رفتن به محتوای اصلی

نماز

نام‌های دیگر: نماز اول وقت، نماز صبح

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ نماز، آثار و آداب آن و اقامهٔ آن در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

«و یقیمون الصلوة»: و نماز را به پا میدارند. من بارها این را گفته‌ام که به پاداشتن نماز غیر از گزاردن نماز است و متأسفانه در بعضی از ترجمه‌ها مشاهده میشود مینویسند و نماز میگزارند، در حالی که نمازگزاردن در عربی میشود «یصلون» و «یقیمون الصلوة» یعنی نماز را بپا میدارند، پس به پا داشتن نماز چیزی بیش از گزاردن نماز است، که البته نمازگزاردن را هم شامل میشود. یعنی اگر شما بخواهید جزو نماز بپادارندگان باشید نمیتوانید نمازگزاردن را ترک کنید. بپاداشتن نماز، یعنی در محیط و درجامعه این واجب و این حقیقت لطیف را بوجود آوردن و محیط را محیط نماز کردن و دیگری را به نماز دعوت کردن و نماز را با توجه ادا کردن، و مفاهیم نماز را در زندگی تحقق بخشیدن است، که مفهوم اصلی نماز عبارت است از: خضوع انسان در مقابل پروردگار و عمل انسان به فرمان پروردگار این آن عنصر اصلی نماز است که در حاشیه‌اش هم چیزهای دیگری وجود دارد. پس شرط دوم متقین اقامه‌ی صلوة است «یقیمون‌الصلوة» و آنکه قبلاً گفتیم: «الذین یؤمنون ‌بالغیب»، یکی از مقومات تقوا بود در عالم بینش و این دومی، اقامه‌ی صلوة یکی از مقومات تقوا در عالم خود سازی است و خودسازی بسیار مهم است.
البتّه این نکته نیز شایان ذکر است که نماز، همین بر زبان راندن کلمات و گزاردن حرکاتى معیّن نیست. آن‌‌همه فیض و برکت، بر پدید آوردن امواج صوتى و اعمال بدنى، بى‌‌آنکه روح ذکر و توجّه در سراسر این کالبد دمیده باشد، مترتّب نمیگردد؛ اگرچه حدّاقلّ تکلیف با آن ساقط میگردد. روح نماز، یاد خدا و خشوع و حضور در برابر او است و این کلمات و اعمالى که با تعلیم الهى بر مکلّف واجب گشته است، بهترین قالب براى آن روح و نزدیک‌‌ترین راه به آن سرمنزل مقصود است. نماز بى ‌‌ذکر و حضور، کالبدى بى‌‌روح است که اگرچه نام نماز بر آن مَجاز نیست لیکن اثر و خاصیّت نماز نیز از آن مترقَّب[3] نیست. از این حقیقت، در آثار دینى با عنوان «قبولى نماز» سخن رفته است و چنین آمده است که از یک نماز که تو میگزارى، تنها هر آنچه با حضور و توجّه آورده شده، قبول است و بس.
در محیط دانشجویىِ جوان، پرداختن به معارف دینی، پرداختن به الگوهای دینی، توسلات به پروردگار، توسلات به ائمه (علیهم السلام)، خواندن دعای عرفه، برگزاری مراسم اعتکاف و خواندن نماز جماعت، بسیار خوب است. البته این را هم عرض بکنم؛ در مراسم مذهبی به روح مراسم توجه کنید؛ فقط صورت سازی نباشد؛ انسان شعری بخواند، اشکی بگیرد یا بریزد. روح دعا و نماز عبارت است از ارتباط با خدا، آشنا شدن با خدا، بهره بردن از معنویت، پاکیزه کردن و پیراستن روح، و پالایش کردن ذهن از وسوسه ها. نماز را با توجه و اول وقت بخوانید. تحجر بد است؛ فکر نکردن در لایه های زیرین ظواهر، عیب بزرگی است؛ مواظب باشید به این عیب دچار نشوید. حرف های زیادی در این زمینه مطرح است که چون وقت نماز نزدیک است، از آنها می گذرم. گفت: «یک سینه حرف موج زند در دهان ما». ما با شما خیلی حرف داریم؛ ولی متأسفانه مجال زیادی نیست.

