از جملهی خصوصیات دیگری که من یادداشت کردهام در اینجا بگویم، مسئلهی روحیهی تحولگرایی و نوآوری و اصلاح است. همینطور که الان آقای رئیسجمهور گزارش دادند، تغییراتی که در ساخت عمومی تشکیلات دستگاه و دولت داده میشود، خیلی کارهای اساسیای است. اصلاح هم واقعاً همینهاست که انسان بیاید و در جهت صلاح، بخشهای مختلف را نگاه کند و ساختها را بهطور اساسی تغییر بدهد و دگرگون کند.نظام اداری
نامهای دیگر: دیوانسالاری، نظام پرداخت
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
سازمان و شیوهٔ کار دستگاههای اداری کشور و اصلاح آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:پیام آیتالله خامنهای به گردهمائی اعضای هیئتهای رسیدگی به تخلفات اداری سراسر کشور— ۱۳۶۸/۰۳/۰۸
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲۱۳۶۸۱۴۰۲
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
شاهدها (۴۹ پاراگراف)
هدر رفتن مدارک عالی در بوروکراسی حاکم بر دستگاه اداری
نظام اداری ما این طور است. من نمیخواهم کار اداری را تحقیر کنم؛ اما نظام اداری ما غیر از این است!؟ واقعاً اینطوری است دیگر! چقدر مدرک کارشناسی ارشد و کارشناسی و دکتری، الان در این باتلاق به شکل اداری و بوروکراسی حاکم بر دستگاه اداری هرز میرود! اگر آن دکتر یا آن فوق لیسانسی که آنجا نشسته و فقط کارش این است که کاغذی را جابهجا کند، یک آهنگر خوب بود و میرفت در فلان کارگاه، اتاق ماشینها را صاف میکرد، برای مملکت فایدهاش بیشتر نبود؟ ما باید معلومات را برای تأثیر خارجیاش بخواهیم. البته نباید از آن طرف هم افراط شود، و معلومات در نظر مردم بیارزش جلوه کند. نه؛ واقعاً علم، چیز با ارزشی است. از حرف من آن طور استنباط نشود؛ آن را نمیخواهیم بگوییم. اما بههرحال، علم باید به جهت تأثیر …ساختار قدیمی دستگاه اداری و لزوم روان و سریع کردن آن
… بورزید. هر جایى که احساس شد که مردم یک گلهاى دارند از شهردارى، از فلان ادارهی مشخّص، از بازرگانى و مانند اینها، باید بروید تا آن اعماق و ببینید اشکال مردم چیست و آن را برطرف کنید. بنا را باید بر این بگذارید که ادارات یک روال صحیحى در کار داشته باشند. دستگاه ادارى ما خیلى نرمتر و سریعتر و روانتر از این باید کار کند. دستگاه ادارى چون آن شکل قدیمى است ــ [یعنى] شکل اسلامى و جمهورى اسلامى که نیست؛ همان شکل است، منتها ما عناصرش را عوض کردیم ــ این است که خیلى روان نیست؛ باید آن را روان کنید. حالا یک ماشین را شما بخواهید روان کنید چه کار میکنید؟ یک مقدار روغنکارى میکنید، یک مقدار پیچ و مهرههایش را جابهجا میکنید؛ بالاخره هر کار باید بکنید، بکنید. عمده این است که آن مدیر بالاى سر این تشکیلات که هست، با چشم نافذى تا آن اعماق تشکیلات را ببیند، از …ضایع شدن طرحهای اقتصادی با دیوانسالاری فاقد وجدان کار و آگاهی
ما چگونه میتوانیم این روحیه را در بین محقّقین کشور یا فرض بفرمایید در محیط کار ادارى زنده کنیم؟ کار ادارى ارتباط مستقیم دارد با توسعهى اقتصادى. شما طرحهاى اقتصادى را اگر بدهید دست یک مجموعهى دیوانسالارى غلط و معوّج، عارى از وجدان کار و عارى از سواد و آگاهى از کیفیّت کار، او این [کار] را ضایع خواهد کرد، این طرح را به ثمر نخواهد رساند.سازمان اداری شایستهٔ نظام اسلامی: تلفیق ویژگیهای علمی اداره با ارزشهای اسلامی
