تبدیل کانون پیشین حکمت به مرکز ضد حکمت بر اثر بیتوجهی
… پیش مرحوم آ شیخ اسدالله یزدی. طبقهی قبل از ما و اساتید ما، اینها را درک کرده بودند قبل از اینها، مرحوم آ میرزا حبیب - عارف و حکیم - در مشهد بوده. یا مرحوم حاج فاضل سبزواریالاصلِ سَرخَروی در مشهد در عین حال که ملّا و مدرّس فقه و اصول بود، لیکن اهل حکمت بود. بنابراین مشهد مرکزِ اینجوری بوده. خب، دقت نکردند، توجه نکردند، یکباره از بین رفت؛ مشهد تبدیل شد به یک مرکز ضد حکمت. یعنی توجه نکنید، اینجوری میشود.
یگانگی مشهد با مردم مؤمن، حوزهٔ کهن، دانشگاه فعال، زائران و آستان رضوی
… آن روحانی عالیقدر، جنابعالی را که مزین به زیور علم، و مفتخر به مجاهدت در عرصهی فرهنگ و برخوردار از زبان گویا و نافذ در صحنههای دینی و آموزشی میباشید، به امامت جمعهی شهر مقدس مشهد و در جوار آستان حضرت ابیالحسن الرضا علیه آلاف التحیه و الثنا منصوب میکنم. شهر شهادت با مردمی مومن و انقلابی و مهربان و پرافتخار و با حوزهی علمیهیی کهن و غنی و ریشهدار و با جامعهی دانشگاهی گسترده و روشنفکر و فعال و با میلیونها زائر پرشور و مشتاق، و برتر از همه، با آستان بلند رضوی که قبلهی دلهای مومنان در همهی اقطار است، شهری یگانه و استثنایی به شمار میرود و شما که یادگار یکی از برجستهترین خاندانهای علمی این شهر مقدس میباشید با این انتصاب، در جایگاه شایستهی خود قرار گرفتهاید. اکنون در برابر جنابعالی عرصهیی وسیع از تلاش دینی و علمی و اجتماعی و سیاسی قرار دارد و امید است با توفیق و تایید الهی و در پرتو توجهات حضرت بقیهالله روحی فداه، هدایتهای مخلصانهی شما، منشاء برکات و مایهی نشر ایمان و آگاهی و معنویت باشد.
تشکر ویژه از مردم مشهد برای رشد چشمگیر مشارکت در انتخابات
مطلب اوّل مربوط به شما مشهدیهای عزیز و مؤمن است که لازم است بگویم تا همه بدانند. ما برای انتخاباتی که گذشت، از همه ملت ایران تشکّر کردیم؛ چون اقبال به انتخابات خیلی خوب بود. اما باید از مردم مشهد یک تشکّر دیگر هم به طور ویژه بکنیم، چون رشد شرکت در انتخابات در مشهد، نسبت به دوره قبلِ آن - بر اساس گزارشی که به من دادهاند - در حدود پنجاه درصد است. خیلی رقم بالایی است که خبر از چیزهای خوبی میدهد و تحلیلگران را به مداقّه میطلبد. البته نمونههای برجستهای از این قبیل، در همه جا هست و در مورد مشهد، این برجستگی ویژه وجود داشت که اشاره شد.
جایگاه برتر مشهد در شعر و ادب فارسی در دهههای ۳۰ تا ۵۰
دوّم آنکه کمال عزیز ما در شمار بازماندگان معدود از خیل سخنسرایانى است که در میانهى سالهاى دههى ۳۰ تا دههى ۵۰ شمسى، مشهد را مرکز پُررونق و توجّهبرانگیز شعر و ادب فارسى و مایهى تحسین نامآوران فرهنگ و ادب کشور ساخته و آن را در سیاههى شهرهاى شاعرخیز ایران، در جایگاه برتر نشانده بودند. به خاطر آن جمع پُراستعداد و خوشقریحه و فاضل و برخوردار از شجاعت ادبى بود که مشهد در تاریخ معاصر شعر فارسى، به کثرت شاعران باکیفیّت اشتهار یافت و به گرمى دل و محفل آنان بود که سه انجمن ادبى آن[2] شهرهى آفاق گشت. از قدسى و نگارنده و آگاهى تا فرّخ و گلشن و نوید و تا فیّاض و یوسفى و رجائى و شاعران و ادیبان دیگرى که بحمدالله برخى از آنان تا امروز میدرخشند، هر یک سهمى در بناى این تاریخ درخشان داشته و نقشى گزاردهاند.
