رفتن به محتوای اصلی

نبوت

نام‌های دیگر: پیامبری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رسالت پیامبران الهی و نقش آن در هدایت بشر.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۵۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

حادثه‌‌ى بعثت پیغمبر و بعد، هجرت آن حضرت و تشکیل حکومت اسلامى و نظام اسلامى، و سپس اداره‌‌ى این نظام براى مدّت ده سال، بزرگ‌‌ترین حادثه‌‌اى است که در تاریخ بشریّت به وقوع پیوسته. اساساً نبوّت، آن مقطعى‌‌ است که بشریّت در آن مقطع به امداد الهى، به هدایت الهى، نیرو میگیرد براى رسیدن به هدف آفرینش. اگر بشر را از اوّل تاریخش تا آخر تاریخش مثل یک کاروانى فرض کنیم که به سمت یک هدفى رهسپار است و به سمت کمال بشرى بتدریج در طول تاریخ دارد حرکت میکند ــ که همین هم هست ــ در اثناى این راه طولانى و دور‌ و ‌دراز، مقاطعى پیش مى‌‌آید که این کاروان از رفتن به جلو دیگر عاجز میماند؛ اینجا است که پیغمبران بزرگ و اولوالعزم مبعوث میشوند. لذا در تمام ادوارى که پیغمبران بزرگ مبعوث شدند، اگر ما وضع بشر را در آن ادوار مورد مداقّه قرار بدهیم، خواهیم دید که بدترین اوضاع و تاریک‌‌ترین شرایط همان شرایط بوده. البتّه ما از دوره‌‌هاى [پیغمبران] قبل از پیغمبر اسلام خبر درستى نداریم و تاریخ در آن زمانها مدوّن نیست؛ مثلاً خصوصیّات آن دوره‌‌اى که موسىٰ (علیه السّلام) یا عیسىٰ (علیه السّلام) مبعوث شدند، در تاریخ مشخّص نیست و از قرآن و از روایات و از بعضى گوشه‌وکنارهاى تاریخ وضعشان را درک میکنیم، امّا وضع زمان بعثت پیغمبر را تقریباً به وضوح و روشنى میدانیم که چگونه بوده. در حقیقت، اینها آن ایستگاه‌‌ها یا آن مراکزى هستند که این حرکت تاریخى بشر در آنجا باید یک نَفَس تازه‌‌اى بگیرد، یک مدد و هدایت جدیدى از طرف پروردگار شامل حال بشر بشود و یک خیزى به طرف جلو بردارد. منتها نبوّت رسول اکرم نسبت به نبوّتهاى قبل این خصوصیّت را دارد که در اینجا یک کمکى به بشریّت به وسیله‌‌ى رسالت پیغمبر خاتم شده است که بعد از آن، بشریّت دیگر هرگز محتاج نبوّت جدیدى نیست و در حقیقت، این در بطن تعالیم اسلام و در کیفیّت ارائه‌‌ى هدایت الهى در اسلام، مکنون[3] است؛ یعنى تعالیم اسلامى و نوع تربیت اسلامى و وضع بشریّت در دوران بعثت نبىّ اسلام، آن‌چنان است که بعد از آن دیگر تاریخ بشر به نبوّت و رسالت جدیدى نیازمند نیست؛ خود انسان به حدّى از بلوغ فکرى رسیده که بتواند از معارف اسلامى و احکام اسلامى و از رهبرىِ اسلام و نبىّ اسلام استفاده کند و راه خودش را تا آنجایى که در قدرت و توان بشر است به پیش ببرد. ما حالا این حادثه‌‌ى بزرگ را، حادثه‌‌ى بعثت پیغمبر را که داراى این خصوصیّات هم هست، مختصراً بررسى میکنیم.
در باب غدیر، انسان از ابعاد گوناگونی میتواند نظر بیندازد و بهره‌ی معنوی و فکری بگیرد؛ یکی، اصل و موضوع «ولایت»، به‌عنوانِ استمرار نبوّت است. این، موضوع مهمّی است. نبوّت عبارت است از گزاردن پیغام پروردگار در میان بشر در برهه‌ای از زمان و تحقّق اراده‌ی الهی به‌وسیله‌ی شخصی که مبعوث و برگزیده‌ی پروردگار است. بدیهی است این دوره هم تمام میشد و میگذشت. که: «انّک میّت و انّهم میّتون.»[1] امّا این حادثه‌ی الهی و معنوی، با رفتن پیغمبر، منقطع نمیشود؛ بلکه هر دو جنبه‌اش باقی میماند. یکی جنبه‌ی اقتدار الهی، حاکمیّت دین و اراده‌ی پروردگار در میان بشر است. انبیا مظهر اقتدار پروردگار در میان بشر بودند. انبیا که نیامدند مردم را فقط نصیحت کنند. نصیحت و تبلیغ، بخشی از کار پیغمبران است. پیغمبران همه آمدند تا جامعه‌ای را بر اساس ارزشهای الهی به وجود آورند؛ یعنی در واقعیتِ زندگىِ مردم تأثیر بگذارند. بعضی توانستند و مبارزاتشان به نتیجه رسید؛ بعضی هم نتوانستند. این جنبه از زندگی پیغمبر که مظهر قدرت خدا در زمین و در میان بشر و مظهر حاکمیّت و ولایت الهی در میان مردم است، استمرار پیدا میکند؛ برای اینکه معلوم شود، دین در هیچ زمانی نمیتواند اثر خود را ببخشد، مگر اینکه زمامداری، حاکمیّت و اقتدار، در آن وجود داشته باشد.
شما ببینید مکتب‌های عقلی را و فلسفی را که چطور درمقابل هم صف‌آرایی می‌کنند. ببینید که انسانیت تا به یک مبدأ و نقطه‌ای فراتر و بالاتر و عمیق‌تر از خرد انسان متصل نباشد، نمی‌تواند راه به هدایت و سعادت برساند. نبوت معنایش این است؛ یک نیرویی بالاتر، یک هدایتی قوی‌تر و عمیق‌تر از هدایت حس، از هدایت غریزه، از هدایت عقل لازم دارد انسان. این هدایت می‌آید چه‌کار می‌کند؟ می‌آید با حس شما رقابت می‌کند؟ می‌آید با غریزۀ شما مخالفت می‌کند؟ می‌آید سر عقل را به سنگ می‌زند؟ ابداً. او می‌آید تا عقل را راهنمایی کند، تا عقل را پرورش بدهد، تا عقلِ دفن‌شده را از زیر خروار‌ها خاک بیرون بیاورد.

