رفتن به محتوای اصلی

معنویت

نام‌های دیگر: معنویت‌های کاذب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

توجه به خدا، عبادت و حالات معنوی در زندگی فرد و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

البته تقویت بنیه‌ی سپاه، به آموزش و تجهیزات و سازماندهی و انضباط و همین چیزهایی است که ما همیشه سفارش میکنیم؛ اما بالاتر از همه‌ی اینها، به معنویت است. معنویت، راز و نیاز با خدا، ارتباط دلها با خدای متعال، هدف را خدا قرار دادن، فریب ظواهر را نخوردن، دلبستگی به زر و زیور دنیا و زخارف دنیا پیدا نکردن، اینهاست که یک مجموعه‌ی مؤمن و یک فئه‌ی مؤمنه را به وجود میآورد؛ آن وقت، «کم من فئة قلیلة غلبت فئة کثیرة باذن اللَّه»[8] . کم هم که باشید، با داشتن آن جنبه‌ی معنوی، زیادها را در مقابل خودتان مجبور به هزیمت میکنید. همین معنویت بود که بسیج را در میدانهای نبرد، آن‌طور بیتاب و عاشق میکرد؛ به شوق جبهه، این جوانان را میکشاند؛ و وقتی به جبهه میآمدند، از جبهه دل نمیکندند.
مطلب دیگر این است که آرمانهای نظام اسلامی - که در حقیقت آرمانهای اسلامی است - یک منظومه‌ای است، یک مجموعه‌ای است، مراتب مختلفی هم دارد؛ بعضی از اینها اهداف غائی‌تر و نهائی‌ترند، بعضی‌ها اهداف کوتاه‌مدتند، اما جزو آرمانهایند؛ همه‌ی اینها را باید دنبال کرد. مثلاً فرض بفرمائید جامعه‌ی عادلانه و عادل و پیشرفته و معنوی - با این خصوصیات - خب، یک آرمان است؛ جزو آرمانهای درجه‌ی یک و جزو برترین آرمانها است. اسلام در پی آن است که اولاً یک جامعه‌ای ایجاد کند که عادلانه اداره شود؛ یعنی مسئولان و مدیران جامعه به عدالت رفتار کنند؛ ثانیاً خود جامعه، جامعه‌ی عادلی باشد - عدالت مخصوص مدیران نیست؛ آحاد مردم هم باید نسبت به یکدیگر عدالت داشته باشند - و آنگاه جامعه، جامعه‌ی پیشرفته‌ای باشد. اسلام به‌هیچ‌وجه برنمیتابد جامعه‌ی عقب‌افتاده‌ی در مسائل علمی، در مسائل سیاسی، در مسائل تمدنی و در هر عرصه‌ی دیگری را؛ اسلام دنبال ایجاد یک جامعه‌ی پیشرفته است؛ بخش مهمی از احکام اسلام این را فریاد میزند. بنابراین، این جزو آن مجموعه‌ی کلان جامعه‌ی اسلامی است. اسلام همچنین در پی ایجاد جامعه‌ی معنوی است. در نظام اسلامی، جامعه، هم عادلانه اداره میشود، هم در درون خود جامعه‌ی عادلی است، هم جامعه‌ی پیشرفته است، هم جامعه‌ی معنوی است؛ یعنی از معنویت سیراب است، برخوردار است؛ معنویتی که موجب میشود انسان اهداف حقیر مادی و شهوات روزمره‌ی زندگی را اهداف بلند خود نشمارد؛ هدفهای والاتری، هدفهای بالاتری برای او مطرح باشد؛ ارتباط آحاد انسان، ارتباط دلها با خدا، محفوظ باشد؛ این جامعه‌ی مورد نظر اسلام است. خب، این شد یک آرمان. البته یک چنین جامعه‌ای آن‌وقت الگو هم خواهد شد. اگر ما بتوانیم با کوشش جمعی، یک چنین جامعه‌ای را به‌وجود بیاوریم - که البته به نظر من کاملاً ممکن و کاملاً قابل تحقق و عملی است و بخش زیادی هم ما در این زمینه پیش رفتیم - این جامعه الگو خواهد شد؛ نه فقط برای جوامع مسلمان و کشورهای مسلمان، بلکه حتّی برای کشورهای غیر مسلمان. خب، ایجاد یک جامعه‌ای با این خصوصیات، یکی از آرمانهاست.
حج، یک فریضه‌ی بسیار مهمّی است؛ شاید ما در بین فرایض مهمّ اسلامی، مثل حج فریضه‌ای دیگر نداریم. اوّلاً در این فریضه‌ی بزرگ و وسیع، ظرفیّتهای معنوی بسیاری وجود دارد که کسانی که دنبال ارتباط معنوی با حضرت حق (جلّ و علا) هستند، دنبال معنویّت و روحانیّت و مانند اینها هستند، میتوانند در گوشه‌وکنار این واجب و این فریضه‌ی بزرگ، امکانات فراوانی و ظرفیّت عجیبی را پیدا کنند. از نماز و طواف و وقوف و سعی و خود اِحرام، و از قطعه‌قطعه‌ی این واجب بزرگ و مرکّب از اجزای گوناگون، معنویّت میتراود، معنویّت میبارد. اگر قدر بدانیم، اگر دنبال معنویّت باشیم، ظرفیّت حج از همه‌ی واجبات دیگر بیشتر است. این یک طرف قضیّه. در‌عین‌حال یک ظرفیّت بی‌نظیر اجتماعی هم در حج وجود دارد؛ ببینید، این از خواصّ فرایض اسلامی است. اسلام این‌همه بر روی معنویّت تکیه میکند، امّا معنویّت اسلامی به معنای انزوا و رهبانیّت و گوشه‌گیری و جدایی و دوری از مردم نیست؛ همان واجب و فریضه‌ای که بیشترین ظرفیّت معنویّت را دارا است، همان واجب و فریضه بیشترین ظرفیّت حضور اجتماعی را هم دارا است.

