رفتن به محتوای اصلی

معنویت

نام‌های دیگر: معنویت‌های کاذب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

توجه به خدا، عبادت و حالات معنوی در زندگی فرد و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

البته تقویت بنیه‌ی سپاه، به آموزش و تجهیزات و سازماندهی و انضباط و همین چیزهایی است که ما همیشه سفارش میکنیم؛ اما بالاتر از همه‌ی اینها، به معنویت است. معنویت، راز و نیاز با خدا، ارتباط دلها با خدای متعال، هدف را خدا قرار دادن، فریب ظواهر را نخوردن، دلبستگی به زر و زیور دنیا و زخارف دنیا پیدا نکردن، اینهاست که یک مجموعه‌ی مؤمن و یک فئه‌ی مؤمنه را به وجود میآورد؛ آن وقت، «کم من فئة قلیلة غلبت فئة کثیرة باذن اللَّه»[8] . کم هم که باشید، با داشتن آن جنبه‌ی معنوی، زیادها را در مقابل خودتان مجبور به هزیمت میکنید. همین معنویت بود که بسیج را در میدانهای نبرد، آن‌طور بیتاب و عاشق میکرد؛ به شوق جبهه، این جوانان را میکشاند؛ و وقتی به جبهه میآمدند، از جبهه دل نمیکندند.
مطلب دیگر این است که آرمانهای نظام اسلامی - که در حقیقت آرمانهای اسلامی است - یک منظومه‌ای است، یک مجموعه‌ای است، مراتب مختلفی هم دارد؛ بعضی از اینها اهداف غائی‌تر و نهائی‌ترند، بعضی‌ها اهداف کوتاه‌مدتند، اما جزو آرمانهایند؛ همه‌ی اینها را باید دنبال کرد. مثلاً فرض بفرمائید جامعه‌ی عادلانه و عادل و پیشرفته و معنوی - با این خصوصیات - خب، یک آرمان است؛ جزو آرمانهای درجه‌ی یک و جزو برترین آرمانها است. اسلام در پی آن است که اولاً یک جامعه‌ای ایجاد کند که عادلانه اداره شود؛ یعنی مسئولان و مدیران جامعه به عدالت رفتار کنند؛ ثانیاً خود جامعه، جامعه‌ی عادلی باشد - عدالت مخصوص مدیران نیست؛ آحاد مردم هم باید نسبت به یکدیگر عدالت داشته باشند - و آنگاه جامعه، جامعه‌ی پیشرفته‌ای باشد. اسلام به‌هیچ‌وجه برنمیتابد جامعه‌ی عقب‌افتاده‌ی در مسائل علمی، در مسائل سیاسی، در مسائل تمدنی و در هر عرصه‌ی دیگری را؛ اسلام دنبال ایجاد یک جامعه‌ی پیشرفته است؛ بخش مهمی از احکام اسلام این را فریاد میزند. بنابراین، این جزو آن مجموعه‌ی کلان جامعه‌ی اسلامی است. اسلام همچنین در پی ایجاد جامعه‌ی معنوی است. در نظام اسلامی، جامعه، هم عادلانه اداره میشود، هم در درون خود جامعه‌ی عادلی است، هم جامعه‌ی پیشرفته است، هم جامعه‌ی معنوی است؛ یعنی از معنویت سیراب است، برخوردار است؛ معنویتی که موجب میشود انسان اهداف حقیر مادی و شهوات روزمره‌ی زندگی را اهداف بلند خود نشمارد؛ هدفهای والاتری، هدفهای بالاتری برای او مطرح باشد؛ ارتباط آحاد انسان، ارتباط دلها با خدا، محفوظ باشد؛ این جامعه‌ی مورد نظر اسلام است. خب، این شد یک آرمان. البته یک چنین جامعه‌ای آن‌وقت الگو هم خواهد شد. اگر ما بتوانیم با کوشش جمعی، یک چنین جامعه‌ای را به‌وجود بیاوریم - که البته به نظر من کاملاً ممکن و کاملاً قابل تحقق و عملی است و بخش زیادی هم ما در این زمینه پیش رفتیم - این جامعه الگو خواهد شد؛ نه فقط برای جوامع مسلمان و کشورهای مسلمان، بلکه حتّی برای کشورهای غیر مسلمان. خب، ایجاد یک جامعه‌ای با این خصوصیات، یکی از آرمانهاست.
حج، یک فریضه‌ی بسیار مهمّی است؛ شاید ما در بین فرایض مهمّ اسلامی، مثل حج فریضه‌ای دیگر نداریم. اوّلاً در این فریضه‌ی بزرگ و وسیع، ظرفیّتهای معنوی بسیاری وجود دارد که کسانی که دنبال ارتباط معنوی با حضرت حق (جلّ و علا) هستند، دنبال معنویّت و روحانیّت و مانند اینها هستند، میتوانند در گوشه‌وکنار این واجب و این فریضه‌ی بزرگ، امکانات فراوانی و ظرفیّت عجیبی را پیدا کنند. از نماز و طواف و وقوف و سعی و خود اِحرام، و از قطعه‌قطعه‌ی این واجب بزرگ و مرکّب از اجزای گوناگون، معنویّت میتراود، معنویّت میبارد. اگر قدر بدانیم، اگر دنبال معنویّت باشیم، ظرفیّت حج از همه‌ی واجبات دیگر بیشتر است. این یک طرف قضیّه. در‌عین‌حال یک ظرفیّت بی‌نظیر اجتماعی هم در حج وجود دارد؛ ببینید، این از خواصّ فرایض اسلامی است. اسلام این‌همه بر روی معنویّت تکیه میکند، امّا معنویّت اسلامی به معنای انزوا و رهبانیّت و گوشه‌گیری و جدایی و دوری از مردم نیست؛ همان واجب و فریضه‌ای که بیشترین ظرفیّت معنویّت را دارا است، همان واجب و فریضه بیشترین ظرفیّت حضور اجتماعی را هم دارا است.