شاهدها (۵۸ پاراگراف)

مقطع نیرو گرفتن بشر از هدایت الهی برای رسیدن به هدف آفرینش

حادثه‌‌ى بعثت پیغمبر و بعد، هجرت آن حضرت و تشکیل حکومت اسلامى و نظام اسلامى، و سپس اداره‌‌ى این نظام براى مدّت ده سال، بزرگ‌‌ترین حادثه‌‌اى است که در تاریخ بشریّت به وقوع پیوسته. اساساً نبوّت، آن مقطعى‌‌ است که بشریّت در آن مقطع به امداد الهى، به هدایت الهى، نیرو میگیرد براى رسیدن به هدف آفرینش. اگر بشر را از اوّل تاریخش تا آخر تاریخش مثل یک کاروانى فرض کنیم که به سمت یک هدفى رهسپار است و به سمت کمال بشرى بتدریج در طول تاریخ دارد حرکت میکند ــ که همین هم هست ــ در اثناى این راه طولانى و دور‌ و ‌دراز، مقاطعى پیش مى‌‌آید که این کاروان از رفتن به جلو …

نیاز انسان به هدایتی برتر از حس، غریزه و عقل

شما ببینید مکتب‌های عقلی را و فلسفی را که چطور درمقابل هم صف‌آرایی می‌کنند. ببینید که انسانیت تا به یک مبدأ و نقطه‌ای فراتر و بالاتر و عمیق‌تر از خرد انسان متصل نباشد، نمی‌تواند راه به هدایت و سعادت برساند. نبوت معنایش این است؛ یک نیرویی بالاتر، یک هدایتی قوی‌تر و عمیق‌تر از هدایت حس، از هدایت غریزه، از هدایت عقل لازم دارد انسان. این هدایت می‌آید چه‌کار می‌کند؟ می‌آید با حس شما رقابت می‌کند؟ می‌آید با غریزۀ شما مخالفت می‌کند؟ می‌آید سر عقل را به سنگ می‌زند؟ ابداً. او می‌آید تا عقل را راهنمایی کند، تا عقل را پرورش بدهد، تا عقلِ دفن‌شده را از زیر خروار‌ها خاک بیرون بیاورد.

تحقق تحول روح پیامبر در متن واقعیت اجتماع

به‌هرصورت، بعثت پس به‌معنای یک انگیزش، یک انقلاب، یک تحول، یک دگرگونی، یک رستاخیز، هر تعبیری که مایلید ردیف کنید، در وجود نبی و پیامبرِ برگزیده است. بعد از آنی‌که این انقلاب در او به‌وجود آمد، آن‌وقت نوبت آن است که همین انقلاب در محیط خارجی انجام بگیرد. همان تحولی که در روح نبی ایجاد شد، باید به یک شکلی با یک وضع خاصی، در متن واقعیتِ اجتماع انجام بگیرد و این همان مطلبی‌ست که ما اسم آن را گذاشتیم رستاخیز اجتماعی نبوت. البته بعد از آنی‌که این تحول را امروز ان‌شاءالله شرح بدهیم، بعد نوبت می‌رسد به بحث‌های دیگری در زمینۀ نبوت. باز یکی از آن بحث‌ها که اتفاقاً مربوط به فردا می‌شود و پس‌فردا شاید، بحث بسیار مهمی‌ست؛ و آن دربارۀ هدف رسالت و نبوت است؛ که این رستاخیز اجتماعی، برای …