شاهدها (۲۳۶ پاراگراف)

لزوم طرح ابعاد کلامی، عرفانی و اجتماعی نماز در تحقیقات و تبلیغ

نشانه‌ی دیگر، مطرح شدن نماز در عرصه‌ی مطالعات و تحقیقات علمی است، همان‌طور که بحث فقهی درباره‌ی نماز و مقدمات آن، طولانی‌ترین مباحث فقهی در حوزه‌های علمیه را تشکیل می‌دهد، بحث کلامی، عرفانی و اجتماعی نماز نیز باید سلسله‌ی مهمّی از مباحث دینی مطرح در سطح جامعه را پدید آورد. آگاهان دینی و محققان و نویسندگان در این باره مقالات و تحقیقات و کتابهایی فراهم کنند و بحث نماز بطور مکرر در همه‌ی جایگاههای تبلیغ دین، با زبانها و شیوه‌ها و از زاویه‌های گوناگون مطرح گردد. در کتابهای درسی دوره‌های مختلف، به تناسب، فصل فشرده یا گسترده ولی به‌هرحال، عمیق و متینی درباره‌ی نماز گنجانیده شود. در صدا و سیما نماز همچون موضوعی که باید به همه آموخت، تلقی گردد و در برنامه‌یی جداگانه یا در دل برنامه‌های گوناگون، از آن سخن رود و اعماق و …

بزرگ‌ترین فریضه و سرچشمهٔ ثبات‌قدم و امید در جهاد فردی و اجتماعی

نماز در عرصه‌‌ى تکاپوى لایزال و ناگزیرى که بشر بدان مأمور بلکه مطبوع گردیده است، بزرگ‌‌ترین فریضه و مؤثّرترین ابزار است. شاید برخى این خصوصیّت را براى نماز، فقط در میدان تکاپوى فردى به‌‌ سوى کمال شناخته و از نقش آن در صحنه‌‌ى جهاد جمعى و اجتماعى و در برابر معارضان پُرقدرت دنیایى سخنى نشنیده باشند. از این رو باید دانست که پایمردى در همه‌‌گونه رویارویى، وابسته به آن است که دلها و اراده‌‌ها از صفا و توکّل و اعتماد به‌‌ نفس و امید به فرجام لبریز باشد. و نماز سرچشمه‌‌ى جوشانى است که این‌‌همه و بسى فیوضات دیگر را بر دل و جان نمازگزار سرازیر میکند و از او انسانى روشن‌‌ضمیر و ثابت‌‌قدم و بى‌‌دغدغه و امیدوار میسازد. اینکه در قرآن و سخن والاى پیامبر خاتم (صلّى الله‌‌ علیه و آله و سلّم) نماز، بازدارنده از فحشا و منکر، و معراج مؤمن و تقرّب‌‌دهنده‌‌ى پرهیزکار و در یک سخن، بهترین نهاد دین معرّفى شده و پیامبر مکرّم آن را روشنىِ چشم خویش خوانده است، باید ما را در فهم عظمت نماز …

نماز مایهٔ مسرت حقیقی و زدودن غم به‌سبب گفت‌وگوی بی‌واسطه با خدا

… انسان از حادثه‌ای، از خبری، از پیشامدی، از ناتوانی‌ای در صحنه‌ای و در میدانی غمگین است و به چیزی می‌خواهد پناه ببرد که این غم را بزداید. گاهی انسان به تفریح و دوستی، به رفاقت و به بگو بخند، پناه می‌برد. کسانی می‌توانند، کسانی هم گیرشان نمی‌آید و نمی‌توانند. اما من به تجربه دریافته‌ام: آن عاملی که همواره در چنین حالاتی به انسان مسرت می‌بخشد، نماز است. یعنی انسان وقتی به طرف نماز می‌رود، دلش باز می‌شود و آن مسرت معنوی در او به وجود می‌آید. چرا؟ چون نماز، آن مرحله‌ای است که انسان با خدا، بدون هیچ‌گونه واسطه و هیچ پرده‌ای حرف می‌زند. آن، مسرت حقیقی است. از این مسرت، نباید غافل شد.

