بخش دوم عرض من، در مورد مسائل این استان است که مناسب است مسؤولان، مورد توجّه قرار دهند. این سفرهای ما اصلاً به همین خاطر است که با آمدن ما، توجّه مسؤولان کشور و مسؤولان خدمتگزار در دولت، به مسائل مناطق محروم جلب شود.
لزوم کاری چندین برابر آنچه در دوران اسلامی انجام شده
آنها اردبیل را فراموش کرده بودند، همچنان که بسیاری از نقاط دیگر کشور را فراموش کرده بودند! نقاط دورافتاده و محروم، مورد توجّه آنها نبود؛ نقاط نمایشی، مورد توجّه آنها بود؛ مثل مرکز و مراکز نزدیک به مرکز! در دوران اسلامی - به فضل پروردگار - کارهای زیادی شده، خلأها را سنجیدهاند، مشکلات را دیدهاند؛ اما آنچه باید بشود، چندین برابر آن چیزی است که تاکنون انجام گرفته است.
ادا نشدن کامل حق این مناطق بهسبب بیاعتنایی و محرومیت پیش از انقلاب
… این بیابانها و این منطقه را دیدم. در راه تبعید به ایرانشهر - بلوچستان - از اینجا عبور کردم، این منطقه را دیدم. آن روز با امروز، تفاوتهای زیادی کرده است. این نهبندان، آن نهبندان نیست. این از برکت نظام اسلامی است. بخصوص در این ده سال اخیر، خیلی کار شده است. اما من میدانم، مسؤولان هم میدانند، خود مردم این منطقه هم میدانند که در دوران قبل از انقلاب، بهقدری به این منطقه و مناطقی از این قبیل بیاعتنایی شده است؛ بهقدری محرومیت بر آنها تحمیل شده است که اگر آنچه تاکنون انجام گرفته است، ده برابر آن را هم انجام دهیم، باز بهطور کامل، آن چنان که باید و شاید حقّ این منطقه ادا نخواهد شد.
لزوم ادامهٔ تمرکز مسئولان بر نقاط محروم تا ایستادن منطقه بر پای خود
… مجموعه است؛ ما خودمان نمونههایش را هم دیدیم. از لحاظ منابع طبیعی هم اینجا وضع خوبی دارد؛ چه منابع سنگ و امثال آن، چه منابع نباتی که حاصلخیز است و محصولات خوبی دارد و چه منابع دیگر. جای مستعدّی است. در اینجا باید دو وظیفه، در کنار هم دست بهدست هم دهد. یکی وظیفهی مسؤولان است که باید برروی نقاط محروم - از جمله این نقطه - متمرکز شوند. اگر چه در این ده سال، کار زیادی شده است، اما باز هم باید کار شود تا این منطقه بتواند از لحاظ مادّی و معنوی، روی پای خود بایستد و نیازها برآورده شود. وظیفهی دیگر اینکه مردم - بخصوص جوانان - برای همکاری با دولت و مسؤولان دولتی، آمادگی داشته باشند و هر جا حضورشان لازم است - چه آنجایی که مسؤولان این حضور را از آنها میطلبند، چه آنجایی که خودشان احساس میکنند - حضور یابند. بحمدالله سطح آگاهی مردم، بالاست.
لزوم توجه بیشتر و سریعتر مسئولان به نهبندان و دیگر نقاط محروم
اینک از مجموع حرفهایم نتیجهگیری میکنم. نتیجهگیریِ من از مجموع حرفها این چند چیز است: اوّلاً باید مسؤولان کشور به فضل پروردگار به این نقطه، مانند سایر نقاط محروم، توجّه بیشتری کنند. همین روندی که در سالهای اخیر وجود داشته است، بایستی سریعتر و تندتر شود. دوم اینکه شما عزیزانی که در این نقطه از کشور هستید - مردتان، زنتان، جوانتان و پیرتان - بدانید همین احساسات، همین ایمان، همین دلبستگیها و همین آرزوها و آرمانها در سرتاسر کشور، گسترده است. شما از بقیهی مردم و از بقیهی جوانان به هیچ وجه جدا و منفک نیستید. همه …
محرومیتهای تحمیلشده بر منطقهٔ ایذه در سالیان دراز
… جنگ تحمیلی توانستهاند بدرخشند؛ لذا این منطقه یک منطقهی شهیدپرور است. امروز هم که من در این جمعیت متراکم نگاه میکنم، چهرههای جوان و پرشور و با احساس را میبینم بحمداللَّه زن و مردتان از نشاط برخوردارید؛ و این سرمایهی بسیار باارزشی برای این مجموعه است. آنچه در وهلهی اوّل در این منطقه به چشم میخورد - بعد از توجّه به خصوصیات رفتاری و اخلاقی مردم عزیز مؤمن در این نقطه از کشور - عبارت است از محرومیتهایی که در طول سالیان دراز بر این منطقه تحمیل شده است.
