیاهوهاى گوناگون از اطراف و اکناف، نغمهى اذان در همهجاى شهر شنیده نشود؟ اذان، علامت مسلمانى است. چه کسى گفته باید اذان نگویند در پشتبام مساجد یا در مساجد بزرگ و عمده از بلندگوها حتّى در سحر؟ ظهر و شب که جاى خود دارد. وقت اذان که میشود باید تهران یکسره صداى اذان باشد. مگر [اینجور] نیست که اینجا قبّةالاسلام است؟ مگر نمیگوییم این حرف را؟ [آیا این حرف] میسازد با اینکه ظهر بشود و از ظهر یک ساعتى هم بگذرد و کسى که در خیابان راه میرود، احساس نکند که ظهر شد؟ اگر ما مساجد را گرم نگه نداریم، حضور در مساجد نداشته باشیم، در حدّ …
نقد اذانهای استودیویی و لزوم اذان گلدستهای از دل برآمده
… پخش میشود، متذکر میشوم. شما[20] به اذان غلوش اشاره کردید؛ اما عیب اذان غلوش این است که آهسته گفته شده است؛ اذان استودیویی است؛ مثل اینکه برای خودش حدیث نفس کرده است. اذان ابوزید هم همینطور است؛ او هم برای خودش گفته است؛ اینها برای دیگران اذان نگفتهاند. ما در اینجا به آقایان قرّاء مصری گفتیم که اذان باید از دل کنده بشود؛ یعنی اذان گلدستهیی بگویند؛ اذان استودیویی به درد ما نمیخورد! اذان گلدستهیی، مثل همان اذانی است که شما گفتهاید؛ یا اذان آقای شریف که انصافاً از آن اذانهای بسیار خوب و درجهی یک است. البته این اذان آقای شریف، نسخهی بدل است؛ اصلش را یک عرب گفته است و من سالها پیش این اذان را شنیدهام. مرحوم عطاءاللَّه زاهد[21] میگفت که …
لزوم استاندارد بودن اذان رسمی رادیوی ایران برای پخش در جهان
بنای ما بر این نبوده که در رادیو و تلویزیون، از اول تا آخر، همین چهار تا اذان را بگذاریم؛ نه، بنا بر این بوده است که اذان گفتن را نظمی بدهند؛ منتها برای اینکه خیلی شلوغ نشود، گفته شد که مرزی بگذارند. البته ممکن است گاهی بعضی از اذانها را هم بگذارند؛ اما توجه داشته باشید که اذان رسمی و دایمی رادیوی ایران که ما میخواهیم در دنیا پخش بشود، باید - به قول شماها - یک اذان استاندارد باشد؛ یعنی بتوانیم آن را عرضه کنیم و بگوییم ما اینطوری اذان میگوییم.
لزوم ادای اذان عربی به لهجهٔ عربی همانند قرآن
اذان چون عربی است، باید آن را به لهجهی عربی گفت؛ مثل قرآن، که اگر آن را با لهجهی غیرعربی بخوانیم، درست نیست. بعضیها در تقلید زبانهای خارجی مقیدند که حتماً لهجه را رعایت کنند - که البته این لازم هم است؛ بالاخره اگر شما بخواهید با کسی به زبان انگلیسی یا عربی حرف بزنید، نمیشود مثل همان لهجهی فارسی با او حرف بزنید؛ باید به لهجهی خودش باشد - اما وقتی به نماز و قرآن …
اصل بودن پخش اذان و دعای صبح نه برنامهٔ «شیرخدا»
… یک جنبهی سنتی و سمبلیک دارد؛ والّا هیچکس با آن ضرب ورزش نمیکند. من خودم چند سال زورخانه رفتهام؛ اصلاً این ضرب، ضربی نیست که بشود با آن ورزش کرد؛ مخلوطی از ضربهای مختلف است که مردم فقط آن را گوش میکنند؛ این غیر از دستورالعمل آن ورزشِ نرمشِ فرنگی است. پس این برنامه نمیتواند اصل باشد؛ اصل، اذان و دعاست.
