رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سخنرانی دینی بر منبر و شرایط و جایگاه آن در تبلیغ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جمع مدرسین، فضلا و طلاب حوزه علمیه مشهد— ۱۳۶۹/۰۱/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۹۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

عنصر سوم، هنرمندی در نحوه‌ی بیان است. من به منبر خیلی عقیده دارم. امروز اینترنت، ماهواره، تلویزیون و ابزارهای گوناگون ارتباطىِ فراوان هست، اما هیچ‌کدام از اینها منبر نیست؛ منبر یعنی روبه‌رو و نفس‌به‌نفس حرف زدن؛ این یک تأثیر مشخص و ممتازی دارد که در هیچ‌کدام از شیوه‌های دیگر، این تأثیر وجود ندارد. این را باید نگه داشت؛ چیز باارزشی است؛ منتها بایستی آن را هنرمندانه ادا کرد تا بتواند اثر ببخشد.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

لزوم مطالعه و برنامه‌ریزی پیش از منبر

نمیشود که منبر بى‌‌مطالعه برویم. منبر بى‌‌مطالعه یعنى اینکه همّ و غمّ آنچه میخواهیم بیان کنیم و به مردم بگوییم در ذهن ما نباشد. [بگوییم] حالا بالاخره یک جایى هستند، میرویم ببینیم چه میشود، چه به زبانمان مى‌‌آید، چه به یادمان مى‌‌آید. این‌‌جورى که نمیشود آقا! باید برنامه‌‌ریزى بشود. حدّاقلّ قضیّه این است که از بهترین گفته‌‌هایى که گویندگان بزرگ و متفکّرینی مثل شهید مطهّرى، مثل شهید …

تأثیر گسترده و بررسی‌نشدهٔ منبر امام حسین (ع) در سراسر جامعه

خب، تأثیر نهاد منبر در جامعه‌ى ما، یک تأثیر هنوز بررسى‌نشده است. شما نگاه کنید ببینید در جامعه‌ى ما کجا است که منبرى به نام ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) در آن نباشد؟ از شهرهاى بزرگ و مراکز پُرجمعیّت، تا دوردست‌ها، روستاها، حتّى روستاهاى کوچک و دورافتاده؛ از دانشگاه‌ها، میان دانشمندان، انجمنهاى تحصیل‌کردگان علوم جدید تا مردمِ دور از علوم و معارف جارىِ زمان در اقصىٰ‌نقاط کشور، کجا منبر ابى‌عبدالله‌ (علیه ‌السّلام) در آنجا نیست که گوینده‌اى در موقعى از مواقع بر آن منبر نمیرود و سخنى نمیگوید؟ پس کلّ جامعه‌ى ما به عنوان یک مجموعه‌ى با تفکّر و عقیده‌ى شیعى زیر چتر امام حسین است؛ البتّه مخصوص شیعیان هم نیست، در نقاط گوناگونى از عالم، غیر شیعه بلکه غیر مسلمین هم به نحوى از انحاء از این بساط بهره‌اى میبرند.

نهاد منبر حسینی عامل تذکر دینی مردم در طول قرن‌ها

خب، در مجموع کشور، این بینش و این تذکّر راجع به دین، به ‌نام ‌و مناسبت حسین‌بن‌على (علیه ‌‌السّلام) در طول ‌قرنها و در این چند قرن اخیرِ کشور ما وجود داشته و مردم را در یک حدّى و در یک سطحى متذکّر به دین نگه ‌داشته. این کانال‌کشىِ وسیع در انقلاب به ‌کار آمد؛ از این کانال‌کشى منظّم در سطح کشور، تفکّر انقلابى ما که مستند به حادثه‌ى عاشورا هم بود، همه‌ جا گسترش پیدا کرد و مردم را وارد میدان کرد. [اگر] مقایسه کنید با کشورهاى دیگر اسلامى که نام امام حسین در آنجا وجود ندارد، …