وظیفهٔ رسیدگی به مناطق دورافتاده و سنگینی بار محرومیت دیرینه
… مردم، مورد توجّه است. آن کسانی که بهعنوان خان و بزرگتر و صاحبان مناصب دوران طاغوت مطرح بودند، در نظام اسلامی بهعنوان یک شخص مطرحند؛ به زبان یک شخص با آنها سخن گفته میشود، نه به زبان یک عشیره، نه به زبان هزاران انسان که هر کدام دارای اندیشه و شخصیتی هستند. در نظام اسلامی، مناطق نزدیک و دور برای حکومت، یکسان است. جمهوری اسلامی و دولت و مسؤولین، موظّفند به همهجا در حدّ مقدور رسیدگی کنند و میکنند؛ منتها چون محرومیت در طول سالیان دراز زیاد بوده است، رسیدگی به مناطق محروم و دور دست، بار سنگینتری است و زمان بیشتری میگیرد.
بیتوجهی مسئولان پیش از انقلاب به مناطقی چون ایذه و بلوچستان
… و ضعفها و فشارهای بینالمللی و جنگ تحمیلی و موانع گوناگونی که بر سرِ پیشرفت نظام جمهوری اسلامی بهوجود میآورند، نتوانستهایم این آرزوی بزرگ خود را به طور کامل محقّق کنیم؛ اما خیلی پیش رفتیم. نظام جمهوری اسلامی در این جهت، کارهای بزرگی انجام داده است. در سرتاسر این کشور - همین ایذهی شما و بسیاری از مناطق دیگر - نقاطی وجود داشته است که در طول سالهای متمادی مورد کمترین توجّهی از طرف مسؤولان کشور قرار نمیگرفته است! اصلاً یادشان نبود که ایذهای، بلوچستانی، جنوب خراسانی و منطقهی محرومی هست! به یاد اینجاها نمیافتادند. هرگز یک استاندار به مناطقی از این قبیل مسافرت نمیکرد! مردم به حساب نمیآمدند. همانطور که اشاره کردم، اگر میخواستند با این منطقه حرف بزنند، با چند نفر خوانینی که به مردم ظلم و در مقابل آنها کرنش مینمودند، صحبت میکردند! با مردم کاری نداشتند. نظام جمهوری اسلامی، این صفحه را بهکلّی برگردانده است. در نظام جمهوری …
تأکید بر توجه مضاعف به مناطق ستمدیده در رژیم گذشته
… آرزو میکنیم، آسانتر و بهتر عملی میشد؛ اما درعینحال، اوّلاً وضع اقتصادی انشاءاللَّه خوب و مشکلات برطرف خواهد شد، ثانیاً با همین امکانات هم کارهایی را میتوانند انجام بدهند - با پیگیری، با توجّه و با دقت - و من امیدوارم که انشاءاللَّه این احساس مسؤولیت باشد. با اینکه میدانم مسؤولان به کار کردن در نقاط مظلوم علاقه دارند، ولی باز هم تأکید میکنم امروز باید به نقاطی که طعم سختها و بیعدالتیها را در دوران رژیم گذشته چشیدهاند، بهطور مضاعف توجّه شود.
ریشهٔ محرومیت باقیماندهٔ هرمزگان در جفای تاریخی دوران طاغوت
… به قدر شایسته که هیچ، حتّى استفادهى کمتر از حدّ شایسته هم نمیشد. این شهر حسّاس، این مرکز مهم به عنوان یک تبعیدگاه براى رژیم گذشته مطرح بود که اشرار و چاقوکشها را از اطراف کشور بفرستند اینجا، امّا زنده کردن امکانات عظیم این شهر و این منطقه مورد توجّه نبود. اینکه ملاحظه میکنید بعد از انقلاب شکوهمند اسلامى، با اینهمه فعّالیّتى که شده است و اینهمه سرمایهگذارى و تلاش و سازندگى هنوز چهرهى استان نتوانسته است غبار محرومیّت را بشویَد، به خاطر آن جفاى تاریخىاى است که در طول دهها سال، در دوران طاغوت بر این شهر و نیز بر دیگر شهرهاى این استان رفته است.