آرامش و خنکای وصل الهی در نماز به تعبیر «ابرد یا بلال»

… شیخ بهایی است یا مرحوم نراقی - در ذیلش می‌نویسد که این «ابرد»، دو معنا ممکن است داشته باشد: ممکن است از معنای برید باشد. برید، یعنی سرعت. «ابرد»، یعنی زودباش، زودباش. مثل کسی که سراسیمه است. می‌گوید زودتر اذان را بگو. ممکن هم هست از «برد» باشد؛ یعنی «خنکا». «ابرد» یعنی مرا آرامش ببخش، خنک کن؛ آن خنکای وصل الهی را به من بده. نماز، چنین عالمی دارد. شما که اهل سرور هستید و سرور در دل مردم می‌افشانید و مردم را با مسرت آشنا می‌کنید - و این یکی از بزرگترین خدماتی است که می‌شود انجام داد - می‌توانید این مسرت را، هم برای خودتان و هم برای مردم تدارک ببینید. این مسرت، از آن مسرتهایی است که انسان اگر خودش را …

تشکر از برگزاری مجمع اقامهٔ نماز و لزوم عملی شدن توصیه‌های پیام پیشین

بسیار از جنابعالی و همکارانتان متشکرم که همت کرده و دومین مجمع اقامه ی نماز را برای گسترش دادن فرهنگ نماز و استحکام بخشیدن پایه های آن در جامعه ای اسلامی ایران، فراهم آورده اید. و امیدوارم همگی مأجور و به هدف مقدس خود نائل گردید. امسال اگر اینجانب باید پیامی به شما و آن مجمع محترم بدهم، این پیام آنست که همه ی کوشش خود را برای تحقق توصیه های مندرج در پیام سال گذشته به اولین مجمع، بکار برید و از اینکه آنها فقط نقشی بر کاغذ و الفاظی برای شروع بحث، بمانند مانع شوید. بی شک ناگفته های باب نماز بسیار است و قاصری چون این جانب،کوچکتر از آن است که به همه ی آن معارف دست یابد، چه رسد به اینکه آن را در پیامی یا پیامهائی بگنجاند، و امید است به فضل الهی و دستگیری حضرت ولی عصر ارواحنافداه، راه درک و تفهیم آن به دیگران، بر دلهای …

کمتر بودن اقدامات عملی از حق نماز و لزوم همکاری همهٔ دستگاه‌ها

گزارشها گویای آن است که از سال گذشته تاکنون قدمهای عملیِ قابل تقدیری در این راه برداشته شده است. ولی این، از آنچه حق عظیم نماز در ایران اسلامی، می طلبد بسی کمتر است انشاءالله همکاری همه ی دستگاههای اسلامی اعم از آموزش و پرورش و دانشگاها و صدا و سیما و سازمان تبلیغات اسلامی و مطبوعات و دیگر نهادها و سازمانهای مؤثر بتوانند شما را در مقصود مقدستان یاری دهد. توفیق همگان را از خداوند خواستارم.

تشکر از برگزاری مجمع اقامهٔ نماز و لزوم عملی شدن توصیه‌های پیام پیشین

بسیار از جنابعالی و همکارانتان متشکرم که همت کرده و دومین مجمع اقامه ی نماز را برای گسترش دادن فرهنگ نماز و استحکام بخشیدن پایه های آن در جامعه ای اسلامی ایران، فراهم آورده اید. و امیدوارم همگی مأجور و به هدف مقدس خود نائل گردید. امسال اگر اینجانب باید پیامی به شما و آن مجمع محترم بدهم، این پیام آنست که همه ی کوشش خود را برای تحقق توصیه های مندرج در پیام سال گذشته به اولین مجمع، بکار برید و از اینکه آنها فقط نقشی بر کاغذ و الفاظی برای شروع بحث، بمانند مانع شوید. بی شک ناگفته های باب نماز بسیار است و قاصری چون این جانب،کوچکتر از آن است که به همه ی آن معارف دست یابد، چه رسد به اینکه آن را در پیامی یا پیامهائی بگنجاند، و امید است به فضل الهی و دستگیری حضرت ولی عصر ارواحنافداه، راه درک و تفهیم آن به دیگران، بر دلهای …

کمتر بودن اقدامات عملی از حق نماز و لزوم همکاری همهٔ دستگاه‌ها

گزارشها گویای آن است که از سال گذشته تاکنون قدمهای عملیِ قابل تقدیری در این راه برداشته شده است. ولی این، از آنچه حق عظیم نماز در ایران اسلامی، می طلبد بسی کمتر است انشاءالله همکاری همه ی دستگاههای اسلامی اعم از آموزش و پرورش و دانشگاها و صدا و سیما و سازمان تبلیغات اسلامی و مطبوعات و دیگر نهادها و سازمانهای مؤثر بتوانند شما را در مقصود مقدستان یاری دهد. توفیق همگان را از خداوند خواستارم.