لزوم سازماندهی و ضابطه‌مندی نهاد منبر به دست خبرگان این فن

… ما معمّمین و گویندگان این توان را و امکان را پیدا کرده‌ایم که معارف اسلامى را به صورت یک وظیفه، آزادانه در همه‌ى ابعاد آن براى مردم بشکافیم. در گذشته این [طور] نبود؛ چیزهایى را میشد گفت، چیزهایى را هم نمیشد گفت؛ نمیباید گفت و نمیگذاشتند؛ امروز آن جور نیست. گمان بنده این است که ما امروز در قبال نهاد منبر یک وظیفه‌ى جدید داریم: یک سازماندهى لازم است، یک قاعده و ضابطه لازم است که به وسیله‌ى معمّرین[5] این فن و خبرگان این میدان و کسانى که سالیان درازى در این راه بوده‌اند و جوانب گوناگون آن را سنجیده‌اند و فضلا و آگاهان به شرایط زمان، این قاعده و ضابطه بایستى برقرار بشود؛ هر سخن ضعیف و سستى گفته نشود، هر معرفت بى‌فایده یا کم‌فایده‌اى جاى معارف پُرفایده را نگیرد، اقتضاى زمانه و نیاز مردم از معارف دینى مورد توجّه قرار بگیرد، حادثه‌ى عاشورا که امّ‌المعارف در باب جهاد و مبارزه‌ى فى‌سبیل‌الله‌ است و پایه‌ى اصلى انقلاب ما است، به صورت پیراسته بیان بشود، حقایق در آن جلوه کند، اضافاتى که احیاناً گوشه‌وکنار از زبانهایى یا قلمهایى تراوش کرده است و شنیده و خوانده شده است، کنار برود. شوخى نیست مسئله‌ى عاشورا؛ نمیشود این قضیّه‌ى با این عظمت را با خرافات آمیخت و انتظار تأثیر کامل داشت. امروز، روزى است که این کارها باید انجام بگیرد.

ضابطه‌گذاری منبر با تفکر و معیار، نه نسخه‌نویسی دولتی

… این بود که پلّه‌ى اوّل و دوّم منبر ــ شاید پلّه‌ى اوّل مثلاً آن روز روضه‌خوان‌ها و مرثیه‌خوان‌ها مى‌نشستند، پلّه‌ى دوّم وعّاظ مثلاً مى‌نشستند ــ هر کدام شرایطى دارد، بى‌شرط نمیشود وارد این میدان شد. آن روز آن بزرگوار مینوشت و در محدوده‌ى دید آن زمان میدید؛ امروز شما در یک محدوده‌ى وسیع‌ترى مى‌بینید و میتوانید آن را عمل بکنید که چه کسى به صورت مجاز و مورد قبول جامعه‌اى که بر این کار نظارت دارد برود منبر و چه بگوید و کِى و کجا؛ نه به معناى نسخه‌نویسى و دست این و آن دادن ــ که در کشورهاى اسلامىِ دیگر، این‌جور است که یک چیزى را مأموران دولتى مینویسند و در اختیار امام‌جمعه یا کسى [دیگر] میگذارند که آقا این را بخوان ــ نه، با تفکّر، با مطالعه، با بررسى، با استفاده‌ى از اساتید فن و پیش‌کسوت‌هاى این میدان، با هدف اصلاح خواندن و گفتن، مناسب‌گویى، درست‌خوانى، و با یک معیارهایى این کار باید انجام بگیرد.

لزوم ضابطه‌مندی و پیراستن سخن دینی با وجود دشواری

… از زمینه‌ها امروز ضابطه وجود دارد. خوشبختانه حوزه‌هاى علمیّه و در رأس آنها حوزه‌ى مبارکه‌ى علمیّه‌ى قم در جهت سازماندهى دارد پیش میرود، در جهت طبقه‌بندى و مراتب‌سازى دارد پیش میرود و این حرکت مبارکى است که اگر چه دیر دارد شروع میشود امّا بالاخره شروع شده؛ در این میدان هم همین‌جور کارى بایستى انجام بگیرد؛ البتّه دشوار است؛ فکر، زحمت، پشتکار لازم دارد امّا باید بشود. آن نسلى که میخواهد از سخن دینى ما استفاده کند، از ما نمیگذرد اگر ما آن را پیراسته نکنیم.