تبدیل جامعهٔ ناموزون و ظالمانه به جامعهٔ عادلانه

… هیچ تفاوت ندارند. چرا باید میدان برای استفاده‌های او این‌قدر وسیع باشد و این بیچاره حتی یک بال نتواند در این قفس بزند؟ چرا؟ میدان درمقابل همه باید باز باشد. ببینید اینها داعیه‌های پیغمبر است. در تمام جامعه‌هایی که پیغمبری ظهور کرده، با این داعیه ظهور کرده؛ یعنی آمده تا جامعه را از شکلی غلط، از شکلی ناموزون، از شکلی توأم با ظلم و جُور و ستم، تبدیل کند به‌شکلی موزون، به‌شکلی زیبا، به‌شکلی عادلانه؛ این یک مطلب. رستاخیز نبوت این است. هر نبی‌ای که در هر اجتماعی مبعوث شده و ظهور کرده، سر این ظهور کرده، این را بدانید. به‌طورکلی، هیچ پیغمبری نبوده که آمده باشد تا برای مردم، یک مقدار مسائل فرعی و جزئیِ زندگی را بیان بکند.

تداوم بی‌وقفهٔ دعوت الهی پیامبران از آغاز تاریخ

یک نکته این است که وجود مقدس حضرت بقیةاللَّه (ارواحنافداه) استمرار حرکت نبوت‌ها و دعوت‌های الهی است از اول تاریخ تا امروز؛ یعنی همان‌طور که در دعای ندبه میخوانید، از «فبعض اسکنته جنّتک» - که حضرت آدم است - تا «الی ان انتهی الامر» - که رسیدن به خاتم‌الانبیاء (صلّیاللَّه‌علیه‌واله) هست - و بعد مسأله‌ی وصایت و اهل بیت آن بزرگوار، تا میرسد به امام زمان، همه، یک سلسله‌ی متصل و مرتبط به هم در تاریخ بشر است. این، بدین معناست که آن حرکت عظیم نبوت‌ها، آن دعوت الهی به‌وسیله‌ی پیامبران، در هیچ نقطه‌یی متوقف نشده است. بشر به پیامبر و به دعوت الهی و به داعیان الهی احتیاج داشته است و این احتیاج تا امروز باقی است و هر چه زمان گذشته، بشر به تعالیم انبیا نزدیکتر شده است. امروز جامعه‌ی بشری با پیشرفت فکر و مدنیت و معرفت، بسیاری از تعالیم انبیا را - که ده‌ها قرن پیش از این، برای …

اقامهٔ قسط و عدل هدف بزرگ رسالت انبیا

انبیاء نجات‌دهندگان انسانند؛ لذا در قرآن، یک هدف بزرگ نبوتها و رسالتها، اقامه عدل معرفی شده است: «لقد ارسلنا رسلنا بالبیّنات و أنزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم النّاس بالقسط»[4] . اصلاً انزال کتابهای الهی و ارسال رسل برای این بوده است که قسط و عدل در میان جوامع حاکم شود؛ یعنی نمادهای ظلم و زورگویی و فساد از میان برخیزد. حرکت امام حسین علیه‌السّلام، چنین حرکتی بود. فرمود: «انّما خرجت لطلب الأصلاح فی امّة جدّی»[5] . همچنین فرمود: «من رأی سلطانا جائرا مستحلا لحرام الله او تارکا لعهداللَّه مخالفا لسنة رسول‌اللَّه فعمل فی عباداللَّه بالاثم والعدوان ثمّ لم یغیّر علیه بقول و لا فعل …

وحدت خط نبوت و هماهنگی سخن پیامبران

… قرآن این معنا تکرار شده، از جمله این آیه که میفرماید: «لا نفرق بین احد من رسله»[7] ما میان پیغمبران خدا هیچ تفاوتی نمیگذاریم، یعنی ما که مسلمان هستیم، به موسی به عنوان پیغمبری میشناسیم ایمان داریم، برای آنها احترام قائلیم و آنها را بندگان والای خدا میدانیم. این یک نکته و نکته‌ی دوم که از این: «وماانزل الیک و ماانزل من قبلک» استفاده میشود این‌است که: خط روشن نبوت یک خط واحد است و خطوط جداگانه و مختلف نیست، یعنی اگر شما ایمان به همه‌ی پیغمبران دارید لازمه‌اش این است که همه‌ی پیغمبران سخن واحد یا سخنی مکمل سخن یکدیگر آورده باشند، و الا اگر بین سخن‌های آنها تناقضی وجود داشته باشد ممکن نیست به همه ایمان داشته باشید، زیرا نمیشود انسان ، هم به کسی اعتقاد داشته باشد و هم به کسی دیگر که ضد اوست، ‌چنین چیزی ممکن نیست.

