رفتن به محتوای اصلی

معنویت

نام‌های دیگر: معنویت‌های کاذب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

توجه به خدا، عبادت و حالات معنوی در زندگی فرد و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

البته تقویت بنیه‌ی سپاه، به آموزش و تجهیزات و سازماندهی و انضباط و همین چیزهایی است که ما همیشه سفارش میکنیم؛ اما بالاتر از همه‌ی اینها، به معنویت است. معنویت، راز و نیاز با خدا، ارتباط دلها با خدای متعال، هدف را خدا قرار دادن، فریب ظواهر را نخوردن، دلبستگی به زر و زیور دنیا و زخارف دنیا پیدا نکردن، اینهاست که یک مجموعه‌ی مؤمن و یک فئه‌ی مؤمنه را به وجود میآورد؛ آن وقت، «کم من فئة قلیلة غلبت فئة کثیرة باذن اللَّه»[8] . کم هم که باشید، با داشتن آن جنبه‌ی معنوی، زیادها را در مقابل خودتان مجبور به هزیمت میکنید. همین معنویت بود که بسیج را در میدانهای نبرد، آن‌طور بیتاب و عاشق میکرد؛ به شوق جبهه، این جوانان را میکشاند؛ و وقتی به جبهه میآمدند، از جبهه دل نمیکندند.
مطلب دیگر این است که آرمانهای نظام اسلامی - که در حقیقت آرمانهای اسلامی است - یک منظومه‌ای است، یک مجموعه‌ای است، مراتب مختلفی هم دارد؛ بعضی از اینها اهداف غائی‌تر و نهائی‌ترند، بعضی‌ها اهداف کوتاه‌مدتند، اما جزو آرمانهایند؛ همه‌ی اینها را باید دنبال کرد. مثلاً فرض بفرمائید جامعه‌ی عادلانه و عادل و پیشرفته و معنوی - با این خصوصیات - خب، یک آرمان است؛ جزو آرمانهای درجه‌ی یک و جزو برترین آرمانها است. اسلام در پی آن است که اولاً یک جامعه‌ای ایجاد کند که عادلانه اداره شود؛ یعنی مسئولان و مدیران جامعه به عدالت رفتار کنند؛ ثانیاً خود جامعه، جامعه‌ی عادلی باشد - عدالت مخصوص مدیران نیست؛ آحاد مردم هم باید نسبت به یکدیگر عدالت داشته باشند - و آنگاه جامعه، جامعه‌ی پیشرفته‌ای باشد. اسلام به‌هیچ‌وجه برنمیتابد جامعه‌ی عقب‌افتاده‌ی در مسائل علمی، در مسائل سیاسی، در مسائل تمدنی و در هر عرصه‌ی دیگری را؛ اسلام دنبال ایجاد یک جامعه‌ی پیشرفته است؛ بخش مهمی از احکام اسلام این را فریاد میزند. بنابراین، این جزو آن مجموعه‌ی کلان جامعه‌ی اسلامی است. اسلام همچنین در پی ایجاد جامعه‌ی معنوی است. در نظام اسلامی، جامعه، هم عادلانه اداره میشود، هم در درون خود جامعه‌ی عادلی است، هم جامعه‌ی پیشرفته است، هم جامعه‌ی معنوی است؛ یعنی از معنویت سیراب است، برخوردار است؛ معنویتی که موجب میشود انسان اهداف حقیر مادی و شهوات روزمره‌ی زندگی را اهداف بلند خود نشمارد؛ هدفهای والاتری، هدفهای بالاتری برای او مطرح باشد؛ ارتباط آحاد انسان، ارتباط دلها با خدا، محفوظ باشد؛ این جامعه‌ی مورد نظر اسلام است. خب، این شد یک آرمان. البته یک چنین جامعه‌ای آن‌وقت الگو هم خواهد شد. اگر ما بتوانیم با کوشش جمعی، یک چنین جامعه‌ای را به‌وجود بیاوریم - که البته به نظر من کاملاً ممکن و کاملاً قابل تحقق و عملی است و بخش زیادی هم ما در این زمینه پیش رفتیم - این جامعه الگو خواهد شد؛ نه فقط برای جوامع مسلمان و کشورهای مسلمان، بلکه حتّی برای کشورهای غیر مسلمان. خب، ایجاد یک جامعه‌ای با این خصوصیات، یکی از آرمانهاست.
حج، یک فریضه‌ی بسیار مهمّی است؛ شاید ما در بین فرایض مهمّ اسلامی، مثل حج فریضه‌ای دیگر نداریم. اوّلاً در این فریضه‌ی بزرگ و وسیع، ظرفیّتهای معنوی بسیاری وجود دارد که کسانی که دنبال ارتباط معنوی با حضرت حق (جلّ و علا) هستند، دنبال معنویّت و روحانیّت و مانند اینها هستند، میتوانند در گوشه‌وکنار این واجب و این فریضه‌ی بزرگ، امکانات فراوانی و ظرفیّت عجیبی را پیدا کنند. از نماز و طواف و وقوف و سعی و خود اِحرام، و از قطعه‌قطعه‌ی این واجب بزرگ و مرکّب از اجزای گوناگون، معنویّت میتراود، معنویّت میبارد. اگر قدر بدانیم، اگر دنبال معنویّت باشیم، ظرفیّت حج از همه‌ی واجبات دیگر بیشتر است. این یک طرف قضیّه. در‌عین‌حال یک ظرفیّت بی‌نظیر اجتماعی هم در حج وجود دارد؛ ببینید، این از خواصّ فرایض اسلامی است. اسلام این‌همه بر روی معنویّت تکیه میکند، امّا معنویّت اسلامی به معنای انزوا و رهبانیّت و گوشه‌گیری و جدایی و دوری از مردم نیست؛ همان واجب و فریضه‌ای که بیشترین ظرفیّت معنویّت را دارا است، همان واجب و فریضه بیشترین ظرفیّت حضور اجتماعی را هم دارا است.