نقد تصور ناسازگاری اجتهاد با منبر و روضه‌خوانی

… و فکر میکند کسانى که از آن محرومند، این خلأ را چگونه میتوانند پُر کنند. این سه فصلِ مربوط به شغل منبر، یعنى موعظه، تبیین معارف، و ارائه‌ى الگو و اسوه، هر کدام یک لازمه‌اى در نفْس منبرى و گوینده دارد، و چیزى از او میطلبد. پس این میدان را کم نباید گرفت. تصوّر غلطى در ذهن بعضى از ماها در گذشته بود که بحمدالله‌ بعدها مرتفع شد که خیال میکردیم اگر کسى اهل علم و مجتهد است، نمیتواند اهل منبر یا روضه‌خوان باشد؛ این دو را در دو سطح مختلف مشاهده میکردیم؛ نه، چه بهتر که آن کسى که میخواهد این سه وظیفه را عهده‌دار بشود، در معارف دینى، در فقه اسلام، در علوم و فنون رایج در حوزه‌هاى علمیّه ــ که ملاک فهم احکام است ــ در سطح بالا بلکه اعلىٰ باشد؛ این [موضوع] را با این دید نگاه کنیم، منبر را با این چشم ببینیم.

امکان امروزی نظارت علمای دین بر منبر به رغم ناخشنودی برخی

در چه زمانی مدّاحان اهل‌بیت و گویندگان معارف و مراثى آن بزرگواران، این امکانى را که امروز در اختیار شما است، داشتند؟ کدام وقت علماى دین میتوانستند بر این کار اشراف و نظارتى داشته باشند، آن‌چنان که امروز دارند؟ البتّه کسانى هستند که از این‌جور چیزها خشنود نخواهند بود؛ نباشند. آنچه مورد رضاى خدا است، مورد نیاز مردم است، توقّع نسلهاى بعد از ما است، باید مورد توجّه قرار بگیرد.

پیشبرد منبر از لحاظ محتوا، روش و قالب

… با قبل از انقلاب فرق دارد. منبرى که در روزهاى پیش از انقلاب در سال ۵۵ و ۵۶ و ۵۷ میتوانست مفید و مؤثّر باشد، ممکن است امروز همه ‌جا آن‌ قدر مفید و مؤثّر نباشد. البتّه بعضى از معارف هست که به هر زبانى بیان بشوند و در هر شرایطى، گیرایى دارند امّا عمومیّت ندارد. این، آن نکته‌ى اساسى است که خواستم عرض کنم در باب مسائل منبر و اهل منبر، و خلاصه‌ى آن، پیشبرد این فنّ شریف است از لحاظ محتوا و از لحاظ روشها و اسلوبها و قالب.

منبر رفتن علمای بزرگ برخلاف پرهیز گذشته

… جزو نشانه‌ها است. [یعنى] واقعاً این همان «اِنَّ لِلّهِ ‌فى اَیّامِ دَهرِکُم نَفَحات» [است]؛[5] این چندساله جزو همان نفحات است؛ واقعاً این‌[طور] است. یعنى این فرصت الهى است که خداى متعال پیش آورده تا کمک کند ما بتوانیم از این استفاده کنیم. همه چیز عوض شده؛ آقایان علما یک اوقاتى منبر نمیرفتند که خلاف شأنشان بود؛ میگفتند منبر دلیل بى‌سوادى است که عالِمى منبر برود؛ حالا مثل آقاى جوادى،[6] مرد ملّای فاضل ــ معقولاً و منقولاً ــ در سخنرانى میرود منبر، فریاد میکشد. اصلاً ببینید چقدر فرق کرده.