وجود نقاط محروم در آذربایجان از جمله هشترود
امّا یک نکتهى تأسّفانگیزى هم اینجا وجود دارد. با اینکه قبلاً در سه سال قبل از این اعلام شده است که سفرهاى من به نقاط محروم کشور خواهد بود، من که به آذربایجان آمدم، بعضى ممکن است سؤال بکنند که آذربایجان با این جمعیّت زیاد، این سرزمین حاصلخیز، این آب و هواى خوب، این سرسبزى، مگر جزو استانهاى محروم است؟ جواب این است که در آذربایجان، نقاطى وجود دارد که آنها جزو نقاط محروم است؛ از جملهى آنها همین منطقهى هشترود است. خب، حالا خوب توجّه کنید؛ منطقهى محروم چند نکته را به ما میفهماند:
خوگرفتن مناطق به محرومیت در پی دهها سال ضربه
پنجاه سال ضربه زدن لازم است تا سرزمین و منطقهیی، به مثابهی یک طبیعت، به محرومیت خو بگیرد! در همین خصوص، پنجاه سالهایی گذشت! خدا نگذرد از سردمداران این دو رژیم خبیث منحوس - یعنی رژیم قاجار و رژیم پهلوی - که حدود دویست سال بر این کشور حاکم بودند و در گوشه و کنار این کشور بد خاطرههایی گذاشتند؛ بد نشانههایی از اختلاف و تبعیض و نامردمی و بیتوجهی به مردم باقی گذاشتند.
توزیع نابرابر امکانات میان مناطق در نظام ضدبشری مانند باغچهٔ ناتراز
… هم ندانید و اینها هنوز متأسفانه در تاریخِ رسمی ثبت نشده - بهطور طبیعی مزاج آن دستگاه بهطرف بیاعتنایی نسبت به این منطقه میکشید؛ علاوه بر این که گفتم، طبیعت نظام آنها این بود که هر جایی که دور از مرکز است، بایستی محروم باشد؛ مثل باغچهیی که تراز آن غلط است؛ آب که ریختی، به همه جای این باغچه نخواهد رسید. باغچهی تراز، آن باغچهیی است که اگر از یک طرفش آب ریختی، کانالکشیها آب را بهطور برابر بهپای هر بوتهیی برساند. وقتی تراز غلط بود، آب به یک نقطههایی اصلاً نمیرسد. بنابراین، تراز یک نظام ضدبشری، تراز غلطی است.
رسیدگی طلاب جوان به نیازهای نقاط دوردست کشور با پشتوانهٔ ایمانی
… به خاطر اخلاص یک آدم مؤمن اینجا [غرس] شده. البتّه نمیخواهم بگویم غیر طلبهها اینجور نیستند؛ غیر طلبهها اینجور وضعیّتى [معمولاً] برایشان پیش نمىآید. حالا یک دانشجوى جوان و مسلمان و داراى همین خصوصیّات اصلاً میدان این کار را ندارد؛ خب در دانشگاه است. آن که میدان این کار را پیدا میکند، یک طلبهى جوان است؛ یک طلبه! در حوزه است، درسش را خوانده یا درسش را میخواند؛ حالا تصادفاً بر حسب یک حادثهاى، سر و کارش افتاده به فلان نقطهى دوردست کشور ــ به بلوچستان، به کرمان، و مانند اینها ــ یک کارى را دیده، یک نیازى را احساس کرده، چسبیده به این کار و تغذیه شده از آن مایهى ایمانى و معرفتىِ و دینیِ درون خودش، و این را روبهراه کرده. من در طول عمرم موارد اینجورى را زیاد دیدم. بعد از انقلاب [هم] موارد متعدّدى را دیدهام.