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

بی‌بهرگی ملتِ در حال تحول از دستاورد سیاسی و مادی در صورت چشم‌پوشی از معنویت

عزیزان من! تجربه‌ی کاری ما این است. حال بگذریم از مفاهیم و معلومات و دانسته‌هایی که علما بلدند و به دیگران، به ما و به همه یاد دادند. غیر از آنها، تجربه کاری ما این است که اگر ملتی که در راه صلاح و فلاح و انقلاب و تحوّل حقیقی حرکت میکند، از معنا صرف‌نظر کرد و دور معنویت خط کشید - اگر بهره خود را از معنویت نبرد - در جهت سیاسی و مادّی هم استفاده نخواهد کرد.

معنویت و ارتباط با خدا، مایهٔ اصلی و پشتوانهٔ مسائل اجتماعی و سیاسی

اگر رهبر این انقلاب، مردی مثل آن انسان معنوی، آن عارف خالص پاکباخته دلسوخته نبود، این انقلاب هم به این‌جاها نمیرسید. هرچه هم عاقلانه و حکیمانه حرکت میشد، این‌گونه نمیشد. پشتوانه و مغز معناست که قشر مسائل اجتماعی و فردی و سیاسی و غیره را جان میدهد و رنگ و جلا میبخشد. بدون آن نمیشود. مایه اصلی، معنویت و ارتباط با خدا و توجّه به خداست. لذا در حج به این بخش هم بایستی حداکثر اهتمام شود. نه این‌که ما میگوییم ارتباط بر قرار کنیم، کار سیاسی بکنیم، برائت راه بیندازیم، تبلیغ مسائل گوناگون جمهوری اسلامی را بکنیم؛ اما به گریه و شب‌زنده‌داری و تضرّع و ختم قرآن و استضائه از آن خورشید معنویت و از آن …