شاهدها (۱۲ پاراگراف)

احساس کمبود معنویت در دنیای امروز به‌ویژه غرب

امروز در دنیا آنچه ما کمبود احساس میکنیم که ما از لحاظ اطّلاعات کمبود را میدانیم [امّا] خود آن مردم احساس کمبود میکنند کمبود معنویّت و خلأ معنوى است؛ مخصوصاً در دنیاى غرب. گیر کرده‌اند در مادّیّات و دور مانده‌اند از معنویّات و غرق شده‌اند در شهوات؛ و خاصیّت شهوات این است که در بدو امر شهوت است امّا در استمرار و در ادامه جهنّم است. وقتى ‌که شهوات بر زندگى یک فردى یا بر زندگى یک ملّتى حاکم شد، [آن زندگى] تبدیل میشود به دوزخ و …

نیاز انسان به ارتباط با خدا و اثر آن در ادارهٔ کشور

انسان‌ به‌ معنویّت‌ و برقراری‌ ارتباط حقیقی‌ و عمیق‌ با خداوند ‌متعال‌ نیازمند است و‌ برقراری‌ چنین‌ ارتباطی‌ در دوران‌ جوانی‌ سهل‌تر است. برقراری‌ چنین‌ ارتباط نیرومندی‌، توفیق‌ در اداره‌ی هرچه‌ بهتر کشور را برای شما در پی خواهد داشت‌ و اینجانب‌ برای‌ موفّقیّت‌ دولت‌ پاکستان‌ در پیشبرد اهداف‌ اسلامی‌ در آن‌ کشور دعا می‌کنم‌.

جهت‌دهی فعالیت‌های اجرایی و تبلیغی به سمت رشد معنویت و فضیلت اخلاقی

۶- جهت دادن کلیه‌ی فعالیتهای اجرایی و تبلیغی به سمت رشد معنویت و فضیلت اخلاقی در جامعه، تعمیق و گسترش حساسیتها و باور دینی، گسترش ارزشهای انقلابی، حفظ کرامت انسانی، ایجاد نظم و قانون‌پذیری و روحیه‌ی کار و تلاش و خوداتکایی و قناعت و جلوگیری از اسراف و مصرف‌گرایی و پرداختن به زوائد.

