… - هم وظیفهی تفسیر قانون اساسی، بسیار وظیفهی سنگین و بااهمیتی است؛ که آنجائی که اصلی از اصول قانون اساسی به دلیلی مورد ابهام قرار میگیرد، نظر شورای نگهبان فصلالخطاب است؛ و اعتبار نظر شورای نگهبان، هموزن اعتبار اصل قانون اساسی است. این، خیلی مطلب مهمی است. همچنین وظیفهی نظارت شورای نگهبان بر انتخابات و تضمین صحت انتخابات، از جملهی کارهای بسیار بزرگ و مهمی است که در قانون اساسی بر عهدهی شورای نگهبان گذاشته شده است. اگر نظارت شورای نگهبان نباشد، و اگر تأیید صحت انتخابات به وسیلهی شورای نگهبان انجام نگیرد، اصل این انتخابات زیر سؤال خواهد رفت و اعتبار خود را از دست خواهد داد؛ چه انتخابات مجلس، چه انتخابات خبرگان، چه انتخابات ریاست جمهوری، و هر انتخاباتی که نظارت آن بر عهدهی شورای نگهبان است. این وظایفِ یکی از دیگری مهمتر، همه بر دوش شورای نگهبان گذاشته شده است.
اهمیت کار هیئتهای نظارت و عادی بودن ایراد منتقدان
در باب نظارت و کاری هم که هیئتهای نظارت انجام میدهند و سرانجام به شورای نگهبان و قضاوت شورای نگهبان منتهی میشود، عرض میکنیم این هم بسیار مهم است. اگر کسانی اشکال میکنند، ایراد میکنند، بهانهگیری میکنند، اصل این کار را زیر سؤال میبرند، این خلاف انتظار نیست - بالاخره نظرات گوناگونی هست - مهم این است که انسان و آن دستگاه عامل بداند که چه کاری بر عهدهی اوست و چه کاری دارد انجام میدهد.
بیاعتنایی به جوسازیها و لزوم سلامت کار بر پایهٔ معیارها
… کشورش کمتر از دلبستگی او به مصالح بیگانگان است، فرضاً بیاید در رأس دستگاه اجرائی یا در مسند قانونگذاری قرار بگیرد؟ این کار جایز است؟ نظارت شورای نگهبان در مسائل انتخابات، یکی از مهمترین کارهائی است که انجام میدهد؛ کار بسیار مهمی است، کار بسیار لازمی است. به جوسازیهائی که علیه این کار میشود، ابداً نباید اعتناء کرد. البته کار را باید درست انجام داد. به همان اندازه که کار مهم است، به همان اندازه سلامت کار مهم است. یعنی باید معیارها را درست فهمید، و فقط بر اساس این معیارها قبول کرد یا رد کرد. از این معیارها نباید تخطی شود، کوتاهی هم نباید بشود، غفلت هم نباید بشود.
ملاک بودن قانون و موازین نه سلیقههای شخصی
اولاً - همانطور که همیشه گفتهایم - در امر نظارت باید قانون و موازینْ ملاک و معیار باشد و نه مذاقها و سلایق شخصی. مطلقاً دنبال مذاق شخصی نروید و اینطور نباشد که یک وقت انسان خودش تشخیص دهد که اگر این فرد در مجلس نباشد، برای مجلس خسارتی است؛ اگر این شخص باشد، برای مجلس فایدهای دارد؛ آنگاه برخلاف موازین و مقرّرات، این مذاق اعمال شود. باید کاری کنید که بتوانید پیش خدای متعال و بندگان او جوابگو باشید. اگر از شما سؤال شد که به چه مناسبت این شخص را رد کردید، شما بگویید: پروردگارا! من ملزم بودم طبق مقرّرات عمل کنم. مقرّرات چنین گفت، من هم این شخص را رد کردم؛ یا مقرّرات چنین گفت، من این شخص را …
اهمیت نظارت بهدلیل پیوند سلامت انتخابات با سلامت مجلس و قوانین
محور دوّم این است که کار نظارت بر انتخابات کار بسیار بااهمّیّتى است زیرا که سلامت انتخابات، سلامت مجلس را به دنبال دارد و سلامت مجلس، سلامت قوانین و مایههاى کار را در کشور به عهده دارد. یک دستگاه اجرائى هر چند هم که کارآمد باشد، اگر قوانینى که در اختیار او قرار میگیرد، قوانین رسا و سالم و صحیحى نباشد، بالاخره انحراف پیدا خواهد شد. صحّت نظام ما به حفظ جهت اسلامى و رعایت قانون اساسى در آن است، و این با شوراى نگهبان تأمین میشود. و اگر چنانچه سلامت نظام به این است که قوانین صحیحى باشد و اسلام در آن رعایت بشود و اگر مجلس خداى نکرده نتواند قوانین آنچنانى را که منطبق با اسلام است ارائه بکند …
لزوم رعایت ملاحظات اخلاقی در کار گستردهٔ نظارت
مسئلهى سوّم و محور سوّم، مسئلهى رعایتهاى اخلاقى است که در این کار لازم است؛ که خب در سطوح شما آقایان، این حرفها به ساحت شما اصلاً نزدیک هم نمیشود، امّا وقتى کار وسیع میشود، بایستى خیلى روى این مسئله دقّت و رعایت کرد؛ دائم بایستى این را گفت تا اینکه همهى عوامل و افرادى که هستند، آن را رعایت کنند.
