رفتن به محتوای اصلی

نماز

نام‌های دیگر: نماز اول وقت، نماز صبح

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ نماز، آثار و آداب آن و اقامهٔ آن در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

«و یقیمون الصلوة»: و نماز را به پا میدارند. من بارها این را گفته‌ام که به پاداشتن نماز غیر از گزاردن نماز است و متأسفانه در بعضی از ترجمه‌ها مشاهده میشود مینویسند و نماز میگزارند، در حالی که نمازگزاردن در عربی میشود «یصلون» و «یقیمون الصلوة» یعنی نماز را بپا میدارند، پس به پا داشتن نماز چیزی بیش از گزاردن نماز است، که البته نمازگزاردن را هم شامل میشود. یعنی اگر شما بخواهید جزو نماز بپادارندگان باشید نمیتوانید نمازگزاردن را ترک کنید. بپاداشتن نماز، یعنی در محیط و درجامعه این واجب و این حقیقت لطیف را بوجود آوردن و محیط را محیط نماز کردن و دیگری را به نماز دعوت کردن و نماز را با توجه ادا کردن، و مفاهیم نماز را در زندگی تحقق بخشیدن است، که مفهوم اصلی نماز عبارت است از: خضوع انسان در مقابل پروردگار و عمل انسان به فرمان پروردگار این آن عنصر اصلی نماز است که در حاشیه‌اش هم چیزهای دیگری وجود دارد. پس شرط دوم متقین اقامه‌ی صلوة است «یقیمون‌الصلوة» و آنکه قبلاً گفتیم: «الذین یؤمنون ‌بالغیب»، یکی از مقومات تقوا بود در عالم بینش و این دومی، اقامه‌ی صلوة یکی از مقومات تقوا در عالم خود سازی است و خودسازی بسیار مهم است.
البتّه این نکته نیز شایان ذکر است که نماز، همین بر زبان راندن کلمات و گزاردن حرکاتى معیّن نیست. آن‌‌همه فیض و برکت، بر پدید آوردن امواج صوتى و اعمال بدنى، بى‌‌آنکه روح ذکر و توجّه در سراسر این کالبد دمیده باشد، مترتّب نمیگردد؛ اگرچه حدّاقلّ تکلیف با آن ساقط میگردد. روح نماز، یاد خدا و خشوع و حضور در برابر او است و این کلمات و اعمالى که با تعلیم الهى بر مکلّف واجب گشته است، بهترین قالب براى آن روح و نزدیک‌‌ترین راه به آن سرمنزل مقصود است. نماز بى ‌‌ذکر و حضور، کالبدى بى‌‌روح است که اگرچه نام نماز بر آن مَجاز نیست لیکن اثر و خاصیّت نماز نیز از آن مترقَّب[3] نیست. از این حقیقت، در آثار دینى با عنوان «قبولى نماز» سخن رفته است و چنین آمده است که از یک نماز که تو میگزارى، تنها هر آنچه با حضور و توجّه آورده شده، قبول است و بس.
در محیط دانشجویىِ جوان، پرداختن به معارف دینی، پرداختن به الگوهای دینی، توسلات به پروردگار، توسلات به ائمه (علیهم السلام)، خواندن دعای عرفه، برگزاری مراسم اعتکاف و خواندن نماز جماعت، بسیار خوب است. البته این را هم عرض بکنم؛ در مراسم مذهبی به روح مراسم توجه کنید؛ فقط صورت سازی نباشد؛ انسان شعری بخواند، اشکی بگیرد یا بریزد. روح دعا و نماز عبارت است از ارتباط با خدا، آشنا شدن با خدا، بهره بردن از معنویت، پاکیزه کردن و پیراستن روح، و پالایش کردن ذهن از وسوسه ها. نماز را با توجه و اول وقت بخوانید. تحجر بد است؛ فکر نکردن در لایه های زیرین ظواهر، عیب بزرگی است؛ مواظب باشید به این عیب دچار نشوید. حرف های زیادی در این زمینه مطرح است که چون وقت نماز نزدیک است، از آنها می گذرم. گفت: «یک سینه حرف موج زند در دهان ما». ما با شما خیلی حرف داریم؛ ولی متأسفانه مجال زیادی نیست.

