جذب تحصیلکردگان ملتها با پول قدرتهای بزرگ؛ ربودن مغزها
… مالاندوزی و ثروت جمع کردن و سرگرمی به شهوات حیوانی است؛ بسیاری از این کشورها دچار یک چنین مسئولینی هستند؛ این یکی از دردها است؛ این یکی از مشکلات ملّتها است. امروز ملّتها ــ بسیاری از ملّتها ــ متأسّفانه نمیتوانند از استعدادهای خودشان استفاده کنند. تحصیلکردههای معدودی هم که پیدا میکنند، پول قدرتهای بزرگ، آنها را به سمت خود جذب میکند. جوانى در کشورى درس خوانده، به مقامات علمى رسیده است، وقتى که هنگام استفادهى از دانش او است، دست دشمن مىآید او را برمیدارد و میبرد، از ملّت خود دورش میکند: فرار مغزها یا در حقیقت ربودن مغزها که این هم از دردهاى ملّتها است. دردهاى ملّتها از فقر و جهالت و دچار ظلم و ستم بودن و دچار فساد اخلاقى بودن و انحطاط فرهنگى، دردهاى گوناگونى است امّا آنچه من میخواهم عرض کنم این است که اگر قدرت سلطهگرى مثل آمریکا امروز بر دنیا حکومت نمیکرد و سلطههاى فاسد را در کشورها پشتیبانى نمیکرد، وضع …
نمونهای از ممانعت قدرتها از علمآموزی کشورهای جهان سوم
… است نرود. [امّا] این یک حرف است، تحت تأثیر آن دشمن قرار گرفتن از غیر جنبهى علم، یعنى جنبهى سیاست، فرهنگ و چیزهاى دیگر، یک بحث دیگر است. آنچه براى ما درست کردند، این دوّمى است. آنچه براى دنیاى سوّمِ بهاصطلاح رایج خواستند و برنامهریزى کردند، این دوّمى است. اتّفاقاً اوّلى را کارى کردند که انجام نگیرد. معناى این مسئلهى معضل بزرگ فرار مغزها که الان دهها سال است که در جهان عقبافتادهى کنونى مطرح است، همین است؛ بخشى از همین قضیّه است. یعنى حتّى زبدهها و خوبها را اینها میربایند و میبرند و اجازه نمیدهند که حتّى آنهایى که یاد میگیرند و استعداد دارند، براى آن کشورها به کار بیفتند. بنابراین، این مسئلهى دوّم، اگر نگوییم بیشتر از مسئلهى اوّل در دانشگاهها اهمّیّت دارد، حدّاقل به قدر مسئلهى اوّل در دانشگاهها اهمّیّت دارد.