گرایش جوانان به معنویت با وجود غرق شدن ظواهر دنیا در مادیات

بعضى‌ها به ظواهر دنیا که نگاه میکنند، نسبت به آرمانهاى الهى دچار تردید میشوند؛ این از کوته‌بینى است، از سطحى‌نگرى است. درست است که ظواهر مادّى با شتاب دیوانه‌وارى به سمت غرق شدن هر چه بیشتر در مادّیّات حرکت میکند، در این شکّى نیست امّا معنویّات، مانند شکوفه‌هایى بر روى بدنه‌ى این درخت پیر، دارد خودش را نشان میدهد. هر جا نگاه میکنید، مى‌بینید که جوانها دل به طرف معنویّت دارند. آیا این است آن چیزى که سردمداران مادّى دنیا میخواستند و روى آن سرمایه‌گذارى کردند؟ و شیرین‌ترین حقایق در این مورد، پیدایش جمهورى اسلامى و تداوم جمهورى اسلامى و استحکام پایه‌هاى جمهورى اسلامى و بالاتر از اینها، استقامت جمهورى اسلامى بر روى همان خطّ صحیحى است …

لزوم گشودن راهی به خدا و افزودن روزافزون معنویت

ما باید براى خدا و به کمک الهى در راه خدا حرکت کنیم و آن را بپیماییم. امروز هر فرد ملّت عزیز ما احتیاج دارد به اینکه در درون خود، در دل خود، راهى به خدا و راهى به معنویّت باز بکند. روزبه‌روز بر معنویّت خودمان باید اضافه کنیم. جلوه‌هاى دنیا و فریبندگى‌هاى زندگى مادّى باید ما را مجذوب خود نکند. تلاش مادّى یک وظیفه است، فعّالیّت سازندگى یک وظیفه است امّا مجذوب شدن و دلبسته شدن و ترجیح دادن لذّتهاى دنیا و لذّتهاى مادّى بر راه خدا، یک امر ضدّ‌ارزش و خلاف وظیفه است.

ستیزهٔ بی‌درنگ قدرت‌های بزرگ با گسترش معنویت در زندگی بشر

محاوره‌‌ی متفکّران و علمای دو آئینِ اسلام و مسیحیّت، کار پسندیده‌‌ای است و هنگامی که به اتّخاذ موضع مشترک در قبال حیاتی‌‌ترین مسائل بشر امروز بینجامد، سودمند و پُربرکت نیز خواهد شد. بی‌‌شک، یکی از این مسائل، ستیزه‌‌ی بی‌‌درنگی است که امروزه با حضور و گسترش معنویّت در زندگی بشر میشود. این ستیزه یک واکنش شتاب‌زده و سراسیمه از سوی قدرتهای بی‌‌مهار سیاسی و اقتصادی بزرگ جهان است که با پول و ابزارهای پیشرفته‌‌ی تبلیغات و سلاحهای ویرانگر و کُشنده، مجهّزند.

بروز بی‌سابقهٔ معنویت در نسل کنونی جهان در دو دههٔ اخیر

معنویّت، در یکی دو دهه‌‌ی اخیر، به شکل بی‌‌سابقه‌‌ای در اعماق وجدان و نیز در عرصه‌ی زندگیِ بخشی از نسل کنونی مردم جهان سر برآورده و برخلاف انتظار بندگان مادّیگری، حضور خود را نشان داده است و همین، ستیزه‌‌ی قدرتمداران زَر و زور را برانگیخته است. همه‌‌ی طرف‌داران ایمان دینی و معنویّت ادیان، شایسته است که با تهاجم قدرتهای مادّیگری مقابله کنند. با سلام بر جمع حاضر در این گردهمایی.

جدا نبودن شیعه از مناجات و توسل و تضرع به درگاه خدا

… نَظَراً یقَرِّبُهُ مِنکَ حَقُّهُ.[16] اِلهى صَبَرتُ عَلىٰ عَذابِکَ فَکَیفَ اَصبِرُ عَلىٰ فِراقِکَ وَ هَبنى صَبَرتُ عَلىٰ حَرِّ نارِکَ فَکَیفَ اَصبِرُ عَنِ النَّظَرِ اِلىٰ کَرامَتِک، اَم کَیفَ اَسکُنُ فِى النّارِ وَ رَجائى عَفوُک.[17] معارف اهل‌بیت اینها است. نمیشود یک جایى شیعه باشد و از این معنویّات و روحیّات و مناجات و توسّل و تذلّل[18] و تخشّع[19] و ابتهال[20] و الحاح به پروردگار، جدا باشد؛ این خصوصیّت شیعه است. بگذارید شیعه را با این توجّهش و توسّلش و گریه‌اش و مناجاتش و دعایش باز هم بشناسند مثل زمان اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام). این یک.