نماز تنها الفاظ و حرکات نیست و روح آن یاد خدا و خشوع و حضور است

البتّه این نکته نیز شایان ذکر است که نماز، همین بر زبان راندن کلمات و گزاردن حرکاتى معیّن نیست. آن‌‌همه فیض و برکت، بر پدید آوردن امواج صوتى و اعمال بدنى، بى‌‌آنکه روح ذکر و توجّه در سراسر این کالبد دمیده باشد، مترتّب نمیگردد؛ اگرچه حدّاقلّ تکلیف با آن ساقط میگردد. روح نماز، یاد خدا و خشوع و حضور در برابر او است و این کلمات و اعمالى که با تعلیم الهى بر مکلّف واجب گشته است، بهترین قالب براى آن روح و نزدیک‌‌ترین راه به آن سرمنزل مقصود است. نماز بى ‌‌ذکر و حضور، کالبدى بى‌‌روح است که اگرچه نام نماز بر آن مَجاز نیست لیکن اثر و خاصیّت نماز نیز از آن مترقَّب[3] نیست. از این حقیقت، در آثار دینى با عنوان «قبولى نماز» سخن رفته است و چنین آمده است که از یک نماز که تو میگزارى، تنها هر آنچه با حضور و …

بزرگ‌ترین فریضه و سرچشمهٔ ثبات‌قدم و امید در جهاد فردی و اجتماعی

نماز در عرصه‌‌ى تکاپوى لایزال و ناگزیرى که بشر بدان مأمور بلکه مطبوع گردیده است، بزرگ‌‌ترین فریضه و مؤثّرترین ابزار است. شاید برخى این خصوصیّت را براى نماز، فقط در میدان تکاپوى فردى به‌‌ سوى کمال شناخته و از نقش آن در صحنه‌‌ى جهاد جمعى و اجتماعى و در برابر معارضان پُرقدرت دنیایى سخنى نشنیده باشند. از این رو باید دانست که پایمردى در همه‌‌گونه رویارویى، وابسته به آن است که دلها و اراده‌‌ها از صفا و توکّل و اعتماد به‌‌ نفس و امید به فرجام لبریز باشد. و نماز سرچشمه‌‌ى جوشانى است که این‌‌همه و بسى فیوضات دیگر را بر دل و جان نمازگزار سرازیر میکند و از او انسانى روشن‌‌ضمیر و ثابت‌‌قدم و بى‌‌دغدغه و امیدوار میسازد. اینکه در قرآن و سخن والاى پیامبر خاتم (صلّى الله‌‌ علیه و آله و سلّم) نماز، بازدارنده از فحشا و منکر، و معراج مؤمن و تقرّب‌‌دهنده‌‌ى پرهیزکار و در یک سخن، بهترین نهاد دین معرّفى شده و پیامبر مکرّم آن را روشنىِ چشم خویش خوانده است، باید ما را در فهم عظمت نماز …

نماز ستون و پایهٔ دین

وَاللهَ اللهَ فِى الصَّلاةِ فَاِنَّها عَمودُ دینِکُم؛ نماز پایه‌ى دین شما است. وَ اللهَ اللهَ فى بَیتِ رَبِّکُم؛ درباره‌ى خانه‌ى خدا [میفرماید که] «لا تُخَلّوهُ ما بَقیتُم»؛ تا هستید، نگذارید خانه‌ى خدا خالى بماند. فَاِنَّهُ‌ اِن تُرِکَ لَن تُناظَروا؛ اگر خانه‌ى خدا ترک بشود، شما مهلت ‌داده نمیشوید یا امکان زندگى نمى‌یابید؛ که این کلمه …