سخن واحد و مقصد واحد همهٔ پیامبران و مکمل بودن آنان

پس وقتی قرآن به ما تعلیم میدهد باید به همه‌ی پیغمبران اعتقاد داشته باشید معنای این تعالیم و آموزش این است که همه‌ی پیغمبران سخن واحدی را میگویند، بر روی خط واحدی حرکت میکنند و به سمت مقصد واحدی حرکت میکنند و مکمل یکدیگر هستند. متأسفانه تعلیمات پیغمبران گذشته بطور کامل باقی نمانده، یعنی در همین توراة و انجیلی که الان موجود است و امروز در دسترس ماست حرفهایی وجود دارد که خیلی واضح اینها نمیتواند وحی الهی باشد مخصوصاً در انجیل، زیرا انجیل در شرایط بسیار سختی جمع‌آوری شده و تعلیمات حضرت …

تفکر نبوت پایهٔ تشکیل امت و بخشندهٔ فکر و ایمان و وحدت به جمع

یکى از مفاهیمى که در رموز بى‌خودى روی آن تکیه میکند، لزوم متّصل شدن فرد به جمع و حل شدن فرد در جمع و نبوّت به عنوان مایه‌ى اصلى تشکیل امّت است. میگوید این ‌جور نیست که وقتى افراد دُور هم جمع شدند، یک ملّت به وجود بیاید، [بلکه] یک تفکّر لازم است تا این تار و پود ملّیّت را مجتمع کند؛ و بهترین تفکّرها و اساسى‌ترین آنها، تفکّر نبوّت است که انبیاى الهى آمدند و آن را مطرح کردند؛ این بهترین چیزى است که میتواند پایه‌ى تشکیل ملّت را به وجود بیاورد؛ [چرا] که به جمع فکر میبخشد، ایمان میبخشد، وحدت میبخشد، تربیت و کمال میبخشد.

شناخت شخصیت نبی در چهرهٔ پیامبران از راه قرآن و نهج‌البلاغه

اگر چنانچه بخواهید دربارۀ نبوت‌ها بحث بکنید ـ این بحثی بوده که خود من مدت‌ها، سال‌ها پیش، روی آن کار می‌کردم، بحث می‌کردم، مطرح می‌کردم، بحث نبوت‌ها و چهرۀ نبی، سیمای نبوت ـ نبوت را در چهرۀ پیغمبران می‌شود دید. زندگی حضرت موسی یا حضرت ابراهیم یا حضرت عیسی یا بقیۀ پیغمبران، به‌طور مشخص و خاص در بسیاری از نقاط ابهام دارد، اما هر یک از اینها را که ما بخواهیم از جهت شخصیت نبوت مورد بررسی قرار بدهیم، می‌توانیم چهره‌اش را در قرآن پیدا کنیم، ترسیم کنیم و مثلاً شخصیت نبی را در قالب شخصیت موسی علیه‌السلاام معرفی کنیم. بگوییم پیغمبر یعنی این. یا در قالب آن چیزی که دربارۀ پیغمبران مثلاً در نهج‌البلاغه یا در آیات گوناگون قرآنی وجود دارد.

تخلف‌ناپذیری فرمان الهی دربارهٔ سلسلهٔ نبوت‌ها و نبوت آخرین

﴿وَ تَمَّت كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدقاً وَ عَدلاً﴾ تمام شد، بسته شد، تخلف‌ناپذیر شد فرمان پروردگار تو، از روی راستی و از روی استواری. فرمان پروردگار این بود که سلسلۀ نبوت‌ها بیایند، مردم را تدریجاً و تدریجاً به حد نهایی برسانند، بعد نبوت آخرین بیاید، انسان‌ها را درمقابل یک افق وسیعی، درمقابل یک میدان بی‌نهایتی قرار بدهد. وسیلۀ سِیر را، وسیلۀ دویدن را، وسیلۀ تکامل هرچه بیشتر را به آنها اعطا بکند، تا انسان‌ها بتوانند در این میدان تا بی‌نهایت بروند؛ ﴿وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ﴾[24] تا خدا. این فرمان پروردگار، این قَدَرِ پروردگار، این کلمۀ پروردگار بود و تمام شد، بسته شد، تخلف‌ناپذیر شد. ﴿لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ﴾ هیچ‌کس نیست که تبدیل و دگرگون کند کلمات و فرمان‌های او را، ﴿وَ هُوَ السَّميعُ العَليمُ﴾ و اوست شنوا و دانا، شنوای آهنگ نیازهای باطنی شما و دانای به راه و رسم و شیوۀ لازم برای شما. او می‌تواند برنامه برای شما طرح کند و بریزد.

