رفتن به محتوای اصلی

نماز

نام‌های دیگر: نماز اول وقت، نماز صبح

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ نماز، آثار و آداب آن و اقامهٔ آن در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

«و یقیمون الصلوة»: و نماز را به پا میدارند. من بارها این را گفته‌ام که به پاداشتن نماز غیر از گزاردن نماز است و متأسفانه در بعضی از ترجمه‌ها مشاهده میشود مینویسند و نماز میگزارند، در حالی که نمازگزاردن در عربی میشود «یصلون» و «یقیمون الصلوة» یعنی نماز را بپا میدارند، پس به پا داشتن نماز چیزی بیش از گزاردن نماز است، که البته نمازگزاردن را هم شامل میشود. یعنی اگر شما بخواهید جزو نماز بپادارندگان باشید نمیتوانید نمازگزاردن را ترک کنید. بپاداشتن نماز، یعنی در محیط و درجامعه این واجب و این حقیقت لطیف را بوجود آوردن و محیط را محیط نماز کردن و دیگری را به نماز دعوت کردن و نماز را با توجه ادا کردن، و مفاهیم نماز را در زندگی تحقق بخشیدن است، که مفهوم اصلی نماز عبارت است از: خضوع انسان در مقابل پروردگار و عمل انسان به فرمان پروردگار این آن عنصر اصلی نماز است که در حاشیه‌اش هم چیزهای دیگری وجود دارد. پس شرط دوم متقین اقامه‌ی صلوة است «یقیمون‌الصلوة» و آنکه قبلاً گفتیم: «الذین یؤمنون ‌بالغیب»، یکی از مقومات تقوا بود در عالم بینش و این دومی، اقامه‌ی صلوة یکی از مقومات تقوا در عالم خود سازی است و خودسازی بسیار مهم است.
البتّه این نکته نیز شایان ذکر است که نماز، همین بر زبان راندن کلمات و گزاردن حرکاتى معیّن نیست. آن‌‌همه فیض و برکت، بر پدید آوردن امواج صوتى و اعمال بدنى، بى‌‌آنکه روح ذکر و توجّه در سراسر این کالبد دمیده باشد، مترتّب نمیگردد؛ اگرچه حدّاقلّ تکلیف با آن ساقط میگردد. روح نماز، یاد خدا و خشوع و حضور در برابر او است و این کلمات و اعمالى که با تعلیم الهى بر مکلّف واجب گشته است، بهترین قالب براى آن روح و نزدیک‌‌ترین راه به آن سرمنزل مقصود است. نماز بى ‌‌ذکر و حضور، کالبدى بى‌‌روح است که اگرچه نام نماز بر آن مَجاز نیست لیکن اثر و خاصیّت نماز نیز از آن مترقَّب[3] نیست. از این حقیقت، در آثار دینى با عنوان «قبولى نماز» سخن رفته است و چنین آمده است که از یک نماز که تو میگزارى، تنها هر آنچه با حضور و توجّه آورده شده، قبول است و بس.
در محیط دانشجویىِ جوان، پرداختن به معارف دینی، پرداختن به الگوهای دینی، توسلات به پروردگار، توسلات به ائمه (علیهم السلام)، خواندن دعای عرفه، برگزاری مراسم اعتکاف و خواندن نماز جماعت، بسیار خوب است. البته این را هم عرض بکنم؛ در مراسم مذهبی به روح مراسم توجه کنید؛ فقط صورت سازی نباشد؛ انسان شعری بخواند، اشکی بگیرد یا بریزد. روح دعا و نماز عبارت است از ارتباط با خدا، آشنا شدن با خدا، بهره بردن از معنویت، پاکیزه کردن و پیراستن روح، و پالایش کردن ذهن از وسوسه ها. نماز را با توجه و اول وقت بخوانید. تحجر بد است؛ فکر نکردن در لایه های زیرین ظواهر، عیب بزرگی است؛ مواظب باشید به این عیب دچار نشوید. حرف های زیادی در این زمینه مطرح است که چون وقت نماز نزدیک است، از آنها می گذرم. گفت: «یک سینه حرف موج زند در دهان ما». ما با شما خیلی حرف داریم؛ ولی متأسفانه مجال زیادی نیست.