دخالت ندادن ملاحظات خطی و سیاسی در ردوقبول صلاحیتها
… سروصدا؛ اینها را باید از همدیگر حقیقتاً تفکیک کرد. یعنى شناختن افراد و تشخیص مصادیق فتنهگرى و مصادیق کار سیاسى و کار خطّى و تفکیک اینها از همدیگر، خیلى به نظر چیز مهمّى مىآید. آنچه من قبلاً هم یک وقتى عرض کردم ــ و الان هم تأکیداً و تأییداً عرض میکنم؛ با اینکه مطمئن هم هستم، شما هم قبلاً گفتید به من که این جهت حلشده است ــ این است که در هیچ جایى از جهات در سطح کشور، در ردّوقبولها، مطلقا این جهات خطّى و سیاسى و [اینکه] فلان [کس] نسبت به فلان کس چه موضعى دارد، نبایستى دخالت بکند.
اهمیت گزینش ناظران پاک و بدون گرایش آشکار جناحی
محور چهارم هم که به عنوان یک فَذلِکهاى[18] و تتمّهاى نسبت به این حرفها است، همان چیزى است که من حضوراً هم یک وقتى به جناب آقاى رضوانى و بعضى از آقایان عرض کردم که گزینش افراد است. اینهایى که ما در سطح کشور انتخاب میکنیم به عنوان ناظر، اینها چه جور آدمهایى هستند؟ این خیلى مهم است. بایستى هیچ بهاصطلاح بهانهاى براى اینکه کسى ایرادى بکند و خدشهاى وارد کند، وجود نداشته باشد؛ باید افرادِ پاک طاهرِ حتّى بدون گرایش واضح به یک جناح و جریانى باشند؛ این یقیناً ترجیح دارد. بعضىها هستند در شهرها که آدمهاى خوبى هم هستند، [امّا] واضح است که حرکت اینها، حرکت خطّى است که حرکت خطّى یک حرکت خوبى نیست. حرکت خطّى غیر از این است که انسان مواضعى را به طور مدوّن قبول کرده. حرکت خطّى یعنى گروهگرایى، یعنى کسى را …
انجام کار ناظران به نام شورای نگهبان و لزوم دقت مضاعف
البته وظیفه شورای نگهبان خیلی سنگین است. این وظیفه را باید در حدّ مقدور با کمال دقّت و با رعایت حدّاکثر عدل و انصاف انجام دهد و بر کار نظّار نظارت کند. آنچه که آقایان نظّار انجام میدهند، به نام شورای نگهبان تمام میشود و از لحاظ مسؤولیت الهی هم علیالظّاهر با مسؤولیت بزرگواران این مجموعه انجام خواهد شد. این باید موجب شود که دقّت و توجّه را مضاعف کنید.
بیان علت رد صلاحیت تنها در امور گفتنی
نکته دیگر، حفظ احترام و آبروی اشخاص است. اگر کسانی در پروندههایشان مشکلی دیده شد که بنا شد به مجلس نروند، مشکل آنها بازگو و پخش نگردد و هتک حرمت آنها نشود. البته ممکن است بعضی کسان بگویند فلان کس را که رد کردهاید، باید علّت آن را صریحاً بگویید. اگر مطلَبی گفتنی است، اشکالی ندارد آن را بگویید؛ اما اگر مطلَبی ناگفتنی است، نباید آبروی اشخاص با این حرفها برود و بیان شود. چون به ما اینطور گفتهاند و فشار آوردهاند، پس ما آبروی این آدمها را ببریم؛ نه. در اسلام حرمت مؤمن خیلی اهمیت دارد و نباید هتک حرمت شود.
لزوم رعایت دقیق جهات اخلاقی در سطح عام نظارت
علىاىّحال، این جهات اخلاقى خیلى با دقّت باید رعایت بشود. و خب، آقایان که بحمدالله در رأس هستید ــ چه خود آقایان شوراى نگهبان، چه آقایانى که همکارى میکنند ــ نزاهت[17] و طهارتشان اظهر از این است که کسى بخواهد دربارهى آن چیزى بگوید یا چنین توصیههایى بکند لکن در سطح عام، این معنا هست.
پرهیز از بهکارگیری افراد خطی در هیئتهای نظارت
… نمیکنند که خصوصیّات اخلاقى او چیست، معیارها چقدر بر او منطبق است؛ ردّش میکنند؛ کسى در آن جریان دیگر باشد، کارى ندارند که معیارهایش چیست، ضوابطش چیست؛ قبولش میکنند؛ این غلط است. بعضى اینجورى عمل میکنند، ولو اینکه در تصرّفات شخصىشان آدمهاى بدى هم نیستند. اینها را هر چه بشود انسان نیاورد در این مجموعهها، خیلى بهتر است. کسانى بیایند که معروف به این معانى نباشند که یک اطمینانى ایجاد بشود.
سنگینی و دشواری کار نظارت و عمل دقیق به وظیفه
اوّلاً خیلى خوشآمدید، لطف فرمودید. بنده هم تشکّر میکنم از آقایان که تشریف آوردید و این فرصت را به ما دادید که راجع به مسائل انتخابات یک قدرى بیشتر صحبت کنیم، و هم اینکه تشکّر میکنم از این بار سنگینى که بر دوش گرفتید؛ هم خود جناب آقاى رضوانى،[2] هم همهى اعضاى شوراى نگهبان و هم آقایانى که در این قضیّهى بخصوص، همکارى میکنند. بله، واقعاً بار سنگینى است و یقیناً حُسن عمل ــ همانطور که اشاره کردید ــ و دقّت در این کار و رفتار کردن به مُرّ وظیفه ــ بمافیه[3] جزئیّات قانون یا خارج از جزئیّات قانون، به هر حال وظیفه گاهى اوقات یک چیزهایى را بر انسان املاء میکند ــ کارهاى مشکلى است، کارهاى بسیار سختى است. انشاءالله که خداوند اجر بدهد شماها را و تلاش [شما] و زحمتى که میکشید، مقبول درگاه خداوند متعال باشد.