سازمان اداری و به دنبال آن تمهیدات اجتماعی، پایه و اساس هر نوع اعمال قدرت و حاکمیت ملت ها است. با توجه به جهان شمول و دائمی بودن احکام اسلامی، سازمان اداری و اجرائی حکومت اسلامی باید برخوردار از ویژگی های مثبت و الهی حکومت ها و بری از خصوصیات منفی و شیطانی آنها در تمام زمان ها و مکان ها باشد.سازمان هائی که بر اساس علم و فن اداره بنا شده است به ضرورت دارای ویژگی هائی نظیر: تعطیل بردار نبودن کار اداری، پیشرفت امور بر طبق قوانین و مقررات اداری، مشخص بودن وظایف و تکالیف اشخاص، شکل گرفتن اقتدار و مسوولیت افراد در قالب سلسله مراتب اداری، جدا بودن درآمد اداری و درآمد شخصی، وابسته ماندن مقامات و سمت های اداری به صلاحیت ها، می باشد. اگر به این ویژگی ها ارزش هایی مانند: تقوی، توکل به خدا، عدالت، امانتداری، مردم داری، دور اندیشی، اعتماد به نفس، تکیه بر ابداع و ابتکار، سعه ی صدر، مسؤولیت پذیری و وظیفه شناسی نیز که از ارزش های ناب اسلامی هستند، اضافه شود، سازمان اداری ای به وجود خواهد آمد که شایسته و بایسته ی نظام اسلامی است. امروزباید جلوه های درخشان تحول بزرگ کشور و مردم ما به وضوح در هر گوشه نظام اداری مشهود و عیان گردد و با بکار بستن امر به معروف و نهی از منکر شیوه ها و رفتارهای درخور تحسین و تشویق رواج یابد و ضمنا با خطاکاران، سهل انگاران و اقدام کنندگان علیه منافع نظام …پرهیز از دستگاهها و استخدامهای زائد و کاغذپراکنی
… در قلم، هم صرفهجویی در کاغذ، و هم صرفهجویی در مُرکب؛ «وَ قارِبوا بَینَ سُطورِکُم» سطوری را که در کاغذ مینویسید به هم نزدیک بنویسید و در کاغذ صرفهجویی کنید؛ «وَ اقصِدوا قَصدَ المَعانی» مطالبِ لازم را بنویسید، از زیادهروی و زیادهنویسی پرهیز کنید. اگر امروز بخواهند این حرفها را تکرار کنند، به این شکل خواهد بود که از ایجاد دستگاههای زائد، استخدامهای زائد، و توسعهدادنهای زائد، خودداری کنید. یعنی باید از کاغذپراکنی و زیادهنویسیهای بیهوده و وقتتضییعکن، خودداری کنیم. این خصوصیات را، امیرالمؤمنین علیهالصلاةوالسلام رعایت میکردند. در آخر این جمله هم ـ که بعضی از فقراتش را عرض کردم ـ میفرمایند: «فَاِنَّ اَموالَ المُسلِمینَ لا تَحتَمِلُ الاِضرارَ» ضرر رساندن به اموال مسلمانان را تحمل نمیکردند، که کسی بخواهد ولو بهاندازۀ …موظف بودن مخاطبان به زمانبندی اجرا و گزارش پیشرفت
مخاطبان محترم این سیاستها (رؤسای محترم سه قوه، نیروهای مسلح، مسئولان نهادهای غیردولتی) موظفند زمان بندی مشخص برای عملیاتی شدن آن را تهیه و پیشرفت آن را در فواصل زمانی معین گزارش نمایند.ضربه بودن سپردن سرنوشت فعالیت اقتصادی به تصمیم یک مأمور در معرض لغزش
باید مقررات را شفاف کنند، راهها را کوتاه کنند، پیچ و خمهای اداری را کم کنند. اینکه اختیار یک فعالیت اقتصادی ناگهان برگردد به یک مأموری که پشت فلان میز و در فلان اداره نشسته، که او بتواند بگوید آری یا نه، و سرنوشت یک کار را فراهم بکند، این بزرگترین ضربه است. این مأمور در معرض خطر است؛ در معرض لغزش است. باید کاری کرد که این، پیش نیاید. باید قواعد، قوانین و روشها اصلاح شود و بر اساس آنچه که در اینجا هست، تغییر پیدا کند.ایجاد محیط و ساختار حقوقی، قضایی و اداری مناسب برای اهداف چشمانداز
۱۶ـ ایجاد محیط و ساختار مناسب حقوقى، قضایى و ادارى براى تحقق اهداف چشم انداز.کمی انضباط اداری، کاربلدی و تجربه بهعنوان نقطهٔ ضعف قابل رفع
