رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سخنرانی دینی بر منبر و شرایط و جایگاه آن در تبلیغ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جمع مدرسین، فضلا و طلاب حوزه علمیه مشهد— ۱۳۶۹/۰۱/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۹۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

عنصر سوم، هنرمندی در نحوه‌ی بیان است. من به منبر خیلی عقیده دارم. امروز اینترنت، ماهواره، تلویزیون و ابزارهای گوناگون ارتباطىِ فراوان هست، اما هیچ‌کدام از اینها منبر نیست؛ منبر یعنی روبه‌رو و نفس‌به‌نفس حرف زدن؛ این یک تأثیر مشخص و ممتازی دارد که در هیچ‌کدام از شیوه‌های دیگر، این تأثیر وجود ندارد. این را باید نگه داشت؛ چیز باارزشی است؛ منتها بایستی آن را هنرمندانه ادا کرد تا بتواند اثر ببخشد.

شاهدها (۲۵ پاراگراف)

تأثیر ممتاز سخن رودررو و برتری آن بر ابزارهای ارتباطی نوین

عنصر سوم، هنرمندی در نحوه‌ی بیان است. من به منبر خیلی عقیده دارم. امروز اینترنت، ماهواره، تلویزیون و ابزارهای گوناگون ارتباطىِ فراوان هست، اما هیچ‌کدام از اینها منبر نیست؛ منبر یعنی روبه‌رو و نفس‌به‌نفس حرف زدن؛ این یک تأثیر مشخص و ممتازی دارد که در هیچ‌کدام از شیوه‌های دیگر، این تأثیر وجود ندارد. این را باید نگه داشت؛ چیز باارزشی است؛ منتها بایستی آن را هنرمندانه ادا کرد تا بتواند اثر ببخشد.

امتیاز تبلیغ چهره‌به‌چهرهٔ روحانیان و اثر بی‌بدیل آن

ببینید امروز تبلیغ در دنیا خیلی نقش پیدا کرده است و همیشه همین جور بوده است. قبلاً این ابزارها نبود؛ این ارتباطهای نزدیک نبود. ما معممین یک امتیاز داریم که تبلیغ رویاروی و چهره‌به‌چهره میکنیم. این یک کار بی‌نظیری است که هیچ چیزی جای این را نمیگیرد؛ منبر رفتن، با مردم حرف زدن. این، از سایر شیوه‌های تبلیغ، از جهاتی کارسازتر است - آن جهات هنری و غیره، آنها هم در جای خود لازم است - اما این یک تأثیری دارد، یک خلأئی را پر میکند که سایر دستگاه‌ها و شیوه‌های تبلیغی این اثر را ندارد. پس تبلیغ مهم است و امروز ابزار اساسی است. ما هم یکی از شیوه‌های مؤثر تبلیغ را در اختیار داریم.

تجلیل و تعظیم منبر و تربیت مبلغ از تأکیدهای همیشگی

در زمینه‌ی منبر هم که آقایان گفتند، این از آن حرفهای همیشگی بنده است. جزو ترجیع‌بندهای همیشگی حرف ما، همین مسئله‌ی تجلیل و تعظیم منبر است و اهمیت منبر و تربیت مبلّغ. خیلی خوب، این گوی و این میدان. بروید مشغول بشوید، برنامه‌ریزی کنید، کار را شروع کنید، برنامه‌ی محکم و متقنی برایش درست کنید، شروع کنید. البته مشکلات خیلی زیاد دارد، حالا وارد کار که شدید، با مشکلات یواش‌یواش آقایان آشنا میشوند. ولیکن من معتقدم از همه‌ی این …