ارتباط قلبی با خدا، تضمین استحکام نیروهای مقاوم در برابر دشمن

… از روحیه‌ی پاسدارى؛ این روحیه‌ی پاسدارى متوقّف است به آن جنبه‌ى معنوى. اینکه بنده در ملاقات با براداران پاسدار، با مجموعه‌هاى انقلابى، با برادران و خواهرانى که در بخشهاى مختلف مسئولیّتهاى حسّاس دارند، تکیه میکنم بر روى رعایت جنبه‌ى معنوى، به خاطر این است. این توجّه و توسّل و ارتباط قلبى با پروردگار عالم تضمین‌کننده‌ى استحکام و اقتدار نیروهایى است که میخواهند در مقابل آن جبهه همیشه بِایستند و مقاومت کنند؛ جز این راهى وجود ندارد. اگر چنانچه این رابطه با خدا ضعیف شد، هوسها بر انسان غالب شد، هوسها توانستند جهت‌گیرى را تنظیم کنند ــ که عمده این است ــ [آسیب‌پذیر میشوند.] البتّه هر انسانى گاهى در معرض اهواء خود است؛ این چیزى نیست که بشود انسانها را بکلّى از آن برکنار کرد. آنچه مهم است، …

ناامیدی دشمن از منحرف کردن جامعهٔ برخوردار از معنویت اسلام

… شما که بِمرور به مرحله‌ى جوانى پا میگذارند، اینها را آشنا کنید با این مقام معنوى، با این مرحله‌ى معنویّت و توجّه و حضور، آن هم در قالب کلمات امام سجّاد (علیه ‌السّلام) در صحیفه‌ى سجّادیّه و از این قبیل چیزها؛ و البتّه نهج‌البلاغه هم همین روح معنوى را دارد. آن وقت این جامعه، آن جامعه‌اى است که هر گونه دشمن مستکبرى باید حقیقتاً از آن بیمناک باشد؛ باید نسبت به جذب آن و هضم آن ناامید باشد؛ باید بداند که تا روح اسلام، تا معنویّت اسلام، تا تعبّد به اسلام و عقیده‌ى به اسلام در جامعه هست، هیچ عاملى نمیتواند این ملّت را، این جامعه را از صراط مستقیم انقلاب اسلامى منحرف بکند.

معنویات و درخشندگی‌های معنوی بی‌همتا در ایران اسلامی امروز

این آمادگى چه‌ جورى است؟ این آمادگى همان است که شما نمونه‌هایى از آن را در جامعه‌ى خودتان مشاهده میکنید. تا آنجایى که ما خبر داریم، تا آنجایى که ما گزارش داریم و اطّلاع داریم، امروز در ایران اسلامى چیزهایى وجود دارد از معنویّات و از درخشندگی‌هاى معنوى که هیچ‌جاى دنیا نیست! ما بى‌خبر هم نیستیم از قضایاى دنیا. امروز کجاى دنیا جوانهایى پیدا میشوند که پا روى شهوات نفْس و روى مادّیگرى بگذارند، بروند سراغ معنویّات؟ حالا همه‌جاى دنیا گاهى یک جوان، دو جوان، یک آدم استثنائى در یک گوشه‌اى پیدا میشود، امّا [اینکه] یک عدد عظیمى از یک نسل …

اهمیت افزایش معنویات اسلامی در جهان به‌ویژه میان جوانان

افزایش معنویّات اسلامی در جهان و به‌ویژه در میان جوانان بسیار مهم است. جوانان، با میل و شوق خود به دین خدا، آینده‌ی دنیای اسلام را تضمین خواهند کرد و امیدواریم کشورهای اسلامی با عمل به وظایف خود، در این سلسله‌ی تاریخی به عنوان یک حلقه‌ی ضعیف ظاهر نشوند.

نیاز حادتر بشر امروز به رابطهٔ معنوی با خداوند

… ده‌ها سال پیش، دلسوزان و تیزبینان، حتّى در قلب محیط تمدّن صنعتى و ماشینى، این خطر را احساس کرده و هشدار داده‌اند، و با تأسّف، هنوز میلیون‌ها انسان ــ بویژه جوانان که احساسات لطیف‌تر و روحیه‌ى آسیب‌پذیرتر دارند ــ در این بلاى بزرگ همچنان بى‌دفاع و بى‌علاجند. نیاز به رابطه‌ى معنوى با خداوند رحیم و کریم، بدین جهت، امروز براى مردم دنیا از همیشه حادتر و جدّى‌تر است و نماز برترین و کارآمدترین وسیله براى تأمین این نیاز است. بشریّت، امروز به نماز خالص و کامل و پُرشور اسلامى از همیشه نیازمندتر است و شما مسئولانِ امرِ ترویج نماز باید به کمک الهى بتوانید، نه ‌فقط نسل روبه‌رشد و بالنده‌ى جوان کشورمان، بلکه همه‌ى جانهاى نیازمند و کامهاى تشنه‌ى بشر متحیّر در سراسر جهان را اشباع کنید و …