لزوم تمرکز در نماز و پاداش آن یعنی حضور قلب

… نماز نشوید - «لاتقربوا الصّلاة وانتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون.[4] » - تا بفهمید چه مى‌گویید. مشغول حرف زدن با خدایید؛ این، تمرکز مى‌خواهد. حواس ما پرت مى‌شود. غالباً در حال نماز، ذهنمان به جاهاى دیگر مى‌رود. باید در حال نماز، تمرکزى در خودمان ایجاد کنیم. اگر این تمرکز پیدا شد، قدم بعدش حضور قلب است. من عرض کنم به شما؛ پاداشى که خدا براى حفظ تمرکز و توجه به شما مى‌دهد، حضور قلب است. اگر شما توانستید کلمات و عبارات نماز را با توجه به معانى‌اش بیان کنید، خدا پاداشى چنین نقد در دستتان مى‌گذارد و آن پاداش این است که بعد از لحظاتى، در شما حضور قلب پیدا خواهد شد. به خدا توجه پیدا مى‌کنید و دلتان رقیق مى‌شود. گاهى اشکتان جارى مى‌شود. حالت نیاز در شما پیدا مى‌شود، و این، پاداش آن مجاهدتى است که مى‌کنید، و مهار ذهن را محکم مى‌چسبید که این طرف و آن طرف نرود.

سفارش به اهمیت دادن به نماز، مسجد، عبادت و جلسات قرآن به‌ویژه برای جوانان

یک سفارش دیگرى که من میخواهم بکنم، این است که همه‌ى خانواده‌ها و همه‌ى مردم، مخصوصاً جوانها، به نماز و مسجد و عبادت و جلسات قرآن اهمّیّت بدهند. هرچه امروز این کشور از عظمت و عزّت و قدرت به دست آورده است، در سایه‌ى قرآن و اسلام است، در سایه‌ى نماز و عبادت و ذکر خدا است. هم درس، هم کار، هم تدیّن، که تدیّن پشتوانه‌ى همه‌ى اینها است. با نماز و مسجد و عبادت و جلسات دینى و جلسات قرآن باید اُنس پیدا کنید.

لزوم یادگیری کامل جزئیات نماز، اذکار، وضو و طهارت

… و شما را مخاطب قرار میدهد و شما را به تکلیف سرافراز میکند. امروز شما دختران عزیز، از عالم کودکى خارج شدید و جزو بزرگها به حساب مى‌آیید؛ چون نماز بر شما واجب است و باید نماز بخوانید و عبادت کنید و با خداى بزرگ حرف بزنید. این دوران شیرین عمر را قدر بدانید. ان‌شاءالله‌ نمازتان را به طور کامل باید یاد بگیرید. جورى نباشد که دختربچّه‌هاى عزیزمان که امروز به تکلیف رسیدند، نماز را بلد نباشند. البتّه میدانم که نماز را شماها بلدید، امّا جزئیّات نماز را هم باید یاد بگیرید؛ عبارات نماز را، ذکرهایى که در نماز میگویید و حرکاتى که میکنید و وضو و طهارت و کارهاى لازم براى نماز را ان‌شاءالله‌ باید همه‌ی شما یاد بگیرید.

نماز با توجه به معنا، عامل خودسازی و تکامل انسان

یکی از چیز‌هایی که خیلی کمک میکند به انسان در باب خودسازی نماز است، البته نماز با توجه، نماز را باید باتوجه خواند و الّا این الفاظ را اگر شما فقط بیمعنا بگوئید یک امواج صوتی در هوا بوجود میآورد، در حالی که امواج صوتی از نماز را میخوانیم به این کلمات و به این حقایق دل بدهیم و با آنها آشنا بشویم. و لذا باید در آنها اندیشه کرد و آنها را باتوجه به معنا تلفظ کنیم، که اگر نماز این‌طور باشد، به انسان خیلی ترقی و تکامل میدهد و انسان را به‌طور محسوسی اصلاح میکند. این هم یکی از درجات اقامه‌ی صلوة است. پس در محیط کوشش کنید نماز بوجود بیاید و به نماز بیاعتنایی نشود، البته امروز در جمهوری اسلامی اقامه‌ی نماز قابل مقایسه با قبل از انقلاب نیست. قبل از انقلاب نماز‌خواندن یک عیب بود و در همین مسجد دانشگاه تهران یک عده‌ی بسیار محدودی میرفتند نماز میخواندند، …