لزوم مطالعه و برنامه‌ریزی پیش از منبر

نمیشود که منبر بى‌‌مطالعه برویم. منبر بى‌‌مطالعه یعنى اینکه همّ و غمّ آنچه میخواهیم بیان کنیم و به مردم بگوییم در ذهن ما نباشد. [بگوییم] حالا بالاخره یک جایى هستند، میرویم ببینیم چه میشود، چه به زبانمان مى‌‌آید، چه به یادمان مى‌‌آید. این‌‌جورى که نمیشود آقا! باید برنامه‌‌ریزى بشود. حدّاقلّ قضیّه این است که از بهترین گفته‌‌هایى که گویندگان بزرگ و متفکّرینی مثل شهید مطهّرى، مثل شهید …

تأثیر گسترده و بررسی‌نشدهٔ منبر امام حسین (ع) در سراسر جامعه

خب، تأثیر نهاد منبر در جامعه‌ى ما، یک تأثیر هنوز بررسى‌نشده است. شما نگاه کنید ببینید در جامعه‌ى ما کجا است که منبرى به نام ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) در آن نباشد؟ از شهرهاى بزرگ و مراکز پُرجمعیّت، تا دوردست‌ها، روستاها، حتّى روستاهاى کوچک و دورافتاده؛ از دانشگاه‌ها، میان دانشمندان، انجمنهاى تحصیل‌کردگان علوم جدید تا مردمِ دور از علوم و معارف جارىِ زمان در اقصىٰ‌نقاط کشور، کجا منبر ابى‌عبدالله‌ (علیه ‌السّلام) در آنجا نیست که گوینده‌اى در موقعى از مواقع بر آن منبر نمیرود و سخنى نمیگوید؟ پس کلّ جامعه‌ى ما به عنوان یک مجموعه‌ى با تفکّر و عقیده‌ى شیعى زیر چتر امام حسین است؛ البتّه مخصوص شیعیان هم نیست، در نقاط گوناگونى از عالم، غیر شیعه بلکه غیر مسلمین هم به نحوى از انحاء از این بساط بهره‌اى میبرند.

نهاد منبر حسینی عامل تذکر دینی مردم در طول قرن‌ها

خب، در مجموع کشور، این بینش و این تذکّر راجع به دین، به ‌نام ‌و مناسبت حسین‌بن‌على (علیه ‌‌السّلام) در طول ‌قرنها و در این چند قرن اخیرِ کشور ما وجود داشته و مردم را در یک حدّى و در یک سطحى متذکّر به دین نگه ‌داشته. این کانال‌کشىِ وسیع در انقلاب به ‌کار آمد؛ از این کانال‌کشى منظّم در سطح کشور، تفکّر انقلابى ما که مستند به حادثه‌ى عاشورا هم بود، همه‌ جا گسترش پیدا کرد و مردم را وارد میدان کرد. [اگر] مقایسه کنید با کشورهاى دیگر اسلامى که نام امام حسین در آنجا وجود ندارد، …

لزوم سازماندهی و ضابطه‌مندی نهاد منبر به دست خبرگان این فن

… ما معمّمین و گویندگان این توان را و امکان را پیدا کرده‌ایم که معارف اسلامى را به صورت یک وظیفه، آزادانه در همه‌ى ابعاد آن براى مردم بشکافیم. در گذشته این [طور] نبود؛ چیزهایى را میشد گفت، چیزهایى را هم نمیشد گفت؛ نمیباید گفت و نمیگذاشتند؛ امروز آن جور نیست. گمان بنده این است که ما امروز در قبال نهاد منبر یک وظیفه‌ى جدید داریم: یک سازماندهى لازم است، یک قاعده و ضابطه لازم است که به وسیله‌ى معمّرین[5] این فن و خبرگان این میدان و کسانى که سالیان درازى در این راه بوده‌اند و جوانب گوناگون آن را سنجیده‌اند و فضلا و آگاهان به شرایط زمان، این قاعده و ضابطه بایستى برقرار بشود؛ هر سخن ضعیف و سستى گفته نشود، هر معرفت بى‌فایده یا کم‌فایده‌اى جاى معارف پُرفایده را نگیرد، اقتضاى زمانه و نیاز مردم از معارف دینى مورد توجّه قرار بگیرد، حادثه‌ى عاشورا که امّ‌المعارف در باب جهاد و مبارزه‌ى فى‌سبیل‌الله‌ است و پایه‌ى اصلى انقلاب ما است، به صورت پیراسته بیان بشود، حقایق در آن جلوه کند، اضافاتى که احیاناً گوشه‌وکنار از زبانهایى یا قلمهایى تراوش کرده است و شنیده و خوانده شده است، کنار برود. شوخى نیست مسئله‌ى عاشورا؛ نمیشود این قضیّه‌ى با این عظمت را با خرافات آمیخت و انتظار تأثیر کامل داشت. امروز، روزى است که این کارها باید انجام بگیرد.