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

اقامهٔ نماز بیش از گزاردن آن: فضای نماز در جامعه و تحقق مفاهیمش

«و یقیمون الصلوة»: و نماز را به پا میدارند. من بارها این را گفته‌ام که به پاداشتن نماز غیر از گزاردن نماز است و متأسفانه در بعضی از ترجمه‌ها مشاهده میشود مینویسند و نماز میگزارند، در حالی که نمازگزاردن در عربی میشود «یصلون» و «یقیمون الصلوة» یعنی نماز را بپا میدارند، پس به پا داشتن نماز چیزی بیش از گزاردن نماز است، که البته نمازگزاردن را هم شامل میشود. یعنی اگر شما بخواهید جزو نماز بپادارندگان باشید نمیتوانید نمازگزاردن را ترک کنید. بپاداشتن نماز، یعنی در محیط و درجامعه این واجب و این حقیقت لطیف را بوجود آوردن و محیط را محیط نماز کردن و دیگری را به نماز دعوت کردن و نماز را با توجه ادا کردن، و مفاهیم نماز را در زندگی تحقق بخشیدن است، که مفهوم اصلی نماز عبارت است از: خضوع انسان در مقابل پروردگار و عمل انسان به فرمان پروردگار این آن عنصر اصلی نماز است که در حاشیه‌اش هم چیزهای دیگری وجود دارد. پس شرط دوم متقین اقامه‌ی صلوة است «یقیمون‌الصلوة» و آنکه قبلاً گفتیم: «الذین یؤمنون ‌بالغیب»، یکی از مقومات تقوا بود در عالم بینش و این دومی، اقامه‌ی صلوة یکی از مقومات تقوا در عالم خود سازی است و خودسازی بسیار مهم است.

سفارش به اهمیت دادن به نماز، مسجد، عبادت و جلسات قرآن به‌ویژه برای جوانان

یک سفارش دیگرى که من میخواهم بکنم، این است که همه‌ى خانواده‌ها و همه‌ى مردم، مخصوصاً جوانها، به نماز و مسجد و عبادت و جلسات قرآن اهمّیّت بدهند. هرچه امروز این کشور از عظمت و عزّت و قدرت به دست آورده است، در سایه‌ى قرآن و اسلام است، در سایه‌ى نماز و عبادت و ذکر خدا است. هم درس، هم کار، هم تدیّن، که تدیّن پشتوانه‌ى همه‌ى اینها است. با نماز و مسجد و عبادت و جلسات دینى و جلسات قرآن باید اُنس پیدا کنید.

لزوم یادگیری کامل جزئیات نماز، اذکار، وضو و طهارت

… و شما را مخاطب قرار میدهد و شما را به تکلیف سرافراز میکند. امروز شما دختران عزیز، از عالم کودکى خارج شدید و جزو بزرگها به حساب مى‌آیید؛ چون نماز بر شما واجب است و باید نماز بخوانید و عبادت کنید و با خداى بزرگ حرف بزنید. این دوران شیرین عمر را قدر بدانید. ان‌شاءالله‌ نمازتان را به طور کامل باید یاد بگیرید. جورى نباشد که دختربچّه‌هاى عزیزمان که امروز به تکلیف رسیدند، نماز را بلد نباشند. البتّه میدانم که نماز را شماها بلدید، امّا جزئیّات نماز را هم باید یاد بگیرید؛ عبارات نماز را، ذکرهایى که در نماز میگویید و حرکاتى که میکنید و وضو و طهارت و کارهاى لازم براى نماز را ان‌شاءالله‌ باید همه‌ی شما یاد بگیرید.

نماز با توجه به معنا، عامل خودسازی و تکامل انسان

یکی از چیز‌هایی که خیلی کمک میکند به انسان در باب خودسازی نماز است، البته نماز با توجه، نماز را باید باتوجه خواند و الّا این الفاظ را اگر شما فقط بیمعنا بگوئید یک امواج صوتی در هوا بوجود میآورد، در حالی که امواج صوتی از نماز را میخوانیم به این کلمات و به این حقایق دل بدهیم و با آنها آشنا بشویم. و لذا باید در آنها اندیشه کرد و آنها را باتوجه به معنا تلفظ کنیم، که اگر نماز این‌طور باشد، به انسان خیلی ترقی و تکامل میدهد و انسان را به‌طور محسوسی اصلاح میکند. این هم یکی از درجات اقامه‌ی صلوة است. پس در محیط کوشش کنید نماز بوجود بیاید و به نماز بیاعتنایی نشود، البته امروز در جمهوری اسلامی اقامه‌ی نماز قابل مقایسه با قبل از انقلاب نیست. قبل از انقلاب نماز‌خواندن یک عیب بود و در همین مسجد دانشگاه تهران یک عده‌ی بسیار محدودی میرفتند نماز میخواندند، …