اگر وزرا به مناطق محروم سرکشی میکردند، اگر در کارتابلها غرق نمیشدند و به میان مردم میآمدند، اینها نقاط قوّت بوده است. نقاط ضعف هم وجود داشته است. اگر ما انضباط ادارىِ کم و کاربلدىِ اندک و تجربه ناچیزی داشتیم، اینها نقاط ضعف است؛ باید اینها را برطرف کنیم. نباید در شناخت نقاط قوّت و ضعف اشتباه کنیم. اگر آن زمان وزیری مثلاً به خودش حق میداده که در زمینه کارهای مالی برخلاف قانون عمل کند، به خیال اینکه دوران انقلاب است، کارش نقطه ضعف محسوب میشده است. اوایل انقلاب وزیری به من گفت من فلان چیز را از فلان جا میآورم؛ …پرهیز مجمع تشخیص مصلحت از ایجاد دستگاههای موازی کارشناسی
این نهاد برجسته برای اینکه بتواند وظایف مهم خود بخصوص در زمینهی سیاستگذاری کلان کشور را به انجام رساند لازم است که از آخرین فرآوردههای کارشناسی دستگاههای مسؤول دولتی بهرهمند گردد و درعینحال از ایجاد دستگاههای موازی و کارشناسی پرهیز کند.محیط کارمندی، محیط شرافت و پاکدامنی و کار برای اسلام
… اداری و دولتی، باید مراقبت کنند، آدمهای ناباب را وادار کنند که با حرکات بد خود، هم مایهی دلسردی مردم را از محیط کارمندی به وجود نیاورند، هم اینهمه انسان شریف و زحمتکش و آبرومند و خدمتگزار و دلسوزی را که در محیط کارمندی هست، با حرکات خودشان بدنام نکنند. محیط کارمندی، محیط شرافت و پاکدامنی و محیط کار برای اسلام و مسلمین است. این را بایستی توجّه داشت.اتهامزنی دشمنان نظام به کل دستگاه اداری
توصیهی دوّم این است که: عزیزان من! کسانی که دشمنِ نظام جمهوری اسلامی هستند، اکتفا نمیکنند که مسئولان و برجستگان و چهرههای نمایان نظام را مورد اتّهام قرار دهند. به همهی دستگاه نظام اداری جمهوری اسلامی، اتّهاماتی را متوجّه میکنند. شما باید مراقب باشید، دستگاه اداری را از این اتّهامات مبرّا کنید. نگذارید افرادی که نه به فکر خدا و وجدان و شرافت و اخلاقند، نه به فکر سرنوشت خودشانند و -به طریق اولی- نه به فکر سرنوشت بقیّهی کارمندان دولت هستند، اینطور چهرهی کارمند را خدای نکرده در نظرها …خطر نارضایتی مردم از بیاعتنایی و تمسخر در ادارات
… سکوت است. اما بدانید: بزرگترین طرّاحانِ سیاسیِ عالم، وقتی خبرش به آنها برسد، همین دو سه روزِ گذشتهی تبریز را زیر نظر میگیرند و روی این حساب میکنند. از لحاظ سیاسی، این شور و شوق مردم، این علاقهمندی مردم، این اظهار عشقشان به مسؤولین، دارای تأثیر است. همین مردمی که حضورشان در این صحنه، یا در راهپیمایی فلان مناسبت، برای ما تعیین کننده است، وقتی به ادارهی ما مراجعه میکنند، احیاناً ممکن است ناراحت باشند، ناراضی باشند، کارشان درست انجام نگیرد، به حرف آنها گوش داده نشود، شکایتشان جدّی گرفته نشود و با شکوهی آنها احیاناً با لبخند تمسخر برخورد شود. و این کارها، میشود.روان نبودن کار دستگاههای اداری بسیاری از کشورهای باسابقه
در بسیاری از کشورهای دنیا، دستگاههای اداریشان، با اینکه سالیان متمادی از عمر آن گذشته و دیگر باید جاافتاده باشند، هنوز کارهایشان روان نیست. دستگاهها و تشکیلات اداری، وقتی جاافتاده شود، کارها روانتر و آسانتر انجام خواهد گرفت، تا دستگاههای تازه کار. اما بنده میدانم و میبینم در بسیاری از کشورهای دنیا، با اینکه سالهای متمادی از تشکیلات اداریشان گذشته، هنوز کارهایشان به درستی راه نیفتاده است. خیال نکنید که حالا در فلان کشور در امریکا مثلاً همه چیز درست است. چند سال قبل از این در زمان ریاست جمهوری یک طرح یا لایحه طرح بود گویا درست شد برای تعیین اختیارات ریاست جمهور و مشخّص کردن رابطهی او با مجلس و با نخستوزیر و با دولت و این نهادها. من آنوقت یک …نقد هزینههای بیهوده در مقدمات کار دستگاهها