بی‌معنا بودن دین بدون اعتقاد به نبوت

… تعقیب کنیم ان‌شاءالله، بحثی‌ست دربارۀ نبوت. و همان‌طوری که در این نوشته‌هایی که دستتان هست، ملاحظه می‌کنید و متن را خواهید دید یا دیدید ما چندین موضوع را در زمینۀ نبوت در نظر گرفتیم، که با اتکا و استمداد از آیات مبارکۀ قرآن، این چند بحث را ان‌شاءالله بفهمیم. البته می‌دانند برادران که نبوت یکی از اصول همۀ ادیان است، اگر بشود به آن گفت اصلی از اصول دین، بلکه بالاتر باید گفت. اینکه عرض کردیم اگر بشود گفت اصلی از اصول دین، نه به‌این‌معناست که اصل بودنش را کسی انکار بکند، نه؛ بلکه بالاتر از اصل، اصلاً دین بدون اعتقاد به نبوت معنایی ندارد. دین یعنی آن برنامه‌ای، آن مسلکی، آن مکتبی، آیینی که به‌وسیلۀ پیام‌آوری ازطرف خدای متعال رسیده؛ پس پیام‌آور و از سوی خدا آمدن، این جزو عناصر ذاتی دین است، اصلاً قِوام دین به این است. بنابراین در زمینۀ نبوت، جا دارد که ما به‌عنوان یکی از مسائل مهم و اصولی دین …

نبوت همان دست غیبی لازم برای هدایت انسان

… بر نمی‌دارد، یک گام در راه نابود کردن ریشۀ فقر جلو نمی‌رود و می‌نشیند تا دستی از غیب برون آید و کاری بکند، این‌جور آدم‌ها باید بدانند که اگر دستی از غیب برون آمد، اول توی مغز خود اینها می‌کوبد که این وجود‌های ضایع و باطل را بیندازد دور، سَقطشان کند. دستی از غیب برون آمدن و کاری کردن هست، اما اینجاست که من گفتم، لازم است برای هدایت انسان که دستی از غیب بیاید و آن دستِ نبی‌ست، دست نبوت است، آن مهارت رسالت است که می‌آید انسان‌ها را هدایت می‌کند، با همان صورتی‌که عرض کردیم، نیروی عقل را در آنها برانگیزد.

نبوت اصل مادر در همهٔ ادیان

پس ما تا حالا چه فهمیدیم؟ فهمیدیم فلسفۀ نبوت را و اینکه این یک اصلی‌ست در همۀ ادیان، بلکه اصل مادر، که اگر این نباشد، دین معنی و مفهوم درستی نمی‌تواند داشته باشد؛ چون دین آن چیزی‌ست که ازطرف پروردگار می‌آید، به‌وسیلۀ پیام‌آوری، پیام‌آورندۀ وحیی.

نقد تصور رایج از پیامبر چون واعظی آرام و سر به زیر در میان مردم

… مطالبی از دین یا غیر دین بیان بکند؛ یا فرض کنیم مسئله‌گویی در میان مردمی بلند می‌شود، می‌ایستد تا چندتا مسئلۀ فرعی به آنها بگوید؛ یا یک سخنرانی، یک ناطقی، فرض کنید یک میتینگ‌بدهی در یک اجتماعی وارد می‌شود که یک‌خرده های‌وهوی راه بیندازد و میتینگ[4] بدهد؛ پیغمبر را معمولاً این‌جور آدمی فرض می‌کنند؛ مثل یک آدمِ عالمِ روحانیِ نجیبِ سر به زیرِ سر به پایینی، در میان یک عده مردم. منتها این مردم هم گاهی قدر او را می‌دانند، مردمان خوبی‌اند، به اینها می‌گویند مؤمن؛ گاهی قدر او را نمی‌دانند، اینها می‌شوند کافر، و مشرک به آنها می‌گویند، خیال کردیم پیغمبر یک‌چنین چیزی است.

دو تحول در نبوت: نخست در درون پیامبر و سپس در جامعه

در پیغمبری، یک تحول و دگرگونی هست، باید بگویم دو تحول و دگرگونی؛ اول در وجود خود پیغمبر. بعثت، رستاخیز، انقلاب، تحول، اول در درون و ذات خود پیغمبر، در باطنِ خود نبی به‌وجود می‌آید. اول او عوض می‌شود، اول او از حال رکود و رخوت خارج می‌شود، بعد از آنی‌که در روح او، در باطن او قیامتی بر پا شد، بعد از آنی‌که رستاخیزی در درون ذات نبی و روان او به‌وجود آمد، بعد از آنی‌که همۀ مایه‌های بسیار سرشارِ ودیعه‌نهادۀ ازطرف خدا، در نبی بیدار شد، مثل …