شاهدها (۳۶۲ پاراگراف)

ارتباط معنوی و قلبی عامل استقامت در برابر بار سنگین مسئولیت

من یافتم در زندگى امام بزرگوارمان (رضوان ‌الله ‌علیه) ــ که یک بار عظیمى بدون سابقه بر دوش او قرار گرفت ــ که خودش را تقویت میکند با اتّصال و ارتباط معنوى و قلبى. این اواخر معمولاً ماه رمضان‌ها ایشان ملاقات نمیکردند. من بعد از ماه رمضان که ایشان را زیارت میکردم، بوضوح میدیدم ایشان نورانى‌تر شده؛ و همین بود که این پیرمرد نودساله تا آن آخرین ماه‌هاى عمرش مثل کوه ایستاده بود! در فصل ضعف و انحطاط جسمى و ارادى در انسان.

تردید در نزدیک شدن عامهٔ مردم به خدا با صدای ساز

اینکه ما فرض کنیم با این صداى ساز یا این نى، او به خدا نزدیک بشود، اینها به نظر من یک مقدار زیادى‌اش حرف است، بیش از آنچه واقعیّت تحت آن باشد. انکار نمیکنیم که کسانى در یک سطح خاصّى از روحیّات و افکار با یک چیزى از این قبیل ممکن است توجّهى پیدا کنند، امّا این عمومیّت ندارد که ببرید بین عامّه‌ى مردم. عامّه‌ى مردم ما موسیقى‌شناس و موسیقى‌فهم نیستند ــ ماها هم نیستیم ــ یک عدّه خواصّى هستند که موسیقى را میفهمند؛ ما از کلام میفهمیم؛ از موسیقى هم اگر چیزى را میفهمیم، بخشِ کلامىِ موسیقى است. شعر حافظ را میخواند، از شعر حافظ هر کسى هر چه فهمید؛ از آن سازى که …

آسیب‌پذیری عالمانِ ضعیف‌دل در برابر مقام و امکانات مادی

طلبه‌ها باید با دعا، با ذکر، با مناجات اُنس پیدا کنند. طلبه‌ها باید زندگى خود را یک زندگى دینىِ محض بکنند. طلبه باید دل خود را پاک کند، صاف کند تا وقتى در مقابل انوار معرفت الهى و توفیقات الهى قرار گرفت، تلألؤ پیدا کند. برادران! بدون اینها نمیشود. داشتیم کسانى را که از لحاظ علمى، مراتب بالایى هم داشتند، مغزشان قوى بود امّا دلشان و روحشان ضعیف، آسیب‌پذیر. وقتى اینجا آن بنیه‌ى معنوى و دینى ساخته نشود، آنجایى که پاى مقام در میان مى‌آید، انسان میلرزد؛ آنجایى که پاى امکانات مادّى در میان مى‌آید، انسان میلرزد؛ آنجایى که پاى فداکارى در میان مى‌آید، انسان میلرزد؛ نمیتواند جلو برود. آن‌ وقت چطور میشود هدایت کرد یک ملّت را، یک مجموعه را؟

قوت و ریشه‌داری ملت و نیروها ناشی از انگیزه‌های معنوی و اسلامی

… به آن برسانید؛ مراقب باشید که این حرکات و این کارى که انجام میگیرد، با ارزشهاى انقلابى و اسلامى هماهنگ و دوش‌به‌دوش پیش بروند. مبادا جورى بشود که ارزشهاى انقلابى و اسلامى در یک گوشه‌اى از گوشه‌هاى ارتش یا نیروهاى مسلّح یا نیروى هوایى، غریب و مهجور باشد. قوّت و ریشه‌دارىِ این ملّت و شما عزیزان، ناشى از همان انگیزه‌هاى معنوى و اسلامى است؛ آن روح شجاعت و آن ایستادگى. و امیدواریم خداوند متعال روزبه‌روز به شماها کمک کند.