… یعنى کمتر دستگاهى را ما حتّى بعد از انقلاب داریم که از این جهت مثل کمیتهى امداد باشد. در کمیتهى امداد، اصل قضیّه آن کارى است که میخواهند انجام بدهند و بودجهاى که در اختیارشان [قرار] میگیرد، آن امکانى که دارند، در کمترین حدّش صرف مقدّمات آن کار میشود. گاهى در بعضى از تشکیلات انسان میبیند مقدّمات کار، گاهى مخارج بیشترى برمیدارد تا اصل آن کار؛ سفرهاى بیخودى، عضوگیرىهاى بیخودى، سازماندهىهاى بیخودى، توسعههاى بىمعنى و بىهدف. این دستگاه شما بحمدالله این جور نیست. خب، این حاکى است از حُسن نیّت و سلامت کار شما برادران عزیز که جز این هم البتّه انتظارى نیست. آقایانى که من سالهاى متمادى است که در خطّ درست و راه خدا آنها را شناختهام و کارشان را از نزدیک دیدهام، طبعاً همینجور از …زمینگیر کردن وزرای انقلابی با انبوه پروندهها به دست بازماندگان دستگاههای سابق
… و چشم شما داخل دستگاه را ببیند؛ یک مدیر خوب این است. مدیر خوب این نیست که زیر بار پروندهها خم بشود. مرحوم شهید رجایی میگفت که در زمان نخستوزیری وارد اتاق وزیری شدم، دیدم که پروندههای بسیاری مثل کوه روی میز آن وزیر جمع شده است و آن شخص اصلاً دیده نمیشود! آن روزها زرنگهایی که از سابق در دستگاهها مانده بودند، بلد بودند که وزرای انقلابی را چهطور زمینگیر کنند. همینطور مرتب پرونده میبردند و کارهای بیربطِ چرند را جلویشان میگذاشتند؛ او هم که بیتجربه بود، در این پروندهها غرق میشد و اصلاً تمام نیرویش را روی اینگونه کارها میگذاشت!کندی و بیدردی در انجام کار مردم، ناشی از بیماری فرهنگی
در مسئلهی فرهنگ عمومى همین که مشاهده میکنیم در جامعهی ما فرضاً در دستگاههاى ادارى و در پیچوخم ادارات و دستگاههاى دولتى، کارهاى مردم روان انجام نمیگیرد -امروز و فردا کردن، دردمندانه و دلسوزانه با کار مردم برخورد نکردن که گاهى در بعضى از ارگانها مشاهده میشود؛ بخصوص بعضیشان که شکایتهاى زیادى از آنها میشود- بهخاطر یک نقص و بیمارى فرهنگى است. اینکه ما مشاهده میکنیم افراد کارآمد فکرى ما در دانشگاهها و در کارگاهها و در مراکز تحقیق، به نوآوریهایى که براى یک محقّق نانوآبى و شهرتى ندارد امّا زحمت زیادى دارد کمتر تن میدهند و به کارهاى آسانتر و سهلتر تسلیم میشوند، یک بیمارى فرهنگى است.خب، تحقیقات …دشواری و کندی اصلاح ساختار اداری
… من! در بعضی از بخشها، اصلاحات، پیچیده و دشوار و کُند است. مثلاً در بخش اقتصادی، کار بسیار کُند انجام میگیرد؛ توزیع عادلانه درآمدها نیز همین طور است؛ کارِ بسیار سختی است؛ کار آسانی نیست. ریشهکن کردن فقر و رسیدگی به مناطق محروم، همه اینها جزو اصلاحات است. اصلاح ساختار اداری، کار بسیار دشوار و پیچیده و سنگینی است؛ اینها دیر پیش میرود. در بخش معادل گلاسنوست آقای گورباچف نه، کار آسان است؛ در یک روز هم میشود به بیست روزنامه مجوز داد تا منتشر شوند. این میشود ناهماهنگ؛ اینطوری نمیشود؛ باید هماهنگ حرکت کنیم؛ باید پابهپای بخشهای دشوار حرکت کنیم. این که بنده تأکید میکنم مسأله معیشت اولویّت دارد، …نبود معیارهای اسلامی در گزینش کارکنان ادارات در دوران گذشته
… کشور، مجموعههایی از عناصر مؤمن و انقلابی به نام انجمنهای اسلامی حضور دارند، تعجّب کردند. ادارات دولتی که ساخته و پرداخته نظام اسلامی نبود؛ یعنی بر حسب نیازهای جامعه اسلامی که به وجود نیامده بود! البته در میان ادارات، مردمان خوب و صالح بودند؛ کم هم نبودند. امّا گزینش در این ادارات، اساس اسلامی که نبود! در دوران گذشته، با معیارهای اسلامی که کسی را در این ادارات راه نداده بودند! دیدند انجمنهای اسلامی، با این خصوصیات در ادارات و کارخانهها حضور دارند.