سنگینی بار رسالت و نیاز آن به ظرفیتی برتر از مردم معمولی

حالا چرا بیش از دیگران است؟ آیا خدا ظلمی در اینجا، تبعیضی در اینجا انجام نداده؟ آن یک حرف دیگری‌ست که در پاسخ آن، یک جواب خلاصۀ کوتاهی می‌توانیم داشته باشیم، به‌این‌صورت که بگوییم بالاخره برای تحمل بار مسئولیت نبوت، استخوانی سنگین‌تر، درشت‌تر و مایه‌ای نیرومندتر لازم بوده. بار رسالت کار یک‌شاهی‌صنّار[8] نیست. بار نبوت و پیام خدا را به مردم رساندن و جامعه‌ای را از جاهلی به توحیدی بدل کردن، این کار بسیار باعظمت و بسیار بار سنگینی‌ست و بالاخره لازم است یک عده‌ای این بار را متحمل بشوند. چه کسی متحمل خواهد شد؟ انسان‌های معمولی؟ یا انسانی که برحسب شرایط و خصوصیات محیطی، خانوادگی، آب‌و‌هوایی، فامیلی، دارای استعدادها و امکان بیشتری است و چون خدا می‌بیند امکانات بیشتر را در این موجود کمکش می‌کند، فیض به او می‌دهد، لطف به او می‌کند، آنچه وسیلۀ …

کوشش پیامبر پس از تحول درونی برای ایجاد تحول بنیادین در جامعه

این هم به‌هرحال آیاتی از سورۀ مبارکۀ نجم. این پایین هم یک جمله‌ای نوشتیم که موضوع بحث فرداست. باری، پس از این انگیزش درونی و باطنی‌ست که راه نبی عوض می‌شود و تلاشش رنگ دیگری می‌گیرد و با جدّ و جهادی مداوم، می‌کوشد. می‌کوشد چه بشود؟ تا در جامعه و در متن زندگی انسان‌ها رستاخیزی و تحولی از بنیاد پدید آورد. بعد که در خودش تحولی به‌وجود آمد، سعی می‌کند در جامعه تحول ایجاد کند، و این همان مسئولیت رسالت است و پیغمبر برای این کار است.

ساختن انسان‌های خوب و آراسته به فضایل به‌عنوان بزرگ‌ترین معجزهٔ نبوت

… حیوانی و وحشیانه در محیط زندگیِ نبوت، شما خبری و اثری مشاهده نمی‌کنید؛ در آنجا هرچه هست، نورِ صفا و انسانیّت است و این هنر و مُعجِز[6] بزرگ نبوت است. مردم برای معجز نبوت، می‌گردند پی کارهای خارق‌العاده، کارهایی که به‌طورمعمول، انجام نمی‌گیرد در مسائل طبیعی؛ شکافتن فلان دیوار یا فلان جسم یا آمدن درخت، بسیار خوب، آنها هم باشد، حرفی نیست، اما معجزۀ بزرگ نبوت‌ها عبارت است از ساختن انسان‌های خوب و مُتِحَلّی[7] به فضایل؛ این بزرگ‌ترین معجزۀ نبوت‌هاست، شوخی نیست.

رد شکست انبیا و پایان کار پیامبران برطبق دلخواه در گذشته و آینده

… خوردند؟ آیا آن‌طوری‌که در ذهن ساده‌دلانِ عالَم هنوز هم هست و قدرت‌های ضد انبیا هم بدشان نمی‌آید که این مطلب در ذهن عامۀ مردم باشد، انبیا از تلاش خود نتیجۀ ثمربخشی نگرفتند؟ و بر سرتاسر تاریخ، ظلم و ستم و نامردمی و طغیان و کفر تسلط داشته است؟ آیا این‌جور است؟ ما معتقدیم که این‌جور نیست. ما معتقدیم که این مأموران عزیز خدا، که سلسله‌شان از آدم و نوح و ابراهیم آغاز شد، و زبدگان آفرینش در این سلسله، یکی پس از دیگری آمدند، اینها نه‌فقط شکست نخوردند، نه‌فقط ناکام نشدند، نه‌فقط آنچه گفتند و خواستند در عالم، در تاریخ، در جامعه مواجه با شکست نشد، بلکه در همۀ بشریت و در میان همۀ کسانی که دنبال یک هدف و مقصودی دویده‌اند و تلاش کرده‌اند، هیچ‌کس شانس موفقیتی را که انبیا داشتند، نداشته است؛ این عقیدۀ ماست. ما معتقدیم که فرجام نبوت و پایان کار پیغمبران، همیشۀ تاریخ، در گذشتۀ زمان، برطبق دلخواه تمام شده، در آینده هم همچنین خواهد بود؛ و این را ثابت می‌کنیم.