قرن کنونی قرن گرایش عمومی بشریت به معنویت و دین

… که این عامل منفى وجود داشته باشد، به همان اندازه، تلاشى و نابودى منتظرش است. عرض کردم که نباید تصوّر کرد که فردا باید اتّفاق بیفتد؛ نه، آن کشورهایى هم که به شکل دیگرى ــ اگرچه نه با آن نمودارها و نمادها ــ با دین مقابله میکنند، باید منتظر یک چنین وضعى باشند. این قرن ان‌شاءالله‌ آن‌طورى که به چشم میخورد، قرن گرایش عمومى بشریّت به سمت معنویّت و به سمت دین است.

اهمیت دادن به نماز، دعا و توکل مایهٔ استواری جوانان

… خوب است، گوینده‌ی تربیتى خوب است امّا آن کسى که «واعِظٌ مِن نَفسِه»[3] ــ موعظه‌کننده و تربیت‌کننده‌اى از درون خود ــ نداشته باشد، این تربیتها به کارش نمى‌آید. خودتان را بسازید؛ با نفْس مبارزه کنید؛ اجراى حکم الهى را در محدوده‌ى شخص خودتان بزرگ بشمارید؛ به نماز، به توجّه به خدا، به دعا، به توکّل اهمّیّت بدهید؛ این شما را پولادین خواهد کرد.

ماندن ملت در صحنه با معنویت، ایمان، وحدت و هوشیاری

… باید وصیّت امام بزرگوارمان را همواره آویزه‌ى گوش داشته باشیم. او خوب شناخته بود دشمنان اسلام را، و دشمنان همان هستند که امام ما گفت که دشمن در مقابل ملّت به‌پاخاسته‌اى مثل ملّت ما ضعیف است. دشمن در مقیاس مادّى قوى است [امّا] در مقیاس معنوى دچار ضعف شدید است. ملّت ما باید با همین معنویّت، با همین ایمان، با همین وحدت، با همین هوشیارى و زیرکى که از اوّل انقلاب نشان داده است، در صحنه بماند. خانواده‌هاى عزیز شهدا، و شما جوانهایى که برادرهایتان رفتند شهید شدند، پدرهایتان در جبهه‌ى نبرد حق با باطل جان دادند، باید جلوتر از دیگران باشید؛ و خدا را شکر که هستید.

برتری روحیه و ایمان و فداکاری بر توان مادی

آنچه من به ارتش همواره توصیه کرده‌ام و امروز هم تکرار میکنم، این است که ارتش باید توان معنوى و مادّى خود را روزبه‌روز افزایش بدهد. مهم‌تر از توان مادّى، معنویّت است؛ روحیه و ایمان، عشق به مسئولیّت و تلاش جان‌فشانانه و فداکارانه در این راه. هر جا ملّت پشت سر ارتش باشد، پشت سر مسئولین باشد، آنجا موفّقیّت هست. هرجا و در هر نقطه‌اى از عالم مى‌بینید ذلّت هست، ضعف هست، ناتوانى در مقابله‌ى با حوادث دشوار هست، علّت اساسى این است که میان دستهاى فعّال نظام آن کشور و میان مردم فاصله است.

نماز شب حجاج ایرانی و اثر حال معنوی بر نگاه دیگران به ملتشان

و علاوه‌ى بر آن، امسال مثلاً من شنیدم ــ یعنى داعىِ[8] بیشترى داشتم بر استطلاع[9] از مسائل حج؛ زیاد سؤال میکردم ــ و براى من نقل شد ــ شاید سالهاى دیگر هم همین جورها بوده ــ که مثلاً از معنویّت حجّاج ایرانى در حج تعریف میشد. برادرها نقل میکردند، شبها، نیمه‌شب، عدّه‌ى زیادى ایرانى‌ها ایستاده بودند گوشه کنار مسجدالحرام، نماز شب میخواندند یا توجّه داشتند یا در عرفات یک جور [دیگر]؛ خب، اینها خیلى مهم است. خود من [وقتی] در حج مثلاً یک آدمى را دیدم یا یک مجموعه‌اى را دیدم که یک حال معنوى داشتند و فهمیدم مال کدام کشورند، در احساس و درک من نسبت به مردم آن کشور اثر گذاشت؛ سالها هم گذشته، امّا این از یادم نمیرود. ما بتوانیم فرهنگ و اخلاق و منش و رفتار مردم خودمان را در حج جورى بکنیم ــ یعنى این قدمى نیست که بگویم برداشته بشود و شما بگویید کار ما نیست؛ نه، همان مقدارى که مربوط به حج است ــ و کاری بکنیم که اینها بشوند الگو؛ هر کس …