رکن اصلی دین و پشتوانهٔ مبارزه با شیطان نفس و شیطان‌های قدرت

نماز رکن اصلى دین است و باید اصلى‌ترین جایگاه را در زندگى مردم داشته باشد. حیات طیّبه‌ى انسان در سایه‌ى حاکمیّت دین خدا وقتى حاصل خواهد شد که انسانها دل خود را با یاد خدا زنده نگه دارند و به کمک آن بتوانند با همه‌ى جاذبه‌هاى شر و فساد مبارزه کنند و همه‌ى بتها را بشکنند و دست تطاول[3] همه‌ى شیطانهاى درونى و برونى را از وجود خود قطع کنند. این ذکر و حضور دائمى فقط به برکت نماز حاصل میشود؛ و نماز در حقیقت، پشتوانه‌ى مستحکم و ذخیره‌ى تمام‌نشدنى در مبارزه‌اى است که آدمى با شیطان نفْس خود که او را به پستى و زبونى میکشد و شیطانهاى قدرت که با زر و زور او را وادار به ذلّت و تسلیم میکنند، همیشه و در همه حال دارد.

استوارترین و دائمی‌ترین وسیلهٔ ارتباط انسان با خدا

هیچ وسیله‌اى مستحکم‌تر و دائمى‌تر از نماز براى ارتباط میان انسان با خدا نیست. مبتدى‌ترین انسانها رابطه‌ى خود با خدا را به وسیله‌ى نماز آغاز میکنند. برجسته‌ترین اولیاى خدا نیز بهشت خلوت اُنس خود با محبوب را در نماز میجویند. این گنجینه‌ى ذکر و راز را هرگز پایانى نیست؛ و هر که با آن بیشتر آشنا شود، جلوه و درخشش بیشترى در آن مى‌یابد.

یادآوری مکرر معارف دین در کلمات و اذکار نماز

کلمات و اذکار نماز، هر یک خلاصه‌اى است که به بخشى از معارف دین اشاره میکند و به طور مکرّر و پى‌درپى آن را به یاد نمازگزار مى‌آورد. نمازى که با تدبّر در معانى و بدون سهو و غفلت گزارده شود، انسان را روزبه‌روز با معارف الهى آشناتر و به آن دلبسته‌تر میسازد.

منبع قدرت لایزال مردم و جوانان در برابر جبههٔ فساد و بی‌عدالتی

نورانیّت نماز، و رازها و رمزهاى آن، و درسهایى که در آن گنجانیده شده، و اثر آن در ساختن فرد و جامعه، چندان نیست که بشود در مقالى کوتاه از آن سخن گفت؛ بلکه چنان نیست که بى‌خبرى چون من بتواند از اعماق آن خبرى آورد. آنچه من با قلم قاصر و معرفت ناچیز خود میگویم، آن است که مردم ما و جامعه‌ى ما و بخصوص جوانان ما که اکنون بار امانت سنگینى را بر دوش گرفته‌اند، باید نماز را منبع قدرتى لایزال بدانند و در برابر جبهه‌ى فساد و بى‌عدالتى و کج‌رَوى که امروز بشریّت را تهدید میکند، از نماز و یاد خدا نیرو بگیرند. میدان مبارزه‌اى که امروز پیش روى ما است، ما را به تکیه‌گاه مستحکم ذکر خدا و امید و اعتماد به او، بیش از همیشه و بیش از همه محتاج میسازد؛ و نماز آن سرچشمه‌ى جوشانى است که این امید و اعتماد و قدرت معنوى را به ما میبخشد.

رهایی از پوچی و ضعف با نماز باحضور و اولویت آن حتی در میدان نبرد

نمازِ باحضور و باتوجّه، نمازى که از یاد و ذکر سرشار است، نمازى که آدمى در آن با خداى خود سخن میگوید و به او دل مى‌سپارد، نمازى که والاترین معارف اسلام را پیوسته به انسان مى‌آموزد، چنین نمازى انسان را از پوچى و بى‌هدفى و ضعف میرهاند و افق زندگى را در چشمش روشن میسازد و به او همّت و اراده و هدف میبخشد و دل او را از میل به کج‌رَوى و گناه و پستى نجات میدهد. از این رو است که نماز در همه‌ى حالات حتّى در میدان نبرد و سخت‌ترین آزمایشهاى زندگى، اولویّت خود را از دست نمیدهد. انسان همیشه به نماز محتاج است و در عرصه‌هاى خطر، محتاج‌تر.