موهبتی بی‌بدیل برای ساختن انسان صالح و لزوم قدرشناسی آن

اینک نماز، موهبتى بى‌‌بدیل و سرچشمه‌‌ى فیضى لایزال در اختیار ما است که با آن، نخست از خویش و سپس از هر آن‌‌ که بدو مهر مى‌‌ورزیم، انسان صالح بسازیم؛ این دروازه‌‌اى است گشاده به عرصه‌‌اى پهناور و مصفّا. دریغ است که آدمى عمرى را در جوار بهشت مصفّایى بگذراند و سرى بدان نکشد و عزیزان خود را بدان سوق ندهد. وحى الهى به پیامبر عظیم‌‌الشّأن (صلّى الله‌‌ علیه و آله و سلّم) چنین فرمان داد: وَأمُر اَهلَکَ بِالصَّلٰوةِ وَ اصطَبِر عَلَیها.[4] امروز همه‌‌ى شما خود را طرف این خطاب بشمرید و نماز را، حقیقت مقدّس و گوهر درخشان را که عطیّه‌‌ى الهى به امّت محمّد مصطفى (صلّى الله‌‌ علیه و آله) است، قدر بشناسید. در این وظیفه، هر کسى سهم ویژه‌‌اى دارد: پدران و مادران با گفتار و کردار خود، فرزندان را به نماز تشویق و راهنمایى کنند؛ معلمان، شاگردان مدارس و دانشگاه‌‌ها را در سمت‌‌ و سوى این حقیقت درخشان به حرکت وادار نمایند؛ فضلا و علما و روحانیّون محترم، امامت جماعت در …

اقامهٔ نماز در جامعهٔ اسلامی ما مصداق آیهٔ تمکین در زمین

در چنین وضعى است که جامعه‌‌ى اسلامى ما توانسته است نماز را اقامه کند و مصداق این آیه‌‌ى کریمه گردد: اَّلَّذینَ اِن مَکَّنّٰهُم فِی الاَرضِ اَقامُوا الصَّلٰوةَ وَءاتَوُا الزَّکٰوةَ وَ اَمَروا بِالمَعروفِ وَنَهَوا عَنِ المُنکَرِ وَ لِله عاقِبَ‌ةُ الاُمور.[5] صدق الله‌‌ العلىّ العظیم. توفیق همه‌‌ى آحاد مسلمان را در درست انجام دادن این وظیفه‌‌ى الهى مسئلت میکنم.

مخالفت با اتلاف وقت مردم به بهانهٔ نماز در ادارات

… است تا در خلوت. بله؛ نماز نافله و اینها را در خلوت می‌خوانند؛ اما نماز فریضه را باید در ملأ بخوانند. شما اوّل ظهر فقط ده دقیقه از اتاقتان بیرون بیایید. قبلاً وضو بگیرید و آماده شوید. البته من با آن روشی هم که چند سال قبل از این بود، همان وقت هم مخالف بودم. حالا هم هر کس استفتا و سؤال می‌کند، می‌گویم آن روش را قبول ندارم که گویا حالا زنگ تفریح است؛ آقایان از اتاقها بیرون بیایند، بگویند، بخندند، سیگار بکشند؛ یواش یواش بروند دستشویی، یواش یواش وضو بگیرند. یک ساعت وقت مردم را تلف کنند که می‌خواهند چهار رکعت نماز بخوانند! من، با این مخالفم... خودشان را آماده کنند. قبلاً وضو بگیرند، آماده شوند. اوّل وقتِ نماز که شد، بروند توی مسجد، بلافاصله نماز بخوانند. نماز ظهر و عصر، حدّاکثر یک ربع ساعت طول می‌کشد. یک ربع بعد، بیایند در اتاقهایشان. اول کسی هم که می‌رود، شما باشید که رئیسید. …

قابل تفهیم بودن فلسفهٔ نماز حتی برای مادی‌ترین انسان‌ها

… فهمید و درک کرد، باید در اسلام بشود آن را پیدا کرد؛ نخیر، این هم نیست؛ بلکه به این معنا که معارف اسلامى، آنچه استناد آن به اسلام مورد قبول است و اهل خبره و اهل فن قضاوت میکنند که این مربوط به اسلام است، در هر محیط عقلانى و در هر محیط علمى‌اى قابل دفاع است. نماز را میشود براى مادّى‌ترین انسانهاى دنیا توجیه کرد، تفهیم کرد و گفت این نماز چیست و چرا اسلام نماز را لازم دانسته است. یکى از متفکّرین غربى یک شخص نامدار معروفى است که من نمیخواهم اسم بیاورم در قرن نوزدهم که قرن بى‌دینى غرب است میگوید: در نماز یک راز عظیمى نهفته است. بله اگر راز عظیمى [در آن] نهفته نبود، در آن محیط مادّى‌گرایى، یک انسان متفکّر این‌جور نسبت به آن شعار نمیداد. …