ضابطه‌گذاری منبر با تفکر و معیار، نه نسخه‌نویسی دولتی

… این بود که پلّه‌ى اوّل و دوّم منبر ــ شاید پلّه‌ى اوّل مثلاً آن روز روضه‌خوان‌ها و مرثیه‌خوان‌ها مى‌نشستند، پلّه‌ى دوّم وعّاظ مثلاً مى‌نشستند ــ هر کدام شرایطى دارد، بى‌شرط نمیشود وارد این میدان شد. آن روز آن بزرگوار مینوشت و در محدوده‌ى دید آن زمان میدید؛ امروز شما در یک محدوده‌ى وسیع‌ترى مى‌بینید و میتوانید آن را عمل بکنید که چه کسى به صورت مجاز و مورد قبول جامعه‌اى که بر این کار نظارت دارد برود منبر و چه بگوید و کِى و کجا؛ نه به معناى نسخه‌نویسى و دست این و آن دادن ــ که در کشورهاى اسلامىِ دیگر، این‌جور است که یک چیزى را مأموران دولتى مینویسند و در اختیار امام‌جمعه یا کسى [دیگر] میگذارند که آقا این را بخوان ــ نه، با تفکّر، با مطالعه، با بررسى، با استفاده‌ى از اساتید فن و پیش‌کسوت‌هاى این میدان، با هدف اصلاح خواندن و گفتن، مناسب‌گویى، درست‌خوانى، و با یک معیارهایى این کار باید انجام بگیرد.

لزوم ضابطه‌مندی و پیراستن سخن دینی با وجود دشواری

… از زمینه‌ها امروز ضابطه وجود دارد. خوشبختانه حوزه‌هاى علمیّه و در رأس آنها حوزه‌ى مبارکه‌ى علمیّه‌ى قم در جهت سازماندهى دارد پیش میرود، در جهت طبقه‌بندى و مراتب‌سازى دارد پیش میرود و این حرکت مبارکى است که اگر چه دیر دارد شروع میشود امّا بالاخره شروع شده؛ در این میدان هم همین‌جور کارى بایستى انجام بگیرد؛ البتّه دشوار است؛ فکر، زحمت، پشتکار لازم دارد امّا باید بشود. آن نسلى که میخواهد از سخن دینى ما استفاده کند، از ما نمیگذرد اگر ما آن را پیراسته نکنیم.

ارزش استثنایی سنت منبر و سخن گفتن چهره‌به‌چهره با مستمع

… عزیز و آقایان محترم عرض میکنم که ماه رمضان در پیش است. این ماه رمضان و ماه‌رمضان‌ها و ایّام معدّ[18] براى تبلیغ را خیلى باید قدر بدانید؛ در این ایّام مردم آماده‌اند. البتّه رسانه‌ها، رادیو، تلویزیون، روزنامه‌ها در خدمت تبلیغ اسلام هستند و تبلیغ میکنند؛ امّا سنّت منبر ما، یعنى نشستن جلوى مستمع و چهره‌به‌چهره با او حرف زدن، یک چیز استثنائى است؛ این را از دست ندهید؛ این خیلى چیز باعظمت و باارزش و مهمّى است.