پرسش از تعهد ناشی از شهادت به رسالت به‌عنوان ضامن اثر عملی مباحث نبوت

مسئله‌ای در ذیل مباحث نبوت حتماً باید مطرح بشود و ما اگر چنانچه آن را نفهمیدیم و بلد نشدیم، بسیاری از این مباحثی که در باب نبوت مطرح است، برای ما تقریباً اثر عملی نخواهد داشت. این بحث آخری یک ضامنی‌ست برای به عمل کشیده شدن و در زندگی آمدن بحث‌های قبلی. چیست این بحث آخری؟ این است؛ ما که می‌گوییم «اَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً رَسولُ الله» شهادت می‌دهم که محمد پیامبر خداست، اعلام می‌کنم در اذانم، در نمازم، در مقام بیان شهادتین، در هرجا، که من امت پیغمبرم و قبول دارم، معتقدم، ایمان دارم به نبوت او، این شهادتی که من می‌دهم، چه تعهدی را بر دوش من می‌گذارد؟ آیا این عقیده، این شهادت، این تشهد، اصلاً تعهدی ایجاد می‌کند برای من یا نه؟

تعهد معتقد به نبوت: پیمودن راه پیامبر و رساندن بار رسالت او به منزل

جواب این است که بلی، می‌گذارد. چه تعهدی بر دوش پیرو پیغمبر و پذیرندۀ دعوت می‌گذارد؟ در یک کلمه، این تعهد را من خلاصه می‌کنم؛ تعهدی که، مسئولیتی که انسانِ معتقد به نبوت نبی، بر دوش می‌گیرد، عبارت است از دنباله‌گیری از راه نبی و قبول مسئولیتِ به منزل رساندن بار نبی. خیلی آسان ادا می‌شود این کلمات، اما خیلی مسئولیتش سنگین است؛ و اساساً امت نبی و شاهد نبوت بودن هم همین است.

تعهد پیرو پیامبر به کوشش برای انجام رسالت ناتمام او در هر زمان

این تعهد چیست؟ این تعهد این است که من ببینم پیغمبر چه‌کار می‌خواست در این دنیا بکند، یک بارِ عظیمی را پیغمبر می‌خواست بردارد، یک سنگ عظیمی را پیغمبر می‌خواست از جا بکند، یک بنیان عظیمی را پیغمبر می‌خواست بنا کند، من هم در زمان خودم نگاه کنم، ببینم آیا آن باری که پیغمبر می‌خواست بردارد، کاملاً برداشته شده است؟ آن سنگی که پیغمبر می‌خواست از زمین قلع[1] کند و بکَند، کاملاً کنده شده است؟ آن بنیانی که پیغمبر می‌خواست بریزد و بسازد آیا کاملاً ساخته شده است؟ اگر دیدم جواب منفی‌ست، یعنی آن بار بر زمین است، آن سنگ کنده نشده، آن بنیان ساخته نشده، بکوشم تا آن کاری که او می‌خواست بکند، بکنم. بکوشم تا این بار را من بردارم. اگر استخوان من ضعیف بود، اگر زورم نرسید، آن مقداری که می‌توانم، زور بزنم روی آن، ده نفر دیگر هم پیدا کنم تا این بار را باهم برداریم، گروهی دیگر هم پیدا کنم تا این عمارت را باهم بسازیم. اگر نتوانستم عمارت را تمام کنم، ده‌تا آجر …

تعهد معتقدان به رسالت به کوشش برای ساختن جهان بر پایهٔ اسلام

تعهد رسالت، ساختن یک دنیایی به شکلی‌ست که اسلام گفته است؛ این تعهد رسالت است. رسول که می‌آید، می‌آید تا جهانی را با قواره‌ای که اسلام پیشنهاد می‌کند، بسازد. پیغمبر برای این مبعوث می‌شود تا شکل زندگی و نظام زندگی انسان‌ها را به‌صورتی که خدا می‌گوید، درست کند. اگر شما در زمان خودتان دیدید که بشریت با شکلِ خدافرموده زندگی نمی‌کند، دیدید که انسانیت از داشتن یک جامعۀ الهی محروم است، دیدید که مکتب‌های گوناگون دارند بشریت را به این‌سو و آن‌سو می‌کشند و اسلام برای گوشۀ مغز و گوشۀ دل انسان‌ها باقی مانده و بس، وظیفۀ شما و تعهد شما بر اساس شهادتی که به رسالت پیغمبر می‌دهید این است که بکوشید تا دنیا را به شکل اسلام‌فرموده در بیاورید؛ این مسئولیت و تعهد نبوت است.

تعهد پذیرش نبوت: پیروی از پیامبر و عمل به آنچه او می‌خواهد

باری، تعهدِ قبول و پذیرش نبوت این است: دنبال نبی راه رفتن، قبول تکلیف او را کردن، آن‌چنانی‌که او می‌خواهد، عمل نمودن. من دیگر مجالم کم شد برای اینکه همۀ آیات را معنا بکنم، فقط همین یک مختصر از آیات را برایتان معنا بکنم تا شما ببینید که تعهد اسلام چیست. ﴿اِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَ هاجَروا﴾[13] آن‌کسانی‌که ایمان آوردند و هجرت کردند و جهاد کردند با مال و جانشان. برای زمان پیغمبر …

هدف پیامبر: ساختن انسان و اتمام مکارم اخلاق

پیغمبر خدا برای چه می‌آید؟ گفتیم که پیغمبر می‌آید برای به‌تکامل‌رساندن انسان، می‌آید برای تخلّق‌دادن انسان‌ها به اخلاق‌الله، می‌آید برای کامل‌کردن و به‌اتمام‌رساندن مکارم اخلاق. آنچه که گفتم مضمون احادیث است؛ «بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكارِمَ الاَخلاقِ»[3]، پیغمبر برای ساختن انسان‌ها می‌آید، برای به قوام رساندن این مایه‌ای که نامش انسان است، می‌آید.