کوتاهی در معرفی نماز و نیافتن جایگاه شایسته حتی در نظام اسلامی

حقیقت آن است که در کار معرّفى نماز کوتاهى‌هاى زیادى شده است؛ و نتیجه آنکه نماز هنوز جایگاه شایسته‌ى خود را، حتّى در نظام اسلامى ما به دست نیاورده است. این مسئولیّت سنگین بر دوش دانشوران و آشنایان به معارف اسلامى است که نماز را به همه، بخصوص به نسل جوان بهتر بشناسانند. از کودک دبستانى تا پژوهشگر دوره‌هاى عالى، هر یک فراخور ذهن و معرفتِ خود میتوانند در راه شناختن نماز و رازهاى آن قدمهایى بردارند و با …

لزوم گشودن فصلی مهم در معرفی نماز در همهٔ سطوح جامعه

در جامعه‌ى ما فصل مهمّى باید در معرّفى نماز در همه‌ى سطوح گشوده شود. رسانه‌ها و بخصوص صداوسیما، با شیوه‌هاى گوناگون، نماز را معرّفى و یادآورى کنند. همه‌‌جا و همیشه در رادیو و تلویزیون، نماز در اولویّت گذاشته شود و شوق ایمان و عطش یاد خدا در دلها پدید آید. در کلاس‌هاى دروس دینى مدارس و دانشگاه‌ها، درس نماز جایگاه خود را بازیابد …

عرضهٔ فلسفه و رازهای نماز و نگارش کتاب‌ها دربارهٔ آن در سطوح مختلف

فلسفه‌ى نماز و تحلیل رازها و رمزهاى آن، با زبان هنر در معرض دید همگان قرار گیرد تا هر کس به قدر ظرفیّت خود از آن متمتّع گردد. کتابها و جزوه‌ها در سطوح مختلف و از دیدگاه‌هاى گوناگون به وسیله‌ى محقّقان و عالمان به سلک تحریر درآید و مایه‌ى کارهاى هنرى و ادبى گردد.

آسان کردن انجام نماز با پیش‌بینی نمازخانه در همهٔ مراکز عمومی

فصلى نیز باید براى آسان کردن انجام نماز گشوده شود. در همه‌ى مراکز عمومى ــ مدارس، دانشگاه‌ها، کارخانه‌ها، سربازخانه‌ها، فرودگاه‌ها، ایستگاه‌هاى قطار، ادارات دولتى و امثال آن ــ جایگاه‌هاى مناسبى براى نماز پیش‌بینى شود. مساجد و نمازخانه‌ها، پاکیزه و مرتّب و رغبت‌انگیز باشد. نماز در وقت فضیلت و به جماعت گزارده شود. در هر محیطى، برجستگان و بزرگان آن بر دیگران پیشقدم شوند و عملاً اعتنای به نماز را به دیگران بیاموزند. و خلاصه، در همه‌‌جا حرکت به سمت نماز و شتافتن به نماز محسوس …

توصیه به فراگرفتن معنای نماز و خواندن آن با توجه

البتّه کسانی که عربی نمیدانند و معنای این جملات را نمیدانند، اگر در حال نماز، همین اندازه توجّه پیدا کنند که با خدا دارند حرف میزنند و به یاد خدا باشند، این هم بهره‌ی خوبی است؛ ولی سعی کنید معنای نماز را بدانید؛ خیلی کار آسانی است؛ خیلی زود میتوانید ترجمه‌ی این چند جمله را یاد بگیرید. نماز را با توجّه به معنای آن بخوانید. این نماز است که «قُربانُ کُلِّ تَقیٍّ»[7] خواهد بود. نماز، نزدیک‌کننده‌ی انسان به خدا است، امّا نزدیک‌کننده‌ی انسان باتقوا.