پرهیز از نقل‌ها و روایات ضعیف و لزوم قوت منبر حتی در سطح پایین

یک چیز دیگرى که باید رعایت کنید، اقتضاى حال است. گاهى یک مطلبى صحیح است امّا گفتن آن در بعضى از تریبون‌ها مستحسن نیست؛ باور مستمع را جلب نخواهد کرد؛ این را نباید گفت. ما حرف گفتنى خیلى داریم؛ بعضى از نقلهاى ضعیف، بعضى از روایات یا حکایات ضعیف، بعضى از استنتاجهاى ضعیف [را نباید گفت]. هر جا منبر میروید، منبر باید قوى باشد؛ ولو در سطح پایین. من همیشه مثال میزنم و میگویم کتابى که براى کلاس اوّل یا دوّم دبستان مینویسند، در باب یک مسئله‌ى ریاضى همان مطلبى را میگوید که کتابى در باب ریاضیّات استدلالىِ درجاتِ بالاى علم ریاضى بیان میکنند؛ مطلب آن یکى است. اینجا هم میگویند اگر دو تا سیب را با دو تا سیب …

لزوم بیان موعظهٔ درست، حدیث صحیح و تفسیر قرآن به‌جای لفاظی و مطالب سست

… سطح اندیشۀ اسلامی و سیاسی مردم، تا مردم بدانند که اسلام از آنها چه خواسته و در چه وضعی از اوضاع سیاسی قرار دارند. اگر مردم ندانند، حرکت نخواهند کرد. (59/8/16) در چنین مجالسی باید از دین، نکاتی عنوان شود که موجب ایمان و معرفتِ بیشتر در مستمع و مخاطب شود. یعنی سخنرانان و منبری‌ها، یک موعظۀ درست، یک حدیث صحیح، بخشی از تاریخ آموزندۀ درست، تفسیرِ آیه‌ای از قرآن یا مطلبی از یک عالم و دانشمندِ بزرگ اسلامی را در بیانات خود بگنجانند و به سمع شرکت‌کنندگان در این مجالس برسانند. این‌طور نباشد که وقتی بالای منبر می‌رویم، یک مقدار لفاظی کنیم و حرف بزنیم و اگر احیاناً مطلبی هم ذکر می‌کنیم، مطلب سستی باشد که نه‌فقط ایمان‌ها را زیاد نمی‌کند، بلکه به تضعیف ایمانِ مستمعین می‌پردازد. اگر این‌طور هم شد، ما از جلسات مذکور به فواید و مقاصدِ موردِ نظر نرسیده‌ایم.

منع نقل مطالب شبهه‌انگیز برای مستمعان حتی با سند درست، چه رسد به بی‌سند

… که هم ازلحاظ استدلال و پایۀ مدرک عقلی یا نقلی سست است، و هم ازلحاظ تأثیر در ذهنِ یک مستمعِ مستبصر و اهل منطق و استدلال، ویرانگر است. مثلاً در یک کتاب، بعضی مطالب نوشته شده است که دلیلی بر کذب و دروغ بودن آنها نداریم؛ ممکن است راست باشد، ممکن است دروغ باشد. اگر آن مطالب را بیان کنید ـ ولو مسلّم نیست خلاف واقع باشد ـ و با شنیدن آنها، برای مستمعتان که جوانِ دانشجو یا محصل یا رزمنده و یا انقلابی است، نسبت به دین، سؤال و مسئله ایجاد می‌شود و اشکال و عقده به‌وجود می‌آید، نباید آن مطالب را بگویید. حتی اگر سندِ درست هم داشت؛ چون موجب گمراهی و انحراف است، نباید نقل کنید؛ چه رسد به اینکه اغلبِ این مطالبِ مندرج در بعضی کتاب‌ها، سند درستی هم ندارد. یک نفر از زبان دیگری، مطلبی را مبنی‌بر این می‌شنود که من در فلان سفر، فلان‌جا بودم، که فلان اتفاق افتاد. گوینده از روی مدرک یا بدون مدرک، چنان مطلبی را می‌گوید. شنونده هم آن را باور می‌کند و در کتابی می‌نویسد و این کتاب به دست من و شما می‌رسد. من و شما چرا …