تکیه بر معنویت و ایمان قلبی شرط به ثمر رسیدن نهضت‌ها

… برسانند، بعد در مقابل این‌‌‌ همه توطئه، ده سال دوران مبارک حضرت امام را طى کنند، بعد از آن هم همین‌‌‌جور؟ [آیا] جز معنویّت، جز این اعتقاد در دل مردم که روحانیّت براى خودش نیست، براى خدا است، براى خیر مردم است، امر خدا را دارند اجرا میکنند، چیز دیگرى است؟ و براى همین هم هست که وقتى نهضتها و مانند اینها به غیر جنبه‌‌‌ى معنوى و ایمان قلبى متّکى بود، به جایى نمیرسد؛ در کشور ما هم این، امتحان شده، در جاهاى دیگر هم امتحان شده. آنجایى که به جایى میرسد، آنجایى است که یک رگه‌‌‌ى معنوى و ایمانى و اعتقادى و خدایى حاکم است. مردم روحانیّت را، این لباس را، من و شما را مظهر این چیزها میدانند؛ ما را مؤمن میدانند، خودشان گاهى اشتباه میکنند، خطا میکنند، دچار شهوت میشوند، دچار غضب میشوند، دچار پول‌‌‌پرستى میشوند، دچار تجمّل‌‌‌پرستى میشوند، دچار کارهایى که بالاخره در طبیعت بشر هست …

اهل دعا و نماز و تهجد بودن اسیران، مایهٔ پیروزی

شما عزیزان مثل گذشته به خدا توکّل کنید، با خدا ارتباطتان را حفظ کنید. دستاورد دوران اسارت را که اُنس با خدا و اُنس با قرآن و صبر در مصیبت‌ها و مشکلات است، براى خودتان مثل ذخیره‌ى ارزشمندى نگه دارید. بحمدالله‌ عزیزان ما که برگشتند، از اردوگاه‌ها براى من خبر آوردند که [اسرا] اهل دعا، اهل نماز، اهل تهجّد، اهل راز و نیاز با خدا و اهل رابطه‌ى با خدا هستند؛ اینها را حفظ کنید؛ اینها خیلى ارزشمند است؛ مایه‌ى پیروزى ما اینها است. بیچاره آن کسانى که در مصیبت‌هاى دنیا و در کشاکش این مصائب، با خدا رابطه‌اى ندارند؛ به آنها خیلى سخت میگذرد. خوشا به حال آنهایى که در دل با خدا ارتباط دارند! خوشا به حال آنهایى که به خدا اعتماد میکنند، به خدا اتّکاء میکنند، خدا را پناه خودشان و ملجأ خودشان …

نزدیکی دل‌ها و حاکمیت معنویت و وظیفهٔ دینی در جامعه

بحمدالله‌ در جامعه‌ى ما دلها به هم نزدیک است؛ از آن انگیزه‌هاى خودخواهانه و قدرت‌طلبانه‌اى که در دنیا نظایرش را دیدند، در جامعه‌ى ما بندرت دیده میشود ــ نمیگویم وجود ندارد؛ شیطان همه‌ جا هست؛ [امّا] آن‌‌جورى که در دنیا معمول است، در جامعه‌ى ما نیست؛ به آن شدّتى که همه ‌جا هست، بحمدالله اینجا نیست ــ اینجا معنویّت حاکم است؛ وظیفه‌ى دینى در اینجا حاکم است. کوشش کنید این جامعه را، این نظام اسلامى را، این کشور اسلامى را، با وحدت، با یکپارچگى، با مدیریّتِ توأم با محبّت و عواطف و همراهى مردم، با وحدت کلمه، آن‌‌چنان بسازید و پیش ببرید که امیدهاى ملّتها با دیدن شما روزافزون بشود. این، آن چیزى است که اسلام از ما …