ایستادگی مردم مشهد در برابر تانک و مسلسل در دوران مبارزه
… دیدید در همین خیابان خسروى نو و خیلى جاهاى دیگر. این برادران و خواهران شما در ایران با تانک روبهرو شدند. در همین استاندارى شهر مشهد، تانک وارد شد. مردم مشهد! مگر نبود؟ جوانها، زنها، مردها! مگر نبود؟ شماها دیدید، ما هم بودیم دیدیم. تانک آمد داخل استاندارى؛ مردم مواجه شدند، تانک را مثل حلقهى دور نگین انگشتر محاصره کردند؛ کار به جایى رسید که آن کسى که داخل تانک بود، بنا کرد استغاثه کردن. خود بنده رفتم آن افسرى را که داخل تانک بود، از دست مردم نجات دادم ــ مردم میخواستند تکّهپارهاش کنند ــ یک کارى کردیم که توانست فرار کند، برود. مردم روبهرو شدند، ایستادند، فداکارى کردند. ما به مردم عراق این را میگوییم: اگر انسان در راه خدا ایستادگى کرد، به نتیجه خواهد رسید.
مشهد، کانون شعر ممتاز در برههای از زمان
این دوست دیرین و شفیق یکی از بازماندگان کمشمار مجموعهئی از شاعران چیره دستی است که در برههئی از زمان، مشهد را کانون شعرِ سرآمد و ممتازِ دوران خود ساخته و زبان شعردوستان و شعرشناسان را به تحسین و تکریم جایگاه ادبی خویش گشوده بودند. قطعههای بقا همچون قطعههائی از دیبای رنگین و خوشنگار در انبوه غزل و قصیدهی ممتاز آن دورانِ مشهد، جلوهئی ویژه و چشم و دلنواز داشت، با امید که همچنان پایدار و ماندگار باشد.
برتری شاعران مشهد در کشور در دورهای
ما بهترین شاعرها را در مشهد داشتیم. انصافاً در یک دورهای شعرای مشهد ما در کشور بهترین بودند. ما همه را از نزدیک میشناختیم؛ شعرای مشهد جزو بهترینها بودند؛ هم قصیدهسراهاشان، هم غزلسراهاشان. در مشهد از اول تا آخر، در آن دورهای که این افراد روی کار آمدند و پرورش پیدا کردند، سه تا انجمن وجود داشت؛ یکیاش انجمن مرحوم نگارنده بود که توی خانهی خود او …
عذرخواهی از مردم فداکار مشهد به سبب تحلیلهای اتهامآمیز
از قضایای مشهد، متأسفانه در بعضی از مطبوعات، تحلیلهای نادرستی کردند. مردم را متّهم کردند. من باید از مردم مشهد، به خاطر بعضی از تحلیلهایی که شد، عذرخواهی کنم. این مردم شریف و پاکی که مثل همه مردم کشور ما، اینطور در راه انقلاب و اهداف آن فداکاری کردند، چطور کسی دلش میآید چیزی بنویسد یا بگوید و آنان را متهم کند!؟ قضیه، کاملاً روشن است: ضدّانقلاب وارد ماجرا میشود. منتها از زمینههای فاسد و مردابهای گندیده استفاده میکند. این اراذل و اوباشی که گفته شد، بعضی تعجّب نکنند. چنین افرادی وجود دارند: یک قشرِ رذلِ اوباشِ چاقوکش، که اقلیّت معدودی هستند و دستگاههای انتظامی باید با …
سرشار بودن از هنر، ذوق و توانایی ادبی