کفایت نقل و معنای درست یک حدیث صحیح از کتاب معتبر

نمی‌گوییم همۀ منبرها باید برخوردار از همۀ این خصوصیات باشند و به همۀ موضوعات بپردازند؛ نه. شما اگر یک حدیثِ صحیح از کتابی معتبر را نقل و همان را معنا کنید، کفایت می‌کند. برخی منبری‌ها، بعضی اوقات یک حدیث را آن‌قدر شاخ و برگ می‌دهند که معنای اصلی‌اش از بین می‌رود. اگر شما یک حدیثِ صحیح را برای مستمع خود درست معنا کنید، ممکن است بخشِ مهمی از آنچه را که ما می‌خواهیم، داشته باشد. وقتی شما از روی یک تعبیر معتبر، راجع‌به یک آیۀ قرآنْ فکر و مطالعه کنید؛ به تنقیح[8] آن بپردازید و برای مستمع بیان کنید، مقصود حاصل است. اگر برای ذکر مصیبت، کتاب «نَفَسُ المَهمومِ»[9] مرحوم «محدّث قمی» را باز کنید و از رو بخوانید، برای مستمع گریه‌آور است و …

منبر رفتن علمای بزرگ و کسر شأن ندانستن آن

… مصباح الفقیه اشتباه نشود؛ او کس دیگری است ــ صاحب هدیّة ‌النّملة الی رئیس الملّة، واعظ بوده است. در زمان خود ما مرحوم آمیرزا ابوالحسن قزوینی فیلسوف، که امام در دوره‌ی جوانی‌اش پیش ایشان یک مقدار فلسفه خوانده بود، ملّای بزرگی بود. ایشان را خود من دیده بودم. در همین مسجد جامع تهران، در یک شبستانی نماز میخواند، منبر میرفت و مردم می‌نشستند منبر ایشان را گوش میکردند. قبل از ایشان، مرحوم شاه‌آبادی، استاد امام ــ که خب ما ایشان را درک نکردیم ــ در همین مسجد جامع منبر میرفتند. اینها کسر شأن نمیدانستند منبر رفتن را. در مشهد خود ما، مرحوم حاج میرزا حسین سبزواری، مرحوم حاج آقا حسن قمی منبر میرفتند. یعنی سنّت تبلیغ، حالا چه به شکل نگارش، چه به شکل منبر رفتن، چه به شکل شعر گفتن، در حوزه‌های علمیّه وجود داشته؛ این اهمّیّت این را نشان میدهد.

جایگزین‌ناپذیری و اثرگذاری منبر و مداحی

نکته‌ی دوّم این است که در جنگهای سخت با سلاحهای قدیمی دیگر نمیشود جنگید. امروز با شمشیر و با نیزه و با این چیزها، نمیشود به جنگِ توپ و موشک و مانند اینها رفت. در جهاد تبیین هم همین ‌جور است؛ با شیوه‌های قدیمی [نمیشود کار کرد]. البتّه بعضی از شیوه‌های قدیمی جایگزین ندارد، مثل منبر، مثل مدّاحی؛ اینها قدیمی است امّا اینها جایگزین ندارد؛ اینها همچنان اثرگذار است و هیچ چیز دیگری جای اینها را نمیگیرد، لکن از لحاظ ابزارهای گوناگون بایستی بِه‌روز حرکت کرد. البتّه ما امروز در این زمینه سلاحهای سخت‌افزاری‌مان خوب است؛ یعنی بخش فضای مجازی و امثال اینها بالاخره فعّالند و کار میکنند و اگر چه فضای مجازی مشکلاتی دارد ــ که ان‌شاء‌الله جناب آقای رئیسی و دوستانشان باید همّت کنند و هر چه زودتر باید این مشکلات برطرف بشود …