رکن اصلی دین و پشتوانهٔ مبارزه با شیطان نفس و شیطان‌های قدرت

نماز رکن اصلى دین است و باید اصلى‌ترین جایگاه را در زندگى مردم داشته باشد. حیات طیّبه‌ى انسان در سایه‌ى حاکمیّت دین خدا وقتى حاصل خواهد شد که انسانها دل خود را با یاد خدا زنده نگه دارند و به کمک آن بتوانند با همه‌ى جاذبه‌هاى شر و فساد مبارزه کنند و همه‌ى بتها را بشکنند و دست تطاول[3] همه‌ى شیطانهاى درونى و برونى را از وجود خود قطع کنند. این ذکر و حضور دائمى فقط به برکت نماز حاصل میشود؛ و نماز در حقیقت، پشتوانه‌ى مستحکم و ذخیره‌ى تمام‌نشدنى در مبارزه‌اى است که آدمى با شیطان نفْس خود که او را به پستى و زبونى میکشد و شیطانهاى قدرت که با زر و زور او را وادار به ذلّت و تسلیم میکنند، همیشه و در همه حال دارد.

استوارترین و دائمی‌ترین وسیلهٔ ارتباط انسان با خدا

هیچ وسیله‌اى مستحکم‌تر و دائمى‌تر از نماز براى ارتباط میان انسان با خدا نیست. مبتدى‌ترین انسانها رابطه‌ى خود با خدا را به وسیله‌ى نماز آغاز میکنند. برجسته‌ترین اولیاى خدا نیز بهشت خلوت اُنس خود با محبوب را در نماز میجویند. این گنجینه‌ى ذکر و راز را هرگز پایانى نیست؛ و هر که با آن بیشتر آشنا شود، جلوه و درخشش بیشترى در آن مى‌یابد.

یادآوری مکرر معارف دین در کلمات و اذکار نماز

کلمات و اذکار نماز، هر یک خلاصه‌اى است که به بخشى از معارف دین اشاره میکند و به طور مکرّر و پى‌درپى آن را به یاد نمازگزار مى‌آورد. نمازى که با تدبّر در معانى و بدون سهو و غفلت گزارده شود، انسان را روزبه‌روز با معارف الهى آشناتر و به آن دلبسته‌تر میسازد.

منبع قدرت لایزال مردم و جوانان در برابر جبههٔ فساد و بی‌عدالتی

نورانیّت نماز، و رازها و رمزهاى آن، و درسهایى که در آن گنجانیده شده، و اثر آن در ساختن فرد و جامعه، چندان نیست که بشود در مقالى کوتاه از آن سخن گفت؛ بلکه چنان نیست که بى‌خبرى چون من بتواند از اعماق آن خبرى آورد. آنچه من با قلم قاصر و معرفت ناچیز خود میگویم، آن است که مردم ما و جامعه‌ى ما و بخصوص جوانان ما که اکنون بار امانت سنگینى را بر دوش گرفته‌اند، باید نماز را منبع قدرتى لایزال بدانند و در برابر جبهه‌ى فساد و بى‌عدالتى و کج‌رَوى که امروز بشریّت را تهدید میکند، از نماز و یاد خدا نیرو بگیرند. میدان مبارزه‌اى که امروز پیش روى ما است، ما را به تکیه‌گاه مستحکم ذکر خدا و امید و اعتماد به او، بیش از همیشه و بیش از همه محتاج میسازد؛ و نماز آن سرچشمه‌ى جوشانى است که این امید و اعتماد و قدرت معنوى را به ما میبخشد.

رهایی از پوچی و ضعف با نماز باحضور و اولویت آن حتی در میدان نبرد

نمازِ باحضور و باتوجّه، نمازى که از یاد و ذکر سرشار است، نمازى که آدمى در آن با خداى خود سخن میگوید و به او دل مى‌سپارد، نمازى که والاترین معارف اسلام را پیوسته به انسان مى‌آموزد، چنین نمازى انسان را از پوچى و بى‌هدفى و ضعف میرهاند و افق زندگى را در چشمش روشن میسازد و به او همّت و اراده و هدف میبخشد و دل او را از میل به کج‌رَوى و گناه و پستى نجات میدهد. از این رو است که نماز در همه‌ى حالات حتّى در میدان نبرد و سخت‌ترین آزمایشهاى زندگى، اولویّت خود را از دست نمیدهد. انسان همیشه به نماز محتاج است و در عرصه‌هاى خطر، محتاج‌تر.