ضدارزش شدن بی‌دینی به‌جای تمسخر دین و معنویت

… معنوى و گرایش معنوى در میان جوامعى که ده‌ها سال ضدّ مذهب زندگى کرده بودند، رشد کرده است. البتّه آینده‌ى این حرکت به این ترتیب خواهد بود که هر جا معنویّت عمیق‌ترى و خالص‌ترى و سالم‌ترى و با فطرت بشر منطبق‌ترى باشد، جاذبه‌ى بیشترى براى ملّتها خواهد داشت. گذشت آن روزى که دین و معنویّت، ضدّ ارزش به حساب مى‌آمد و مورد استهزا قرار داده میشد. امروز بى‌دینى و بى‌ایمانى و تهى بودن از اعتقاد معنوى یک ضدّ ارزش است. در بسیارى از نقاط عالم این کار انجام گرفته و در بسیارى دیگر هم انجام خواهد گرفت. این یکى از ویژگى‌هاى این عصر جدیدى است که این مرد بزرگ پرچم آن را در دنیا برافراشت و در حالى که کسى باور نمیکرد، داعیه‌ى آن را سر داد و دلها را به آن متوجّه کرد.

نفوذ تدریجی گرایش ضد معنوی در افکار و خانوادهٔ مردم

… فلسفه‌ى مارکسیسم است که سر و صداى بیشترى پیدا کرد، [امّا] بقیّه‌ى مکتبهاى فلسفى ـ اجتماعىِ رایج و سربرداشته‌ى در قرن نوزدهم و بیستم هم، جهت و گرایشِ یا خالص و یا غالب مادّى و غیر مذهبى و ضدّ مذهبى دارند. درست توجّه بفرمایید تا اهمّیّت لحظه را ما درک کنیم. مثل یک جریانى که از کم شروع میشود و لحظه‌به‌لحظه اوج میگیرد و فراگیرى پیدا میکند، این گرایش غیر‌ معنوى و ضدّ‌ معنوى در زندگى مردم، در افکار مردم، در ارتباطات درون اجتماعى مردم و در خانواده‌ى مردم وارد شد.

ناتوانی قدرت‌های حاکم بر دنیای مادی از تصور نظامی بر مبنای معنویت

اصل قضیّه این است که ملّت ایران که براى خدا قیام کرده و در راه خدا قدم برداشته، باید خدایى بشود و به خدا اتّکاء کند تا بتواند این راه را با کمک الهى ان‌شاءالله‌ به آخرین نقطه و نهایى‌ترین مرحله‌ى آن برساند. دنیاى مادّى، دنیایى که رایحه‌ى معنویّت و عطر معنویّت را استشمام نکرده ــ که البتّه منظور، قدرتهاى حاکم بر این دنیا هستند؛ وَالّا در میان آحاد مردم و توده‌هاى ملّتها، انسانهاى سالم، صالح و خالص کم نیستند ــ آن کسانى که رایحه‌ى معنویّت را احساس نکرده‌اند، برایشان قابل تصوّر نیست که نظامى بر مبناى معنویّت به وجود مى‌آید و همه‌ى رابطه‌هاى معمول قدرتهاى مادّى را نفى میکند. مهم‌ترین علّتى که نظام جمهورى اسلامى مورد بغض قدرتها و گردن‌کلفت‌هاى عالم و سردمداران حکومتهاى جهان است، همین است که این نظام با وجود خود، با حضور خود، نفى‌کننده‌ى نظامهاى مادّىِ حاکم بر بسیارى از روابط بین‌المللى و روابط میان قدرتها و ملّتها است.

پیشرفت انسان در سیر معنوی، مایهٔ کاسته شدن مشکلات بشریت

امیدواریم که ان‌شاءالله‌ خداوند، هم براى شما برادران و خواهرانى که اینجا حضور دارید و هم براى همه‌ى مسلمین و مؤمنین در سرتاسر کشور و سرتاسر عالم، این توفیق را عنایت کند که از این ماه رمضان بتوانند استفاده کنند و خودشان را متخلّق به اخلاق الهى کنند؛ لااقل این سِیر را شروع کنند که با پیشرفت انسان در این سِیر، همه‌ى مشکلات بشریّت هم کاسته خواهد شد و از بین خواهد رفت.

برافراشته شدن پرچم معنویت در جهان، پرچم امام و شهیدان او

… شهیدان با خون خود آن را رنگ و بوى گل سرخ بخشیدند، اکنون در سراسر جهان، در بیدارى ملّتهاى مظلوم و در تجدید حیات جوامع مسلمان و در استحکام روزافزون مبانى معنویّت و در فروپاشى مادّیگرى صریح و نفاق‌آلود و خلاصه در سرافرازى حق و سرافکندگى باطل، خود را مینمایاند. پرچم عروج انسان به بام معنویّت که امروز در گوشه‌وکنار دنیا برافراشته میشود، درحقیقت پرچم امام ما و شهیدان او است. آنها زنده‌اند و روزبه‌روز زنده‌تر خواهند شد.