… اسمش دزفول است؛ من از باب مثال دزفول را گفتم. معلوم میشود نویسندهی خوب دارد، مجرى خوب و خوشصدا دارد ــ که بیاید آنجا این برنامه را قشنگ اجرا کند و انسان لذّت ببرد از حرف زدنش ــ هنرمند دارد. از این عناصر محلّى حتماً استفاده بشود. مثلاً مشهد را من مىشناسم؛ مشهد شهرى است که من در آن بزرگ شدهام و میدانم این شهر، لبالب از هنر و ذوق و شعر و توانایى ادبى [است]؛ استفاده میشود؟ من نمیدانم استفاده میشود یا نه. باید شناسایى کرد؛ باید بروید شناسایى کنید. یا تبریز مثلاً؛ بنده یک سفر رفته بودم چند سال قبل از این تبریز،[4] مرحوم شهریار ــ خدا رحمتش کند ــ یک جلسهاى با ما داشت، یک جمعى از این شعراى تبریز را دعوت کرده بودند، …
خاطرات دوران مبارزه در سالهای اقامت در مشهد
خیلى سؤال دشوارى است براى من و این بدان علت است که من از سال ۱۳۴۳ رفتم مشهد یعنى از قم برگشتم مشهد و در مشهد سکونت اختیار کردم تا سال ۱۳۵۷ که از مشهد خارج شدم. غیر از مدتهایى که حالا در بازداشت و یا تبعید و اینها مثلاً بودم بقیهى اوقات را در مشهد گذراندم و تمام این دوران لبالب از خاطرههاى دوران انقلاب است براى من، یعنى شاید کمتر زمانى از آن) مدت ۱۳، ۱۴ سالهى اقامت من در مشهد را مىشود در ذهنم جستجو کنم و پیدا کنم که در او یک نشانى و ردپایى از مسائل انقلاب نباشد. البته مىدانید انقلاب در دورههاى مختلف یک حرکت را در حقیقت تعقیب مىکرد و این حرکت در زندگى ما و وضع ما در این ۱۳، ۱۴ سال هم همینطور مشهود بود یعنى من وقتى نگاه مىکنم مثلاً فرض کنید سال ۱۳۴۳ که رفتم مشهد براى سکونت را در نظر مىگیرم، یا قبل از آن، سال ۴۱ …
شمار اندک تلاوتگران صحیحخوان در مشهد پیش از انقلاب
… اتّفاق میافتد؛ یعنی ما امروز قاریان برجسته و خوشخوان و صحیحخوان و آشنا با شیوههای خوب تلاوت در کشور زیاد داریم. واقعاً انسان همین طور یکی پس از دیگری مشاهده میکند. باید خدا را شکر کنیم. اگر بخواهیم با قبل از انقلاب مقایسه کنیم که اصلاً قابل مقایسه نیست. قبل از انقلاب در همهی مشهد که همان روز هم یکی از مراکز مهمّ مثلاً تلاوت و قرائت و مانند اینها محسوب میشد، شاید آن تلاوتگری که میتوانست قرآن را صحیح و خوب بخواند، دو نفر یا حدّاکثر سه نفر بیشتر نبودند. حالا آن استادهای پیرمرد را کاری ندارم. آنهایی که در جلسات ماها شرکت میکردند و میدیدیم آنها را، مثلاً فرض کنید آقای فاطمی، آقای مختاری، همین دو سه نفر بیشتر نبودند؛ [امّا] امروز قابل شمارش نیست. از بس بحمدالله تلاوتگران قرآن در همهجای کشور در سراسر کشور …
بهبود راه و قطار سریع برای آسانتر شدن سفر مردم
… آن روح مطهّر و متعالی همهی ما برخوردار بشویم. یکی از بزرگترین افتخارات کشور ما و برخورداریهای کشور ما وجود آن مرقد مطهّر است. هرچه بتوانیم در بزرگداشت آن جایگاه رفیع تلاش کنیم و دلها را متوجّه به آنجا بکنیم، یقیناً به سود معنویّت ما و به سود کشور ما است. حالا فرض بفرمایید که آقای آخوندی[2] مثلاً روی مسئلهی راه آنجا و قطار سریع و مانند اینها بتوانند فکر کنند، کار کنند، [تا] مردم بتوانند با فاصلهی کمتری بروند بیایند، اینها جزو چیزهایی است که انشاءالله میتواند مایهی برکت باشد برای دولت.