کوتاهی در معرفی نماز و نیافتن جایگاه شایسته حتی در نظام اسلامی

حقیقت آن است که در کار معرّفى نماز کوتاهى‌هاى زیادى شده است؛ و نتیجه آنکه نماز هنوز جایگاه شایسته‌ى خود را، حتّى در نظام اسلامى ما به دست نیاورده است. این مسئولیّت سنگین بر دوش دانشوران و آشنایان به معارف اسلامى است که نماز را به همه، بخصوص به نسل جوان بهتر بشناسانند. از کودک دبستانى تا پژوهشگر دوره‌هاى عالى، هر یک فراخور ذهن و معرفتِ خود میتوانند در راه شناختن نماز و رازهاى آن قدمهایى بردارند و با …

لزوم گشودن فصلی مهم در معرفی نماز در همهٔ سطوح جامعه

در جامعه‌ى ما فصل مهمّى باید در معرّفى نماز در همه‌ى سطوح گشوده شود. رسانه‌ها و بخصوص صداوسیما، با شیوه‌هاى گوناگون، نماز را معرّفى و یادآورى کنند. همه‌‌جا و همیشه در رادیو و تلویزیون، نماز در اولویّت گذاشته شود و شوق ایمان و عطش یاد خدا در دلها پدید آید. در کلاس‌هاى دروس دینى مدارس و دانشگاه‌ها، درس نماز جایگاه خود را بازیابد …

عرضهٔ فلسفه و رازهای نماز و نگارش کتاب‌ها دربارهٔ آن در سطوح مختلف

فلسفه‌ى نماز و تحلیل رازها و رمزهاى آن، با زبان هنر در معرض دید همگان قرار گیرد تا هر کس به قدر ظرفیّت خود از آن متمتّع گردد. کتابها و جزوه‌ها در سطوح مختلف و از دیدگاه‌هاى گوناگون به وسیله‌ى محقّقان و عالمان به سلک تحریر درآید و مایه‌ى کارهاى هنرى و ادبى گردد.

آسان کردن انجام نماز با پیش‌بینی نمازخانه در همهٔ مراکز عمومی

فصلى نیز باید براى آسان کردن انجام نماز گشوده شود. در همه‌ى مراکز عمومى ــ مدارس، دانشگاه‌ها، کارخانه‌ها، سربازخانه‌ها، فرودگاه‌ها، ایستگاه‌هاى قطار، ادارات دولتى و امثال آن ــ جایگاه‌هاى مناسبى براى نماز پیش‌بینى شود. مساجد و نمازخانه‌ها، پاکیزه و مرتّب و رغبت‌انگیز باشد. نماز در وقت فضیلت و به جماعت گزارده شود. در هر محیطى، برجستگان و بزرگان آن بر دیگران پیشقدم شوند و عملاً اعتنای به نماز را به دیگران بیاموزند. و خلاصه، در همه‌‌جا حرکت به سمت نماز و شتافتن به نماز محسوس …

نماز به‌عنوان سخن گفتن با خدا و شنیده شدن آن

از امروز وقتى شما نماز میخوانید، با خداى خودتان حرف میزنید و خداوند به سخن شما گوش میدهد و می‌شنود سخن شما را و دعاى شما را ان‌شاءالله‌ مستجاب میکند. باید براى والدینتان، براى معلّمهایتان، براى رزمندگان عزیزمان و براى جوانهاى این مملکت دعا کنید؛ از خداى متعال براى کشورتان آبادى و آزادى و همه‌ى خوبى‌ها را بخواهید. ان‌شاءالله‌ دلهاى پاک شما و روحهاى باصفاى شما دعاهاى مستجابى را خواهند داشت.

غربت نماز و نمازخوانان در محیط‌های پیش از انقلاب

در محیط نماز خواندن مخصوصاً در بعضی از محیط‌ها اگر جایی انسان گیر میافتاد و میخواست نماز بخواند همه تماشا میکردند و مایه تعجب بود. در آن زمان اگر میخواستند از یک جوانی تعریف کنند، میگفتند این جوان خیلی خوب است و نمازخوان است، نمازخوان یعنی خیلی خوب. نمازخوان یک نوع مقدس مآبی به حساب میآمد، تازه همان آدم هم یک وقتی اگر کاری داشت و جلسه‌ای داشت، یا درسی داشت، یا قرار شیرین خوبی داشت نماز را خیلی راحت ترک میکرد، اما امروز آن‌طور نیست. امروز جوانهای ما در دانشگاه و در غیر دانشگاه دنبال نماز و علاقمند به نماز و مقید به نماز هستند، لکن این کافی نیست، و لذا در محیطتان باید کاری بکنید که نماز رواج پیدا کند، کاری در جهت اقامه‌ی صلوة و این هم خصوصیت دوّم.

نزدیک شدن جامعه به هدف‌های والای نماز با این مقدمات

با این مقدّمات، به خواست خداوند متعال و با توجّهات و ادعیه‌ى زاکیه‌ى حضرت ولىّ‌الله‌الاعظم (روحى فداه) کشور و جامعه‌ى ما به هدفهاى والاى نماز نزدیک میشود و از برکات آن بهره میگیرد.