بی‌جاذبه بودن پیشرفتی چون ژاپن بدون معنویت و جامعهٔ نمونهٔ انسانی

… واقعاً آن چیزهایى را که در انگیزه‌ی خدایى داخل میشود و گاهى ما را هم فریب میدهد، کنار بگذارید. امروز روزى نیست که ما دیگر در مقابل نفْس خودمان فریب بخوریم.اگر این قیام ‌لله‌ نشد، انحراف راه به سمت یک چیز معمولى در دنیا پیش خواهد آمد؛ این براى ما جاذبه ندارد. یعنى هیچ جاذبه‌اى ندارد که ما بخواهیم یک دولتى، یک حکومتى، یک کشورى باشیم مثل کشور ژاپن ‌-دیگر از آن بالاتر که نمیشود- یا یک درجه پایین‌تر از آن مثل بعضى کشورهاى دیگرى که همان جاها هستند و نمیخواهم اسم کشورها را یکی‌یکى بیاورم؛ این براى ما جاذبه‌اى ندارد. وقتى معنویّت نباشد، وقتى براى خدا نباشد، وقتى تشکیل جامعه‌ی نمونه‌ی انسانى نباشد، تلاش و زحمت وجهى ندارد.

رشد پنهان معنویت و اسلام در دوران سیطرهٔ مادی‌گری و آشکار شدن آن

… قبال آن [تفکّر]، هر چیزى که بود محکوم به فنا بود- یکباره مثل عمارتى از یخ آب شد؛ مثل آن ساختمانى که در ماجراى بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس، منصور عبّاسى از سنگهاى نمک درست کرد ‌-ظاهرش سنگ بود، امّا نمک- و آب که انداختند ذوب شد و «کالملح فى الماء» از بین رفت؛ ریخت. و معنویّت، پس از فرونشستن آن طوفان پُر سروصدا، خودش را دارد نشان میدهد. معلوم شد که در این گردوغبارها، حتّى رشد معنوى هم ‌-رشد معنویّت، رشد اسلام، رشد تفکّرات دینى و بخصوص اسلامى- متوقّف نشده بود؛ آنها میخواستند آن را ریشه‌کن کنند که حتّى اثرى از آثار آن نمانَد؛ [امّا] معلوم شد که نخیر، اصلاً در این مدّت داشته رشد میکرده، منتها طوفانها، گردوغبارها، جنجالها، هیاهوها نمیگذاشته که واقعیّت روشن بشود؛ حالا که آن جنجالِ دیوانه‌وار فرونشست و خوابید، حالا حقایق دارد خودش را نشان میدهد. خب، این هم دنیا.

روحیه و اعتقاد و اخلاص وجه تمایز سپاه از دیگر نیروهای مسلح

از این نتیجه میگیریم که باید سپاه را به معناى حقیقى کلمه تقویت کرد. و این یک تکلیف است: هم بر گردن شما و هم بر گردن من؛ از بُعد معنوى گرفته ‌-یعنى روحیه و فکر و اعتقاد و اخلاص و همان چیزهایى که سپاه را از بقیّه‌ی نیروهاى مسلّح متمایز کرده که اگر آنها را از سپاه بگیریم، معنایش این است که سپاه را نداریم- و از این خصوصیّات معنوى و درحقیقت ساختار روحىِ یک سازمان، تا سازمان‌دهى ادارى و نظامى و سلسله‌مراتب فرماندهى و استحکام مدیریّت و توانایی‌هاى علمى و رزمى و ابزار و بقیّه‌ی چیزهایى که لازم دارد. این را ما باید مبناى کار قرار بدهیم. اشتباهاتى در فهم این قضیّه همواره وجود داشته، یعنى اینکه چگونه ممکن است تقویت بشود و عناصر تقویت چیست، همیشه اشتباهاتى گوشه‌وکنار وجود داشته؛ اختلاف نظرها هم غالباً از همین جا ناشى میشده که یک نفر تقویت را یک چیزى فهمیده، …

برافراشته شدن پرچم معنویت و اسلام در دنیای مادی

در پارلمانهای کشورهایی که دهها سال است رسماً در آن‌جا دین جرم محسوب میشود و ترویج آن ممنوع است و به عنوان یک پدیده‌ی قدیمی و زیادی و منسوخ و از مد افتاده و مضر تلقی میشود، اسم خدا بر زبانها آمد و نطقها با «بسم‌اللَّه‌الرّحمن‌الرّحیم» شروع شد. در دنیای مادّی، پرچم معنویت و اسلام بلند شده است و این موفقیت، چیز کوچکی نیست. همه‌ی این توفیقها، به دست قوی آن رهبر عظیم ایجاد شد. البته حرکت را ملت ایران کرد؛ اما ملت ایران را جز آن دست قوی و آن شخصیت عظیم -با همه‌ی خصال و صفات ویژه و استثنایی- کسی نمیتوانست به حرکت درآورد.