پرهیز از گفتن مطالب باورناپذیر که دین و مبلغ را موهون می‌کند

… منبر و تبلیغ ما - آنچه به عنوان تبلیغ داریم انجام میدهیم - حرف سُست، بیمنطق و ثابت نشده‌ای وجود داشته باشد. گاهی بعضی از چیزهایی که در کتابی هست و سند ندارد، خود، یک حکمت و مسأله‌ی اخلاقی است، که دیگر سند نمیخواهد و میتوانیم آن را بیان کنیم؛ این، عیبی ندارد؛ اما یک وقت هست که یک چیزی دور از ذهن مخاطب است، که باورش برای او مشکل است؛ این را نباید بگوییم؛ چون این مسأله، او را از اصل قضیه دور میکند و موجب موهون شدن دین و مبلّغ دین در ذهن و دل او میشود و خیال میکند این، از منطق عاری است؛ در حالی که پایه‌ی کار ما منطق است. بنابراین، منطق، عنصر اصلی در تبلیغ ماست.

تأثیر متفاوت گفتار رودررو با گزینش مخاطب و مطلب

امروز هم تبلیغ، دارای همان نقش عظیم است. مبادا کسی این‌طور تصوّر کند که با بودن رادیو و تلویزیون و ویدئو و این وسایل امروزی، دیگر منبر چه نقشی دارد؟ تبلیغ دین چه نقشی دارد؟ نه؛ آن تأثیری که گفتار یک انسان در یک مجلس - روبه‌رو، با گزینش مخاطبین، با انتخاب مطلب لازم - در ذهن مخاطبین میگذارد، به‌کلّی با هر نوع تبلیغ دیگر متفاوت است. این، نوعِ تبلیغی است که برکات الهی با آن هست؛ آثار مواجهه انسانی در آن هست. بسیار مهمّ است.

منبر رفتن بی‌مطالعه ناسپاسی حق عاشورا

خب، این ماه تبلیغ، مقابل ما و شما است. مواظب باشید از این حدّاکثر بهره را ببرید در راه دین و براى خدا. در ماه محرّم معارف حسینى را، معارف علوى را که همان معارف قرآنى و اسلامى اصیل و صحیح است، خوبش را، منطقى‌اش را، زبده‌اش را براى مردم بیان کنید. بنده مکرّر عرض کرده‌ام که بى‌مطالعه منبر رفتن، منبرى که انسان برود و بگوید حالا ببینیم چه خواهیم گفت، هر چه به دهان انسان بیاید در منبر، آن را بگوید، گاهى حرف سست، خداى نکرده نقل نادرست، خداى نخواسته حرفى که موهِن مذهب باشد، ناسپاسى حقّ عاشورا است.

نقد تصور ناسازگاری اجتهاد با منبر و روضه‌خوانی

… و فکر میکند کسانى که از آن محرومند، این خلأ را چگونه میتوانند پُر کنند. این سه فصلِ مربوط به شغل منبر، یعنى موعظه، تبیین معارف، و ارائه‌ى الگو و اسوه، هر کدام یک لازمه‌اى در نفْس منبرى و گوینده دارد، و چیزى از او میطلبد. پس این میدان را کم نباید گرفت. تصوّر غلطى در ذهن بعضى از ماها در گذشته بود که بحمدالله‌ بعدها مرتفع شد که خیال میکردیم اگر کسى اهل علم و مجتهد است، نمیتواند اهل منبر یا روضه‌خوان باشد؛ این دو را در دو سطح مختلف مشاهده میکردیم؛ نه، چه بهتر که آن کسى که میخواهد این سه وظیفه را عهده‌دار بشود، در معارف دینى، در فقه اسلام، در علوم و فنون رایج در حوزه‌هاى علمیّه ــ که ملاک فهم احکام است ــ در سطح بالا بلکه اعلىٰ باشد؛ این [موضوع] را با این دید نگاه کنیم، منبر را با این چشم ببینیم.