تصمیمهای دولت برای رفع سریع مشکلات مناطق محروم
من با علم به اینکه دولت درصدد است که با سرعت هر چه بیشتر، مشکلات مناطق محروم را برطرف بکند و امکاناتى هم بخصوص براى این کار گذاشتند، اینجا با دقّت تفحّص کردم. خوشبختانه تصمیمهاى خوبى گرفته شده که امیدواریم انشاءالله تا آخر امسال ــ تا آخر سال ۷۰ ــ همهى این تصمیمها شروع بشود. بعضى کارها ممکن است زمان بگیرد و ادامه پیدا کند لکن قطعاً به فضل الهى و به همّت برادران مسئول، این کارها شروع خواهد شد. در این سفر، هم جناب آقاى میرزاده،[2] معاون محترم جناب آقاى رئیسجمهور با ما هستند که ایشان را رئیس محترم جمهور فرستادهاند براى همین که طرحهایى را که ممکن است اینجا عملى بشود، ایشان شناسایى کنند و برگردند که انشاءالله این کارها انجام بگیرد، و هم جناب آقاى …
پیگیری پنجاه پروژهٔ مناطق محروم به دست دفتر مناطق محروم
از اینها گذشته یک مجموعهى اعتباراتى را بنا شد جناب آقاى بشارتى دنبال بکنند که پنجاه طرح هم آنها است؛ پنجاه پروژه است که مربوط به مناطق محروم است که اینها را ایشان بنا شد که دنبال بکنند که شاید غالب آنها در طول امسال انشاءالله عملى خواهد شد؛ یک مقدار از آنها هم ممکن است بماند براى سال ۷۱ که این هم کار مهمّى است.
انگیزهٔ قویتر خدمتگزاران مؤمن پس از مشاهدهٔ جنایات دشمن
… استکبار و ایادى و نوکرانش در راه دشمنى با نظام اسلامى و عناصر شریف خدمتگزار آن، از این گونه جنایات وحشیانه نیز دریغ ندارند. این حادثه به روسیاهىِ هر چه بیشترِ دشمنان و دستهاى تفرقهافکن خواهد انجامید و دشمنان اسلام از این گونه جنایات طرْفى نخواهند بست. عناصر مؤمن و متعهّد و خدوم، مخصوصاً در مناطق محروم ــ مانند آن استان مظلوم ــ با مشاهدهى جنایات دشمن که از روى سراسیمگى و به خاطر دشمنى با مردم و خدمتگزاران مردم است، با انگیزهى قوىتر و پیگیرى بیشتر، خدمات الهى خود را انجام خواهند داد.
معلمی در مناطق دشوار و دوردست بهعنوان الگو
… که خوب تدریس میکند، تدریس برجستهای دارد. معلّمی هست که زمان طولانیای از عمر خودش را در تعلیم صرف کرده؛ ما معلّمینی را سراغ داشتیم ــ تعداد کمی، تعداد انگشتشماری ــ که پنجاه سال معلّمی کرده بودند، شصت سال معلّمی کرده بودند! خیلی مهم است؛ این یک الگو است. معلّمی که در مناطق دشوار معلّمی میکند؛ دوچرخه را سوار میشود میرود مثلاً فرض کنید که فلان منطقهی دور، برای پنج شاگرد یا ده شاگرد درس میدهد و برمیگردد.
پیگیری پیشنهادهای مناطق محروم با بخش ویژهٔ دولت
… متّصل نمیشود، یک زنجیرهای به وجود نمیآید و این حرفها منتقل نمیشود؟ در دستگاههای مختلف کشور، برای این کار فکر کنید. حالا مثلاً بحث خودرو [مطرح شد]؛ الان در وزارت صمت تعداد زیادی جوانهای فعّالِ نخبه حضور دارند؛ بحث خودرو را آنجا مطرح کنید، بحث مهمّی هم هست. یا از بحثهای دیگری که اینجا شد، مسئلهی مناطق محروم بود. خب دولت یک بخش ویژهای را برای مناطق محروم در نظر گرفته؛[2] آنجا عدّهای جوان هستند؛ حتّی به نظرم تعدادی دانشجو که هنوز دانشجو هستند، آنجا فعّالند؛ خب مطرح کنید اینها را با آنها، دنبال کنید؛ صرف این نباشد که حالا یک سخنرانیای اینجا انجام بگیرد. البتّه نظرات، نظرات خیلی خوبی بود و ما انشاءالله ترتیب اثر میدهیم ــ من میگویم دنبال کنند اینها را و دنبال میکنیم؛ خود من هم شاید با رئیسجمهور محترم در میان بگذارم بعضی از این مطالب را ــ لکن به نظرم …