زنده شدن معنویت به دست امام در دنیای مادی

در میان دنیایى که معنویّتها و ارزشهاى اخلاقى افول کرده بود و دنیاى مادّى به مادّه و جسم بدل شده بود، امامْ معنویّت را در این دنیا زنده کرد، مثل یک چهره‌ی معنوى درخشید. با هیچکدام از رهبرهاى دنیا قابل مقایسه نبود؛ هیچکدام. فقط با پیغمبران قابل مقایسه بود، با اولیاى معصومین قابل مقایسه بود؛ شاگرد آنها بود، دنباله‌روِ آنها بود؛ فقط با آنها قابل مقایسه بود. خب، این رهبران سیاسى را ما دیده‌ایم، می‌شناسیم ‌- تاریخ مبارزات ملّتها …

جهت‌گیری معنوی، روح اصلی دین و لزوم احیای آن در جامعه

و سوّم اینکه بگوید من امامم، یعنی آن کسی که باید در آنجا قرار بگیرد منم؛ این سه کار را امام سجّاد باید میکرد. بیشترین [زمانِ] تلاش امام سجّاد، روی آن کار اوّل گذشت چون همان‌طور که گفتیم، زمینه، زمینه‌ای بود که نوبت به مسئله‌ی «من امامم» نمیرسید؛ باید دین مردم درست میشد، باید اخلاق مردم درست میشد، باید مردم از این غرقاب فساد بیرون می‌آمدند، باید جهت‌گیری معنوی -که لبِّ لُبابِ دین و روح اصلیِ دین همان جهت‌گیری معنوی است- دوباره در جامعه احیا میشد؛ لذا شما نگاه که میکنید، می‌بینید همه‌ی زندگی امام سجّاد و کلمات امام سجّاد، زهد است، مثلاً: اِنَّ عَلَامَةَ الزَّاهِدینَ فِی الدُّنیَا الرَّاغِبِینَ عَنها،[26] تا آخر، که شروع در یک سخن مفصّل و طولانی [است]؛ اگر‌چه در این سخن هم یک اشاره‌ای به آن اهداف …

حاکمیت فضای معنوی بر سراسر جامعه

… و خواهران نمازگزار معطر است، امروز با حضور جمعی از برادران عزیز که از کنار مرقد مطهر حضرت ثامن الحجج (علیه الاف التّحیّة و السّلام) به عنوان ابراز همدلی و هماهنگی با شما برادران و خواهران نمازگزار تهرانی به اینجا آمده‌اند، شکوه معنوی بیشتری یافته است. این یک نشانه‌ای و نمونه‌ای از فضای معنویای است که امروز بر سراسر جامعه‌ی ما حکمفرماست. این همان چیزی است که روح همه‌ی تبلیغات و تعلیمات و مجاهدتهای چندین هزار ساله‌ی پیغمبران و صلحا آن را از بندگان خدا و از مردم خواسته است؛ دل بریدن از هویها و هوسها و خواسته‌های شخصی و مادی و دل بستن به انجام تکلیف الهی؛ لبیک گفتن به آن چیزی که زمان و لحظه از …

حالات معنوی و عبادت، سرچشمهٔ بسیاری از توفیقات شهید مطهری

… ایشان یک صفا و معنویتی حاکم هست که این بر اثر همان حالت معنوی ایشان است، و خانواده‌ی ایشان، همسر محترمشان، فرندانشان یک حالت معنوی، یک توجهات عرفانی و معنوی را همه‌شان دارند که اصلاً محیط خانواده‌شان اینجوری است، و این ناشی از توجهات این بزرگوار است. من خیال میکنم بسیاری از توفیقات مرحوم مطهری رضوان‌الله‌علیه بر اثر همین حالات بود، که برکات معنوی و آن حال و توجه و عبادت و عرفان و اینها ایشان را موفق کرده بود. از جمله‌ی خصوصیاتی که در این مورد من در ایشان مشاهده کردم - که خیلی برای من جالب بود - احترام عجیبی بود که ایشان برای پدرشان قائل بودند. پدرشان یک روحانی محترمی بود در فریمان، نمی‌دانم دیده بودید ایشان را یا نه؟ پیرمردی بود، دیده بودید پدر ایشان را؟ ... بله، …

حضور معنویت در همهٔ ابعاد جامعه از جبهه تا زندگی روزمره

۴- انقلاب اسلامی ایران، قبل از هر چیز، یک انقلاب معنوی است. اگر این انقلاب که خود حاصل فداکاری ها و ایثارهای همه‌ی مردم، از جمله روحانیون و دانشگاهیان است توانسته باشد که مبشر و مبلغ معنویت و مروج آن در جامعه شود، به بخش عمده‌ای از اهداف خود دست یافته است. حضور و رسوخ معنویت، در جامعه به وضوح دیده میشود و در همه ابعاد آن، از جنگ که اولین مسأله است تا کارخانه، خانه، مدرسه، و حتی در نحوه‌ی مصرف و راه و روش زندگی روزمره مردم به چشم میخورد. بدیهی است که هم در دانشگاه و هم در حوزه‌های علمیه، نباید جز این باشد.