فضیلت اذان در روایت و توضیح توصیه به پخش اذان با بلندگو از مساجد مهم
… سر آن با هم منازعه میکردند: یکى از آن سه چیز عبارت است از اذان. من چندى پیش[12] راجع به اذان سفارش کردم. البتّه گفتم صبحها با بلندگو همه جا اذان ندهند که مردم از خواب بیدار نشوند. مثل اینکه بعضى از مؤمنین این قسمت دوّمش را بیشتر گوش کردند تا قسمت اوّلش را! حالا عرض میکنم آنچه مقصود ما بود، این بود که هر جایى یک بلندگویى صدا نکند. معناى آن این نبود که سحر صداى اذان در شهرى مثل تهران به گوش نرسد؛ نه، در جایى مثل تهران اقلّاً در چند مسجد از مساجد مهم، خوب است که با بلندگو اذان پخش بشود؛ حتّى اذان صبح ـ در شهرهاى کوچک (هم) به فراخور وسعت آن شهر ـ امّا در ظهر و شب اذان بگویند؛ هم اذان بلندگو، هم جلوی مساجد، داخل مساجد، در خیابانها؛ مردم عادت کنند به اذان گفتن؛ این یکى: اَلاَذانُ. (دوّم) وَ الغُدُوُّ اِلىٰ یَومِ الجُمُعَة؛ زود رفتن به نماز جمعه. (سوّم) وَ الصَّفُّ الاَوَّل؛ یکى هم صف اوّل. ممکن است مراد، صف اوّل جهاد باشد؛ ممکن هم …
انتقاد از نبود صدای اذان در تهران بهعنوان شعار اسلامی
من همین جا این خلأ را در جامعهمان یادآور بشوم؛ خلأ اذان را. در این تهران صداى اذان به گوش انسان نمیرسد؛ چرا؟ اذان یک شعار اسلامى است. ما با اینکه پشت بلندگو تا دیروقتى از شب، شعر بخوانند یا قرآن بخوانند یا نوحه بخوانند و مزاحم همسایهها بشوند، مخالفیم؛ مقابله هم میکنیم با یک چنین چیزى، امّا با اینکه صداى اذان، اوّل ظهر، اوّل مغرب، اوّل اذان صبح، بخصوص از حنجرهها خارج بشود، صد درصد …
دعوت مکرر به نماز در اذان بهجای دعوت به جهاد یا روزه یا انفاق
از این روست که نه حَىَّ علیالجهاد و نه حَىَّ علی الصوم و نه حَىَّ علی الانفاق، نگفتهاند، ولی در هرروز بارها سرودهاند: حىّ علیالصلاة.
مقام مؤذنی، مقامی ارجمند و باشکوه در اسلام
همه میتوانند در جامعۀ اسلامی به عالیترینِ مقامات برسند. خب، شما ببینید، بلال حبشی رسید به مقام مؤذنی (امِروزش را نگاه نکن که مؤذن مسجد امام حسن، مش اسحاق ِما احساس حقارت میکند، و سر وقت نمیآید غالبا،ً مثل اینکه اینجا نیست بشنود، بعضی روزها میآید، بعضی روزها نمیآید) مقام مؤذنی خیلی مقام عظیم و باشکوهیست در اسلام، مقام ارجمندیست، همهکس مؤذن نمیشدند. بِلال سیاه حبشی از منشأ پَست اجتماعی، از لحاظ معیارهای جاهلی آن زمان، این میرسد به مقام مؤذنی، این بالاترین است، یکی از بالاترین مقامها. سلمان فارسی ازنظر معیارهای آن روز از یک منشأ پایینتر بود، چون عربها خودشان را بالاتر میدانستند و همۀ انسانهای دیگر …