توجه و فهم اذکار نماز، شرط عروج و اصلاح خود

… هم هست، مثلاً همین نمازهاى پنج‌گانه؛ اینها همان فرصتهایى است که ما میتوانیم با استفاده‌ى از آنها عروج کنیم؛ خودمان را اصلاح کنیم؛ زنگارها را، پوسیدگى‌ها را، غفلتها را، بیمارى‌هاى معنوى را از خودمان دور کنیم؛ نماز هم همین فرصت است و فرصت بسیار خوبى هم هست. شما اگر امتحان نکرده‌اید ــ که قاعدتاً امتحان کرده‌اید و ان‌شاءالله‌ عمل دائمى شما همین‌جور باشد ــ توجّه بکنید که در حال نماز، اگر متوجّه خودتان و کارى که دارد از شما سر میزند باشید، قطعاً بعد از نمازِ شما با قبل از نمازِ شما متفاوت خواهد بود. شرط آن همین است: توجّه کنید که در حال نماز مشغول چه کارى هستید. بهتر این است که اذکار نماز را بفهمید؛ کارِ بسیار آسانى است. نباید بگوییم که ما فارسى‌زبانیم و نمیتوانیم عبارات عربى را بفهمیم؛ یاد گرفتنِ مجموع عباراتى که در نماز خوانده میشود از اوّل تا به آخر، براى آدمهاى متوسّط، یک ساعت هم کار ندارد؛ خیلى آسان است. …

مراقبت حاکم بر کیفیت نماز خود به‌سبب پیشوایی مردم

«وَ انْظُرِ اِلَی صَلاتِکَ کَیْفَ هِیَ» می‌فرمایند چون تو آنجا فرمانده هستی، امامِ نماز مردم هستی، بنابراین نمازت را مورد ملاحظه قرار بده. کیفیت هم بیشتر به جنبۀ قلبی و معنوی ارتباط پیدا می‌کند تا به جنبۀ کمّی. «فَاِنَّکَ اِمامٌ لِقَومِکَ» تو پیشوای قومت هستی، یعنی هم پیشوای بر نماز و هم در رفتار. بنابراین تو هرطور که نماز بخوانی، بر روی نمازخواندن آن‌کسانی‌که در ظلِّ حکومت و امارت و امامتِ تو مشغول زندگی هستند، تأثیر می‌گذارد. «یَنبَغی لَکَ اَن تُتِمَّها وَ لَا تُخَفِّفَها»، شایسته است که نماز را کامل به‌جا بیاوری. «تُتِمَّها» یعنی کامل‌بودنِ نماز، مورد توجه است. «وَ لا تُخَفِّفِها» آن را سبک نگزاری. این تخفیفِ صلات گاهی اوقات به کوتاه‌کردن اذکار رکوع و سجود است؛ یعنی یک ذکر مختصری …

نماز هدف جنگ امیرالمؤمنین و خواندن آن در میانهٔ نبرد

… خیلی سخت است، آن [هم] جنگ‌های کذایی آن‌وقت ـ کدام گروه دچار ضعفند، که به آنها مدد برسانند؛ یک فرمانده [است] دیگر، باید نگاه کند. گفتم یا امیرالمؤمنین چطور به بالا نگاه می‌کنی؟ گفت می‌خواهم ببینم ظهر شده، نماز بخوانیم. گفتم یا امیرالمؤمنین حالا وقت نماز است؟ حالا جنگمان را می‌کنیم، دو ساعت بعد نمازمان را می‌خوانیم. رو کرد به من، فرمود: نه! ما برای این داریم می‌جنگیم. خیلی درس عجیبی است. (62/4/12)

ترک‌ناپذیری نماز و ادای آن با یک تکبیر در گرماگرم جنگ

یک صبح تا شبی جنگ طول کشید، و آن‌قدر جنگ شدت داشت که فرصت نکردند نماز بخوانند، نمازشان تکبیر بود. در میدان جنگ این‌طوری است. وقتی‌که گرماگرم جنگ هستند که اگر بخواهند دست از جنگ بکِشند بروند نمازشان را بخوانند، دشمن غلبه پیدا خواهد کرد، آنجا تکلیفشان این است که همان‌جا در میدان جنگ نمازشان را بخوانند، اگر فرصت همین را هم ندارند؛ در حال شمشیرزدن و در حال مبارزه نماز بخوانند، یک تکبیر بگویند، الله‌اکبر، این می‌شود نماز. اولویت‌ها را ببینید در اسلام چطوری است. نماز با این عظمت، با این اهمیت، آن‌وقتی‌که پای حفظ دین در میان است، اگر اینجا ما رفتیم مشغول نماز شدیم ـ با آداب و خصوصیات و وضو و چه و چه، روبه‌قبله و لباس نجس تنت نباشد، خونی نباشد، اگر بخواهیم اینها را مراعات کنیم ـ …

نماز ستون دین در وصیت امیرالمؤمنین (ع)