ساختوساز در ارتفاعات جنوب مشهد که مرکز تنفس شهر است
… یک زمین درست میکنند؛ بعد که انتهای زمین مال آنها شد، همهی سطح زمین بهطور طبیعی قابل نقلوانتقال خواهد شد؛ از این کارها میکنند. این شمال تهران و غرب تهران، در واقع مجاری تنفّسی شهر تهران است؛ ارتفاعات شمال تهران را یکجور، طرف زمینهای غرب تهران را یک جور. در مشهد - شهر ما - من رفتم دیدم طرف ارتفاعات جنوب شهر که درواقع مرکز تنفّس شهر است، دارند افرادی آن بالا خانه میسازند، هتل میسازند، ساختمانهای چند طبقه میسازند؛ اینها بد است، اینها غلط است؛ جرم بدانید اینها را. یکی از کارهای اساسی «جرمانگاری» در قانون است؛ اینها را باید جرم دانست در قانون و این کسانی که این کارها را میکنند تعقیب قضائی کرد. صِرف اینکه بروند قلع بنا بکنند، کافی نیست؛ که آن را هم متأسّفانه در مواردی …
لزوم رعایت هویت تاریخی و معنوی شهر در توسعهٔ شهری
۹- رعایت هویت تاریخی و معنوی شهرها در توسعه و بهسازی محیط شهری بویژه شهرهایی از قبیل قم و مشهد.
اهل ادب و شعر مشهد استادانی بدون تحصیلات دانشگاهی
گاهی ممکن است یک کسی مدرک دانشگاهی هم نداشته باشد، اما خبره باشد در یک رشتهای، در یک کاری. ما در مشهد تعدادی از این اهل ادب و شعر را داشتیم که هیچ تحصیلات دانشگاهی - بلکه بعضیشان پائینتر از دانشگاهی - نداشتند، اما استاد بودند؛ ناصرخسروشناس، مسعود سعد سلمانشناس، سعدیشناس، حافظشناس، صائبشناس، بهتر از خیلی از اساتیدی که در دانشگاه تحصیل کردند در رشتهی ادبیات! عین همین مطلب در بخشی از دانشهای دیگر ممکن است وجود داشته باشد که از اینها نباید خود را محروم کرد.
قبلهٔ آمال شیعیان و مسلمانان جهان
عید نوروز امسال، با یک عید بزرگ و گرامی دیگر مصادف است که عبارت از ولادت با سعادت حضرت ثامنالائمّه علیه الصلّاة والسّلام است. مردم شریف ایران به خاطر قرب جوار، نسبت به این بزرگوار تعلّق خاطر مخصوصی دارند و شیعیان همه عالم، بلکه همه مسلمین عالم، از این جهت بر مردم ایران غبطه میبرند و ایران - بخصوص مشهد مقدّس - را قبله آمال خود قرار میدهند.
راهپیماییهای هرروزهٔ مردم مشهد در دوران انقلاب
… کشور تبعید کردند که این تبعید، در اوایل یا اواسط پاییز ۵۷ به پایان رسید. بنده وقتی از تبعید به مشهد برگشتم، آنچه که در این شهر مقدّس دیدم، برایم غیر قابل باور بود. با اینکه ما در تبعید خبرها را میشنیدیم، اما واقعیتی که با آن مواجه شدیم، واقعیت عظیمی بود. در مشهد، مردم شب و روز راهپیمایی میکردند و آن راهپیماییها برایشان به صورت عادت درآمده بود. نه تنها مشهد، که همه جای کشور این گونه بود.
شهر جهاد و شهادت و مردم صمیمی و همیشه در صحنه
خداوند بزرگ را سپاسگزارم که یک بار دیگر این فرصت مغتنم را به بنده ارزانی داشت که در جوار مرقد مطهّر حضرت ثامنالحجج (علیه آلاف التّحیّة و الثّناء) و در شهر محبوب و عزیز مشهد، شهر جهاد و شهادت، شهر خاطرههای بزرگ، شهر مردم صمیمی و همیشهدرصحنه، با شما برادران و خواهران قدری دربارهی مسائل مهم و لازم سخن بگوییم. خدا را سپاسگزارم و امیدوارم آنچه میگوییم و آنچه میشنویم، برای او و در راه او و برای امّت اسلامی مفید باشد.
یادآوری فداکاریها و مبارزات مردم مشهد
خداى بزرگ را بسیار سپاسگزارم که یک بار دیگر این توفیق را ارزانى داشت که در کنار مرقد پُرنور علىّبنموسى الرّضا (علیه آلاف التّحیّة و السّلام) شما مرد و زن مؤمن و فداکار و مخلص شهر شهادت را از نزدیک زیارت کنم و یاد فداکارىهاى شما مردم و مبارزات مخلصانهى شما زن و مرد را که در طول سالها از نزدیک شاهد آن بودهام، براى ذهن و دل قدردان خودم تجدید کنم.