رفتن به محتوای اصلی

مصلحت

نام‌های دیگر: مصلحت‌اندیشی، مصلحت‌گرایی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سنجش خیر و صلاح در تصمیم‌ها و مرز آن با دست کشیدن از آرمان‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار وزیر، مسئولان وزارت امور خارجه و رؤساى نمایند‌گیهاى جمهورى اسلامى ایران در خارج از کشور— ۱۳۷۰/۰۴/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۱
۱۳۷۰۱۳۹۱

فقط سال ۱۳۸۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

و امّا مصلحت؛ مراد از مصلحت، مصلحت شخص من و شما نیست که اگر این اقدام را ما کردیم، بعد ممکن است برایمان گران تمام بشود؛ خب گران تمام بشود، من مگر که هستم؟ ما مگر چه هستیم؟ مصلحت یعنى مصلحت انقلاب. اگر کارى به مصلحت کشور است و به مصلحت انقلاب است و به مصلحت شخص من نیست، گو مباش، چه اهمّیّت دارد. مصلحت یعنى مصلحت انقلاب، و این مصلحت، همه‌جانبه است، یعنى از رفتار شخصى ما شروع میشود. این را به شما عرض بکنم که شما که مأمور وزارت خارجه هستید ــ بخصوص سفرا که در خارج هستند و در درج‌ دوّم کسانى که به خارج رفت‌وآمد دارند ــ کار شما و منشِ شخصى شما با منشِ شخصىِ عضوى در یک وزارتخان‌ دیگر متفاوت است. شما همین‌طور که اوّل عرض کردیم رسولید، پیام‌آورید، از شما حدس زده میشود که در داخل چه خبر است. شما اگر [با روش] مسلمانى زندگى کنید در سفارتخانه یا همسر شما، فرزندان شما، کارمند شما روش مسلمانى داشته باشند، این فرق میکند با اینکه یک هم‌سطح شما و هم‌رتب‌ شما در یک وزارت دیگرى از وزارتهاى ما، منش اسلامى داشته باشد؛ اینجا اثرش چشمگیرتر است. اگر خداى نکرده روش عملى شما اندکى اختلال داشت، باز ضررش بیشتر است. پس، از اینجا مصلحت را شروع کنید. رفتار مصلحت‌آمیز.
و مصلحت! مصلحت معنایش این است که اگر در راهى مى‌رویم، به صخره‌اى رسیدیم و دیدیم صخره را نمى‌شود حرکت و تکان داد، حرکتمان را متوقف نمى‌کنیم. مى‌رویم آن طرف، از بغل صخره یک راه باز مى‌کنیم و مى‌رویم. این، معناى مصلحت است. یعنى علاج‌جویانه با مسائل برخورد کردن، که این با حکمت فرق دارد. همیشه سعى در حل مشکلات کردن و گره‌ها را با زرنگى باز کردن!
بعضی خیال میکنند که «مصلحت» در مقابل «حقیقت» است؛ در صورتی که مصلحت هم یک حقیقت است؛ کمااین‌که حقیقت هم مصلحت است. اصلاً حقیقت و مصلحت از هم جدا نیستند. مصالحِ پنداری و شخصی است که بد است. وقتی مصلحت شخصی نیست، وقتی مصلحتِ مردم و مصلحتِ کشور است، این میشود یک امر مقدّس، یک امر خوب، یک چیز عزیز؛ چرا ما باید از آن فرار کنیم؟ لذا من این را واقعاً مصلحت نمیدانم.

رد تقابل حقیقت و مصلحت؛ مصلحت خود یکی از حقایق است

حالا اینجا نگوئید آقا حقیقت و مصلحت. این تقابل حقیقت و مصلحت جزو آن حرفهای محکم نیست. خود مصلحت هم یکی از حقائق است. اینجور نیست که هرچه اسم مصلحت رویش بود، این یک چیز منفیای باشد. بعضی اینجور خیال میکنند: آقا مصلحت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اندیشی میکنید؟ خوب، بله، گاهی انسان مصلحت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اندیشی میکند. خود مصلحت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اندیشی یکی از حقائقی است که باید به آن توجه داشت؛ این جزو مسلّمات و واضحات اسلام است. البته این مسئله حالا جای بحث و شکافتنش …

مصلحت قطعی گاه در علنی نکردن اشکال مسئولان اجرایی

… که چقدر کمک میکند به حل آن مشکل؟ هیچی. گاهی اوقات هست که انسان اگر یک چیزی را بدون علنی کردن دنبال علاجش باشد، بهتر علاج خواهد شد، تا اینکه یک چیزی را انسان جنجالی کند. بله، یک وقت هست که هیچ چاره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای جز علنی شدن نیست؛ آنجا بله، انسان علنی میکند؛ لیکن اینجور نیست که تصور بشود اگر چنانچه یک ایرادی، اشکالی در مجموعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی مسئولین اجرائی کشور وجود دارد و رهبری با آنها مخالف است، حتماً بایستی این را در بلندگوها بیان کند؛ نه، گاهی اوقات مصلحت قطعی در این است که انسان یک چیزی را علنی نکند.