گزینش مشاوران از سابقهداران با تعهد پیش از انقلاب
مقام خطیر است و خطر بزرگ، به خدا باید پناه برد و از او استمداد کرد. همه دستاندرکاران- بویژه رئیس جمهور- باید از چاپلوسان دغلباز و زبان بازان حیلهگر بر حذر باشند و مشاوران خود را از اشخاص سابقهدار که تعهدشان قبل از انقلاب مشهود بوده است، انتخاب کنند. بسا که منحرفان و منافقان، خود را با ظاهری آراسته به تقوا جا بزنند و با دست ما به اسلام و کشور اسلامی صدمه زنند.
ادامهٔ کارهای روحانیان با مشورت یکدیگر
روحانیون حالا هم باید کارها را با مشورت یکدیگر ادامه دهند و اگر مسائلی وجود دارد، خودشان حل کنند و نگذارند بین روحانیت و مردم مسئلهای پیش آید.
سفارش به استانداران و ادارات برای مشورت با علمای هر محل
و اما مسئلهای را که آقا فرمودند، هم راجع به استانداری فارس و هم راجع به اینکه این ادارات و اینها با آقایان مشورت بکنند، این هر دو- آن- را من سفارش کردهام و به آنها این تذکر را دادهام که اگر شماها بخواهید کشورتان محفوظ بماند و اگر بخواهید آسیب نبینید، باید کاری بکنید که در هر محلی مشورت بکنید با آقایان راجع به مسائل. آنها به مسائل محلی آشنا هستند و استاندارها غالباً از خارج رفتهاند و توجه کم دارند. این باید مشورت بکنند. آقایان هم همه مقصدشان این است که اسلام تقویت بشود و گرفتاریهای مستضعفین و مردم بیچاره رفع بشود.
مشورت از دستورات اسلامی و مشورت مردم با متعهدان و معتمدان خود
… حق تحمیل فرد و یا افرادی را به مردم ندارند. جامعه اسلامی ایران، که با درایت و رشد سیاسی خود جمهوری اسلامی و ارزشهای والای آن و حاکمیت قوانین خدا را پذیرفتهاند و به این بیعت و پیمان بزرگ وفادار ماندهاند، مسلّم قدرت تشخیص و انتخاب کاندیدای اصلح را دارند. البته مشورت در کارها از دستورات اسلامی است. و مردم با متعهدین و معتمدین خویش مشورت مینمایند. و افراد و گروهها و روحانیون در حد تذکرات قبلی در حوزه خود میتوانند کاندیدا معرفی نمایند؛ ولی هیچ کس نباید توقع داشته باشد که دیگران اظهار نظر و اظهار وجود نکنند.
مشورت با اشخاص صالح آشنا به امور کشور برای حفظ حیثیت جمهوری
و آنچه مسلّم است و مایه تاسف، حسن ظن جنابعالی به اعمال و افعال و گفتهها و نوشتههاست که به مجرد وصول به شما ترتیب اثر میدهید و در مجمع عمومی صحبت میکنید و به قوه قضاییه و غیره سفارش میدهید. و من از شما، که دوست صمیمی سابق و حال من هستید و مورد علاقه ملت، تقاضا میکنم که با اشخاص صالح آشنا به امور کشور مشورت نمایید، پس از آن ترتیب اثر بدهید، تا خدای نخواسته لطمه به حیثیت شما، که برگشت به حیثیت جمهوری است، نخورد. آزادی بیرویّه چند صد نفر منافق، به دستور هیاتی که با رقت قلب و حسن ظنشان واقع شد، آمار انفجارها و ترورها و دزدیها را بالا برده است. «ترحم بر پلنگ تیز دندان- ستمکاری بود بر گوسفندان».
دعوت از اشخاص کاردان در سیاست خارجی و اقتصادی برای مجلس
چنین مجلسی در کمیسیونهای مختلفش کارشناسان و متخصصان متعهد و زبردست لازم دارد. هر چند برای مشورت در هر رشته خصوصاً در سیاست خارجی و نیز سیاست اقتصادی که امروز از اهمّ امور است از اشخاص کاردان دعوت کنند و چون مقصد همه ان شاء الله پیشرفت احکام اسلام و خدمت به بندگان خدای متعال است، باید از اینکه از خارج مجلس استمداد میکنند خوشوقت باشند.
مشورت با کارشناسان و مراعات احتیاط در امور مهم
… خود. الله، الله، در تعجیل تصمیمگیری، خصوصاً در امور مهمه. و باید بدانید و میدانید که انسان از اشتباه و خطا مامون نیست. به مجرد احراز اشتباه و خطا از آن برگردید، و اقرار به خطا کنید؛ که آن کمال انسانی است، و توجیه و پافشاری در امر خطا نقص، و از شیطان است. در امور مهمه با کارشناسان مشورت کنید، و جانب احتیاط را مراعات نمایید.