انسان‌سازی پیامبر با ایجاد جامعهٔ انسان‌ساز نه مدرسه و صومعه

از چه راهی و از چه وسیله‌ای پیغمبر استفاده می‌کند برای ساختن انسان؟ چه‌جوری انسان‌ها را پیغمبر می‌سازد؟ مدرسه درست می‌کند؟ مکتب فلسفی درست می‌کند؟ پیغمبر صومعه و جایگاه عبادت درست می‌کند؟ گفتیم که نه؛ پیغمبر برای ساختن انسان، کارخانۀ انسان‌سازی درست می‌کند. پیغمبر ترجیح می‌دهد که ده سال، بیست سال، دیرتر موفق بشود؛ اما آنچه می‌سازد، یک انسان و دو انسان و بیست‌تا انسان نباشد؛ کارخانۀ انسان‌سازی درست کند که به‌طور خودکار انسانِ کاملِ پیغمبرپسند تحویل بدهد. پس پیغمبر برای ساختن انسان‌ها و به قِوام آوردن مایۀ انسان، از کارخانۀ انسان‌سازی استفاده می‌کند.

تعریف نبوت به گزاردن پیام پروردگار در میان بشر

در باب غدیر، انسان از ابعاد گوناگونی میتواند نظر بیندازد و بهره‌ی معنوی و فکری بگیرد؛ یکی، اصل و موضوع «ولایت»، به‌عنوانِ استمرار نبوّت است. این، موضوع مهمّی است. نبوّت عبارت است از گزاردن پیغام پروردگار در میان بشر در برهه‌ای از زمان و تحقّق اراده‌ی الهی به‌وسیله‌ی شخصی که مبعوث و برگزیده‌ی پروردگار است. بدیهی است این دوره هم تمام میشد و میگذشت. که: «انّک میّت و انّهم میّتون.»[1] امّا این حادثه‌ی الهی و معنوی، با رفتن پیغمبر، منقطع نمیشود؛ بلکه هر دو جنبه‌اش باقی میماند. یکی جنبه‌ی اقتدار الهی، حاکمیّت دین و اراده‌ی پروردگار در میان بشر است. انبیا مظهر اقتدار …

نبوت به‌مثابهٔ رستاخیزی اجتماعی

… فَذَرهُم وَ ما يَفتَرونَ ﴿١١٢﴾ وَ لِتَصغىٰ اِلَيهِ اَفئِدَةُ الَّذينَ لا يُؤمِنونَ بِالآخِرَةِ وَ لِيَرضَوهُ وَ لِيَقتَرِفوا ما هُم مُقتَرِفوَ﴾. (خبُ یک‌قدری امروز ـ به قدر ده دقیقه ـ وقت تأخیر شده، ازطرف آخر هم بنا داریم ان‌شاءالله وقتمان را منضبط کنیم؛ یعنی یک‌و‌نیم تمام بکنیم، این است که بقیۀ آیات را فعال ً تالوت نمی‌کنیم.) گفتیم که نبوت یک رستاخیز اجتماعی‌ست، و گفتیم که از اصول این رستاخیز، یکی عبارت است از نفی طبقات اجتماعی؛ به‌این‌معنی که طبقات ضعفا و بردگان و مستمندان و محرومان از سویی، و طبقۀ قدرتمندان و زورگویان و برخورداران از سوی دیگر، در محیطی که ساخته و پرداختۀ نبوت پیغمبر خداست، وجود ندارد.

کمک پیامبر به عقل انسان، علت لزوم اطاعت از او

… اعبُدُوا اللَهَ ما لَکُم مِن اِلهٍ غَیرُهُ اِنّی اَخافُ عَلَیکُم عَذابَ یَومٍ عَظیم‌،[7] آن یوم عظیم، قیامت است. یا در سوره‌ی شعراء، آنجا هم باز همین‌جور، اسم پیغمبران یکی‌یکی آمده، اوّلین حرفشان این است که «فَاتَّقُوا اللَهَ وَ اَطیعون»‌؛[8] تقوای الهی. اطاعت از پیغمبر هم به خاطر این است که وقتی که خدای متعال پیغمبر را مبعوث کرد، او کمک میکند به عقل انسان برای اینکه خطا نکند، اشتباه نکند، عوضی نبیند، سراب را آب نپندارد؛ انبیا [کارشان این است]. لذا «اَطیعون» هم دنبال این می‌آید به خاطر همین که [انسان] یک راهنمایی داشته باشد تا کمکش کند.