محیط ورزش به‌عنوان محیط جوانمردی، ایمان، تقوا و پاک‌دامنی

… محیط پهلوانىِ دیرینِ ورزشکاران قدیمى خود ما؛ آنهایى که وقتى وارد گود ورزش میشدند، خاک گود را میبوسیدند؛ آنهایى که ورزش را با نام خدا همیشه شروع میکردند و با نام خدا تمام میکردند؛ با «بسم‌الله‌» شروع میکردند، با دعا تمام میکردند؛ کشور ما این‌جور کشوری است. محیط ورزش آن، محیط معنویّت، جوانمردى، ایمان، تقوا، پاک‌دامنى، پارسایى، محیط معنویّت و درخشندگى روحى و نفسانى است. باید ورزش را همین‌جور در یک چنین حال و هوایى قرار بدهند و حفظ کنند. این براى ورزش کشور هم، مایه‌ى پیشرفت خواهد بود و خواهد توانست انعکاس نورانیّت خود را به همه‌ى قشرهاى کشور هم بتاباند؛ همچنان ‌که بحمدالله‌ این خصوصیّت را ما در ورزش جانبازان و معلولین مشاهده کردیم.

دست‌یابی به فضایل معنوی و رفاه مادی در گرو تلاش و مجاهدت

… و همه ملت ایران این است که به هیچ فردی، به هیچ ملتی و به هیچ جمعیتی، از خزانه غیبت الهی هیچ چیز نمیدهند، مگر با تلاش و کوشش. ملتهای تنبل و بیحال، از افتخارات ملی نصیبی نخواهند برد. مجموعه‌های بیهمّت و بیکاره، به خدمات و به شایستگیهای بزرگ دست نخواهند یافت. افرادی که نخواهند تلاش کنند و زحمت بکشند، در بازار معنویّت و در سودای عشق و ایمان و تقوا و فضایل معنوی، چیزی گیرشان نخواهد آمد: «لیس للانسان الّا ما سعی[1] ». هم در دنیای مادّی این‌طور است؛ یعنی ملتهایی که کار کنند، فکر کنند، ابتکار کنند، سختیها را تحمّل کنند، به امکانات مادّی و رفاه و پیشرفت خواهند رسید، و هم در میدان معنویّات این‌گونه است: ملتهایی که تلاش کنند، مجاهدت کنند، ایثار کنند و از کار و فداکاری نترسند، خدای متعال به آنها همه چیز خواهد داد.

مشتعل نگه داشتن شعلهٔ معنویت در دل جوانان

آن اجتماعی که دست خدا با آن است، همین اجتماع است. اجتماع دلهای مؤمن، اجتماع جانهای پاک و روحهای نورانی و با صفا، اجتماع جوانانِ پاکیزه این ملت که در عصر حاکمیت مادّیگری بر زندگی قشرهای جوان در سرتاسر عالم، توانسته‌اند خود را از تصرّف مادّیگری نجات دهند و شعله معنویّت را - که خدا در همه دلها و جانها برافروخته است - در دل و جان خودشان، برافروخته و مشتعل نگهدارند.

پیشرفت معنوی ملت و رواج اقبال به دین و عبادت به‌ویژه در جوانان

خوشبختانه در این سالهای اخیر، ملت ما از لحاظ معنوی، پیشرفتهای زیادی کرده‌اند. اقبال به معنویّات، اقبال به دین و عبادت، توجّه به ذکر و حضور و خشوع و به نماز و روزه و به طاعت حق و تقرّب به پروردگار در بین ملت ما؛ بخصوص جوانانمان رایج و شایع شده است؛ ولی تحوّل اخلاقی ، فقط این نیست. شاید بشود گفت که تحوّل اخلاقی برای ملت، دشوارتر هم هست و به همین جهت، در باب تحوّل اخلاقی هم مخاطب اوّل و مسؤول اوّل جوانان هستند که برای آنها همه کارها آسانتر و راحت‌تر است. دلهای جوانان، نورانی است و فطرتهای آنان، سالم و دست …