نظرخواهی از قضات و عمل به رأی اکثریت در تعیین جانشین
… نظری دارند بدهند. و میدانید که ایشان شخص صالحی است برای این امر؛ یعنی، هم جهات فقهی مطالب را مطلعاند و هم به جهات اخلاقی و به سایر جهات. آن طور که من با ایشان سالهای طولانی آشنا بودم، من بنظرم میآید که ایشان از دیگران برای این امر اصلح هستند روی هم رفته. از این جهت به نظرم میآید که ایشان همین امروز معرفی بشوند و اگر آقایان نظری دارند، نظرشان را بگویند و یک فرد دیگری، اگر بنظر آقایان، یا اکثریت آقایان است، بگویند و به آن اکثریت عمل بشود.
لزوم عمل به نظر اکثریت شورا در اسلام
… هزار نفر- فرضاً باشند- اینها هم یک چیزی را میخواهند، ملت رای به این دادند، این چند نفر هم میگویند که ما قبولش نداریم این را. میگویند که اینها بر خلاف آن چیزی که همه بشر بر آن متفق شدند بر خلاف آن دارند میگویند. بر خلاف دمکراسی است. بر خلاف اسلام هم است. اسلام که میگوید، میفرماید که شورا باشد کارهاتان، خوب این یک کاری بوده است، و به شورا گذاشته شده است. وقتی که شورا یک چیزی را به اکثریت قبول کردند، معنایش این است که همان را عمل بکنید. هر که رد بکند معنایش این است که ما قبول نداریم این را. این بر خلاف دمکراسی است. بر خلاف اسلام است. بر خلاف مصالح مملکت است.
ادارهٔ امور با شور برای پرهیز از دیکتاتوری و امکان شکایت از تخلف شورا
… زاده باشند، من میل دارم که او باشد. و اگر حاضر نیستند به این وضع که با شور باشد و ایشان مجری باشند و تخلف از شور نکنند، ایشان اگر این را حاضر نیستند، تشریف میبرند کنار، یک کسی دیگری را شورا انتخاب میکند و تصویب میکند و دولت هم- عرض بکنم که- قرار میدهد. و با مشورت این کار باید اداره بشود، تحت نظر یک کس- که دیکتاتوری تو کار بیاید و فشار توی کار بیاید و اینها- نباید باشد، یک جمعیت واحد. اگر یک وقتی شما ملاحظه کردید که این پنج نفری که تعیین شدهاند پنج تا دیکتاتور تعیین شده است، شما شکایتتان را میآورید اینجا که خیر، این پنج نفر، پنج نفر دیکتاتورند و به دیکتاتوری عمل میکنند؛ یا خطاکارند و به خطا عمل میکنند، میآورید تا اصلاحش بکنیم. این طرحی است که ما دیروز هم که آقای نخست وزیر بودند، آنها هم بودند، و اینها عمل خواهند کرد این را.
لزوم مشورت با علمای محل و افراد مطلع در کارها
… کشور- ایّدهم الله تعالی- در مورد اعزام یکی از آقایان اهل علم جهت رسیدگی به امور مذهبی شده بود، مقتضی است جنابعالی بدین منظور بدان کشور بروید و از نزدیک به امور مذهبی و وضع مدارس علمیه و طلاب محترم آن سامان رسیدگی نموده و در رفع کمبودها و مشکلات اقدام کنید. و در کارها از مشورت با آقایان علمای اعلام محل و افراد ذی صلاح و مطلع دریغ نورزید.
رسیدگی به امور منطقه با مشورت افراد معتمد
به طوری که مرقوم شده است، اهالی محترم تقاضا دارند جنابعالی در منطقه فومنات، اشتغال به رسیدگی به وضع منطقه داشته باشید. مقتضی است جنابعالی تشریف ببرید و با مشورت آقایان و اشخاص معتمد به کارهای آنجا رسیدگی نمایید. و السلام علیکم.
صلاح ندانستن گرفتن مشاور به سبب بیشتر بودن مفسدهٔ آن
3- از قرار مذکور شما برای گرفتن پول از آقای لواسانی[2] خودتان تهران میروید. این مطلب موجب نگرانی من است، ترک کنید. 4- راجع به گذرنامههای دخترها اقدام رسمی کنید لکن تشبث به اشخاص نباشد. 5- راجع به مشاوری که کراراً نوشتهاید، صلاح نمیدانم و مَفْسَدهاش بیشتر از صلاح است لکن شما صحبتی نکنید و به سکوت بگذرانید. 6- شما به غیر از بحث و درس اشتغال به چیزی نداشته باشید و هر چه بیشتر مباحثات و درس را تعقیب کنید و سطوح را هر چه زودتر پایان دهید. 7- در فرستادن کاغذ خودتان و همشیرهها مضایقه نکنید و زود به زود بفرستید. 8- به همشیرهها و خانواده محترم سلام برسانید. و السلام …