«وَ اللهَ اللهَ فِی الصَّلاةِ» نماز «فَاِنَّها عَمودُ دینِکُم» پایۀ دین شماست. «وَ اللهَ اللهَ فی بَیتِ رَبِّکُم» دربارۀ خانۀ خدا، «لا تُخَلّوهُ ما بَقیتُم» تا هستید، نگذارید خانۀ خدا خالی بماند. «فَاِنَّهُ اِن تُرِکَ لَمْ تُناظَروا» اگر خانۀ خدا ترک بشود، شما مهلت داده نمی‌شوید یا امکان زندگی نمی‌یابید، که معانی مختلفی کرده‌اند این …

آسان شدن مشکلات برای نمازگزار خوب و پناه بردن به نماز در سختی‌ها

آدمی که نمازِ خوب می‌خواند، همۀ مشکلات برایش آسان است. شنیدید که بعضی از بزرگان دین، در هنگام توجه شداید و مصیبت‌ها، دو رکعت نماز می‌خواندند؟ شنیدید که رسول خدا در هنگام بحران‌ها و شدت‌ها رو می‌کرد به بلال و می‌گفت: «اَرِحنا یا بَلال» بَلال ما را آسوده کن، برو اذان بگو. «اَبرِد اَبرِد یا بَلال» خنک کن دل ما را ای بَلال؛ یعنی اذان بگو.[21] واقعاً اگر کسی اقامۀ نماز بکند، با توجه، با خضوع، با خشوع، …

نماز کپسول ذکر خدا و یاد خدا بزرگ‌ترین خاصیت آن

… را گفته‌اند سالی یک‌بار، زکات را گفته‌اند برای موردی خاص، خمس را همین‌طور، بقیۀ عبادات را همین‌طور، اما نماز را گفته‌اند هر روز، آن‌هم روزی پنج‌بار و اگر زیادتر کردی بهتر؛ چرا گفته‌اند؟ برای خاطر اینکه نماز ـ بنده دربارۀ نماز مفصلاً چندین جلسه صحبت کرده‌ام. ممکن است بعضی از حضار محترم یادشان باشد ـ نماز کپسول ذکر خداست. سرتاپای نماز ذکرُ الله است. لذاست که خود قرآن هم بعد از آنی‌که می‌فرماید: ﴿اِنَّ الصَّلاةَ تَنهىٰ عَنِ الفَحشاءِ وَ المُنكَرِ﴾[16]، نماز از فحشا و منکرات نهی می‌کند و باز می‌دارد، دنبالش می‌گوید: ﴿وَ لَذِكرُ اللهِ اَكبَرُ﴾ یاد خدا بالاتر است. این جنبه و این بُعد از نماز مهم‌تر است که یاد خداست، این بالاتر است، بزرگ‌ترین خاصیت نماز این است. و ذکرالله خاصیتش این است؛ یاد خدا، توجه به خدا، همواره خدا را دیدن، شناختن، با خود دانستن، یکی از خواص مهمش این است که این دل را از اضطراب‌ها، از وسوسه‌ها، از دغدغه‌ها، از جاذبه‌های گوناگون، در همه کاری، در همه راهی باز می‌دارد. این دل آرامش پیدا می‌کند. مثل …

نماز نماد یاد خدا و جهت‌گیری الهی جامعه

﴿الَّذينَ اِن مَكَّنّاهُم فِی الاَرِ﴾[17]، آیۀ قرآن است؛ آن‌کسانی‌که اگر در زمین متمکّنشان سازیم، ﴿اَقامُوا الصَّلاةَ﴾ ـ ذکر خدا، نماز سمبل است برای ذکر خدا و توجه و جهت‌گیریِ خداییِ یک جامعه ـ ﴿اَقامُوا الصَّلاةَ﴾ نماز را به‌پا می‌دارند، به‌سوی خدا می‌روند، جهت‌گیری‌شان را بر‌طبق جهت‌گیریِ خد‌افرموده و خد‌ادستور‌داده قرار می‌دهند. ﴿وَ آتَوُا الزَّكاةَ﴾، تقسیم عادلانۀ ثروت، زکات می‌دهند. به احتمالی و به گمانی که در ذهن من است، زکات در قرآن دامنه‌اش خیلی وسیع‌تر است از آنچه که در ذهن‌ها وجود دارد. احتمال می‌دهم من، البته این احتمال است‌ها، هنوز یقین هم درست ندارم خودم، شما هم به‌عنوان یک …