عرضهٔ معنویت به ملت‌ها بدون تحمیل

… میرسد. این پیام، پیامى است براى بشریّت و بشر به آن احتیاج دارد. ما دوست بشریّتیم، ما دشمن بشریّت نیستیم. ما دوست علم و پیشرفت و بهروزى و راحتى همه‌ى ملّتهاى دنیاییم؛ ما میدانیم آنها از چه رنج میبرند. آنها احتیاج به معنویّت دارند؛ معنویّت [هم] اینجا است. البتّه معنویّت تحمیلى هم نیست؛ تحمیلى که شد، دیگر آن اثر را نخواهد داشت. ما عرضه میکنیم.

فقدان معنویت و جهت‌گیری درست، علت ظلم در دنیا

… تلسکوپ را آنجا تعمیر کنند؛ خب، این یک پیشرفت عظیمى است براى بشر امّا از نظر جهت‌گیرى زندگى و بینشى که انسان با آن بینش احتیاج به این ابزار دارد، که اگر آن بینش نباشد، اصلاً این ابزار براى بشر لازم هم نیست و مضر است، عقب‌مانده‌اند و دستشان خالى است. معنویّت در دنیا نیست؛ جهت‌گیرىِ درست نیست. براى همین است که دنیا پُر است از ظلم و جور. افسوس که بعضى‌ها این مطلبِ به این وضوح را نمیفهمند. مگر این دنیا مال بشر نیست؟ مگر این علم، این پیشرفت براى این نیست که انسان از آنها استفاده کند؟ وقتى ما مى‌بینیم که یک وضعى است در دنیا که اکثر انسانها روزبه‌روز دارند بدبخت‌تر میشوند و یک عدّه‌اى با همان …

غفلت از جنبهٔ معنوی، زندگی جامعه را ناقص می‌کند

… براى منزوى کردن دین شروع شد. حالا یک عدّه‌اى اینها را راجع به رضاخان میدانند، راجع به سلاطین قاجار اینها را نمیدانند امّا این واقعیّتی است. منزوى کردن علماى دین، منزوى کردن دین، سعى در استخدام همان نیروى روحى براى آن مقاصد خبیث خودشان [از آن زمان] شروع شد. اگر جامعه، جامعه‌اى شود که وسایل و ابزار زندگى ــ یعنى همان که ما به آن میگوییم دنیا؛ آن چیزى که در علوم امروز، علوم دانشگاهى، علومى که امروز پیشرفت دارد و کشفیّات فراوان دارد ــ در آن مطلوب است و دنبال میشود، اگر به این جهت توجّه کردیم و از آن جهت غفلت کردیم، یک جهت زندگى ناقص است و آن جنبه‌ى معنوى است. حالا یک ‌وقت است که یک جامعه‌اى، مثل جوامع غربى در جنبه‌ى علوم مربوط به ابزار زندگى هم پیشرفتى دارد؛ یک ‌وقت در همان هم پیشرفت ندارد؛ مثل بسیارى از جوامع تابع غرب که معنویّت را حذف کردند، مادّیّت را هم نتوانستند جلب کنند؛ مثل وضع زندگى خود ما در دوران حکومت …

ضرورت دست‌مایهٔ معنویت برای حرکت در راه علم و حوزه

امیدواریم که خداوند متعال همه‌ى ما را موفّق بدارد و قلب مقدّس ولىّ‌عصر (ارواحنا فداه) را نسبت به ما مهربان بفرماید و ما را مشمول دعاهاى آن بزرگوار قرار بدهد و ما را از معنویّت، حظّ ‌و بهره‌ى وافرى عنایت کند که حرکت در این راه، بدون دست‌مایه‌ى معنویّت امکان‌پذیر نیست.