امکان امروزی نظارت علمای دین بر منبر به رغم ناخشنودی برخی

در چه زمانی مدّاحان اهل‌بیت و گویندگان معارف و مراثى آن بزرگواران، این امکانى را که امروز در اختیار شما است، داشتند؟ کدام وقت علماى دین میتوانستند بر این کار اشراف و نظارتى داشته باشند، آن‌چنان که امروز دارند؟ البتّه کسانى هستند که از این‌جور چیزها خشنود نخواهند بود؛ نباشند. آنچه مورد رضاى خدا است، مورد نیاز مردم است، توقّع نسلهاى بعد از ما است، باید مورد توجّه قرار بگیرد.

پیشبرد منبر از لحاظ محتوا، روش و قالب

… با قبل از انقلاب فرق دارد. منبرى که در روزهاى پیش از انقلاب در سال ۵۵ و ۵۶ و ۵۷ میتوانست مفید و مؤثّر باشد، ممکن است امروز همه ‌جا آن‌ قدر مفید و مؤثّر نباشد. البتّه بعضى از معارف هست که به هر زبانى بیان بشوند و در هر شرایطى، گیرایى دارند امّا عمومیّت ندارد. این، آن نکته‌ى اساسى است که خواستم عرض کنم در باب مسائل منبر و اهل منبر، و خلاصه‌ى آن، پیشبرد این فنّ شریف است از لحاظ محتوا و از لحاظ روشها و اسلوبها و قالب.

واعظ و منبری از دو ستون اصلی هیئت

خب، یک نکته‌ی دیگر در هیئتها، عنصر منبر، عنصر مدّاحی، عنصر مستمع و مخاطب است؛ اینها از عناصر اصلی‌اند. دو ستون مهم و پایدار هیئت عبارت است از آن منبری و واعظ و این مدّاح. حالا در مورد منبر و منبری، ما عرایضی داریم که جایش اینجا نیست، در وقت خود با مخاطبین خودش عرض خواهیم کرد.

ارزش شناخت و تربیت واعظان هنرمند

… تعبیر خودش این بود و بارها در منبر میگفت که خاک بر دهانم اگر اسمی از نیزه و شمشیر و خنجر بیاورم - از این چیزهائی که متعارف است که گفته بشود، هیچ نمیگفت؛ اصلاً و ابداً. حادثه را تصویر میکرد؛ تصویر هنرمندانه. یک هنرمند غریزی و بالذات بود. واقعاً یک هنرمند بود. اگر اینجور هنرمندها شناخته بشوند و تربیت بشوند، خیلی باارزشند. اینجوری است قضیه؛ ما اگر بتوانیم ابعاض و ابعاد حادثه را با نگاه هنرمندانه و با زبان هنرمندانه، ببینیم و تبیین و تصویر بکنیم، به افزودنی هیچ احتیاج ندارد؛ این افزودنیهای مضر و رنگ‌آمیزیهای غیرلازم هیچ لزومی ندارد.

منبر رفتن علمای بزرگ برخلاف پرهیز گذشته

… جزو نشانه‌ها است. [یعنى] واقعاً این همان «اِنَّ لِلّهِ ‌فى اَیّامِ دَهرِکُم نَفَحات» [است]؛[5] این چندساله جزو همان نفحات است؛ واقعاً این‌[طور] است. یعنى این فرصت الهى است که خداى متعال پیش آورده تا کمک کند ما بتوانیم از این استفاده کنیم. همه چیز عوض شده؛ آقایان علما یک اوقاتى منبر نمیرفتند که خلاف شأنشان بود؛ میگفتند منبر دلیل بى‌سوادى است که عالِمى منبر برود؛ حالا مثل آقاى جوادى،[6] مرد ملّای فاضل ــ معقولاً و منقولاً ــ در سخنرانى میرود منبر، فریاد میکشد. اصلاً ببینید چقدر فرق کرده.