وابستگی فضایل و مقامات معنوی به تلاش و عمل انسان

این مربوط به مسائل معنوی [است]. این مسائل معنوی تا حدود زیادی ارتباط پیدا می‌کند به فضایل عملی؛ به آنچه که از تلاش فاطمۀ زهرا ناشی می‌شود. مفت نمی‌دهند، بدون دلیل نمی‌بخشند. عمل انسان در حد بالایی تأثیر می‌کند در احراز فضایل و مناقب. (71/9/25) ارزش فاطمۀ زهرا سلماا‌الله‌علیها به عبودیت و بندگی خداست. اگر بندگی خدا در فاطمۀ زهرا سلماا‌الله‌علیها نبود، او صدیقۀ کبری نبود. (72/9/14) فاطمۀ زهرا سلماا‌الله‌علیها صدیقۀ کبراست در میان صدیقین و صدیقات، کبرا یعنی بزرگ‌ترین صدیقه است این بزرگوار. …

گاه رسیدن صاحبان عاطفهٔ جوشان به درجات معنوی برتر از اهل استدلال

… معطوف می‌سازد. این همان عواطف و احساسات است. البته بعد که حرکت وارد جریانِ معقول و عادی خود شد، نوبت استدلال منطقی هم می‌رسد. یعنی کسانی که دارای تحمل عقلی و پیشرفت فکری هستند، به استدلالات عالی می‌رسند. ولی بعضی افراد هم، در همان درجات ابتدایی می‌مانند. درعین‌حال، معلوم هم نیست آنهایی که ازلحاظ استدلال، سطح بالاتری دارند، ازلحاظ درجات معنوی هم، حتماً سطح بالاتری داشته باشند. نه؛ گاهی کسانی سطح استدلالیِ پایین‌تری دارند، اما جوشش عواطفشان بالاست، ارتباط و عُلقه‌شان با مبدأ غیبی بیشتر و محبتشان نسبت به پیغمبر، جوشان‌تر است و به درجات عالی‌تری می‌رسند. قضیه این‌گونه است.

غفلت دنیای امروز از نیازهای معنوی و فرهنگی، فاجعهٔ دنیای معاصر

… این صورت که یک جامعه‌ای به‌وجود بیاید که در این جامعه احکام الهی پیاده بشود. زیرا با پیاده‌شدن احکام الهی در یک جامعه و حکومت توحید ـ یعنی حکومت اندیشه و بینش الهی ـ در یک جامعه، انسان‌ها همۀ نیازهایشان برآورده خواهد شد؛ هم نیازهای مادی و هم نیازهای معنوی. هم نیازهای جسمی که امروز دنیای مادی بیشتر به این نیازها متوجه است؛ هم نیازهای معنوی و فکری و فرهنگی که امروز دنیا این را از همیشه یا از بسیاری از ادوار تاریخ بیشتر کسر دارد، و نمی‌داند؛ و فاجعۀ دنیای معاصر در این است. «اَلهلُ وَلِیُّ الَّذینَ آمَنوا یخُرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ اِلَی النّورِ»[11] انسان‌ها را به نور ببرند، نور معنویت و صفا و خداجویی به‌جای خودجویی، و خداطلبی به‌جای خودخواهی و خودپسندی؛ به یک‌چنین جامعه‌ای اسلام دعوت می‌کند. پیغمبر هم برای تأمین چنین جامعه‌ای …

کمک حالات معنوی به یافتن راه درست و رسیدن به نتایج

… قول بعضی از بزرگان که ایشان نماز شب فوق‌العاده‌ای داشت، که مرحوم آقانجفی، داماد ایشان که در همدان بودند ــ که در خانواده بوده است و دیده بود و مانند اینها ــ نقل میکند نماز شب آقای نائینی را که ایشان چه حالی داشت در نماز شبش؛ چه تضرّعی، چه مناجاتی، چه حالی؛ اینها هم بوده که خب معلوم است، همینها کمک میکند به پیدا کردن راه درست و حرکت کردن در آن راه و رسیدن به نتایج.