رفتن به محتوای اصلی

مسئولیت‌پذیری

نام‌های دیگر: مسئولیت گفتار، مسئولیت‌های حکومتی، مسئولیت‌پذیری مردم، احساس مسئولیت

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

احساس وظیفه و پذیرش بار کارها از سوی افراد و گروه‌ها در برابر خدا و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت نیمه شعبان— ۱۳۵۹/۰۴/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۹۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

آن احساس مسؤولیتی که من میگویم، در مقابل حالت «وِلِش» قرار دارد. بعضی از جوانان هستند که اگر گفته شود این کار را بکن، میگوید وِلِش! مثلاً امتحانات درسی یا قضیه دیگری در پیش است، میگوید وِلِش! این «وِلِش» بدترین بلا برای جوانان است. احساس مسؤولیت، یعنی رها کردن این حالت «وِلِش».
آنچه برای شما جوانان مثل دیگران مهمّ است، عبارت است از احساس مسؤولیت آگاهانه. البته شما جوان و سرشار از نیرو هستید و از حسّاسیت بیشتری برخوردارید. احساس مسؤولیت یعنی انسان همان‌طور که به فکر زندگی، معیشت، اشتغال، ازدواج، و هر چیزِ مربوط به خود است، نسبت به اهدافی که از خودِ او فراتر است هم احساس مسؤولیت کند؛ اهدافی که به خود او محدود نمیشود، بلکه مربوط به مجموعه، ملت، تاریخ و بشریت است. انسان باید در قبال این هدفها هم احساس وظیفه، تعهّد و مسؤولیت داشته باشد. هیچ انسان و هیچ جامعه‌ای بدون این احساس تعهّد، به قلّه‌های رفیع سعادت نخواهد رسید. این احساس مسؤولیت و تعهّد باید آگاهانه باشد. فرد باید بداند که به دنبال چه چیزی است و موانع راه را بشناسد. این امر همان احساس مسؤولیت آگاهانه است. جوان ایرانی، هوشیار، حسّاس، آگاه و حاضر در صحنه است و بیش از جوانان سایر مناطق دنیا احساس تعهّد و مسؤولیت آگاهانه میکند. البته ادّعا نمیکنم که از همه جای دنیا به‌طور دقیق مطّلعم؛ اما اخبار زیادی به دست ما میرسد. آگاهیهای ما طرق و بسترهای بسیار متعدّدی دارد. فهم سیاسی، فکر سیاسی، مطالبه‌ی سیاسی، مطالبه‌ی آرمانی، حسّاسیت نسبت به حوادث و حضور در صحنه‌ی مواجهه‌ی با حوادث در جوان ایرانی، ممتاز و نمونه است و این شامل پسران و دختران - هر دو - میشود. به همین دلیل ما موفّقیتهای بزرگی داشته‌ایم و خطرهایی هم ما را تهدید میکند. امروز سیاست مشترکی در همه‌ی دنیا، به وسیله‌ی مراکز معیّنی دنبال میشود. این سیاست عبارت است از این‌که جوانان را تا خرخره در شهوات و غرایز جنسی و فساد اخلاقی غرق کنند. این یک سیاست رایج در دنیاست و شامل شرق و غرب میشود؛ هر منطقه‌ای آن را با هدفی خاص دنبال میکند. مراکزی که این سیاستها را طرّاحی میکنند، وسایل و ابزار آن را هم به‌طور فراوان فراهم میکنند. این مراکز به‌طور عمده شامل مراکز اقتصادی صهیونیستی و قدرت‌طلبان بین‌المللی است که چشم به سرچشمه‌های ثروت در کشورهایی دوخته‌اند که غالباً عقب‌افتاده و فقیر و ضعیفند و منابع ثروت بسیاری دارند. برای به چنگ آوردن این منابع ثروت، مهمترین مانع، اراده‌ی ملتهایی است که این منابع متعلّق به آنهاست. برای فلج کردن ملتها، بهترین راه، فلج کردن جوانان است؛ چون جوانان نیروی فعّالِ هر کشورند. برای فلج کردن جوانان بهترین راه آلوده و زمینگیر کردن آنها به وسیله‌ی سکس، فحشا، مستی و مواد مخدّر است. در کشورهای غربی این سیاست به این دلیل دنبال میشود که جوانان مزاحم صهیونیستها نشوند. داستان تسلّط شبکه‌ی بین‌المللی صهیونیسم بر مجلس، پارلمان، دولت، مسؤولان و به‌طور عمده سیاستهای بسیاری از کشورها - به‌ویژه کشورهای غربی - بسیار شگفت‌آور و عجیب است. اگر در کشوری، یک فرد با انگیزه‌های ضدّصهیونیستی برای مسؤولیتی سیاسی انتخاب شود، آن‌قدر شبکه‌های صهیونیستی به شکلهای گوناگون بر او و افکار جامعه فشار می‌آورند که وی نمیتواند به مسؤولیت خود ادامه دهد و مجبور به استعفا و کناره‌گیری میشود.
این که ما عرض کردیم امسال سال پاسخگویی است، پاسخگویی یک مفهوم غربی نیست؛ یک مفهوم اسلامی است. بعضی‌ها از هر چیزی خوششان بیاید، سعی می کنند آن را به گونه یی به فراورده های افکار و مدنیت غربی منسوب کنند. نه، پاسخگویی یک حقیقت اسلامی است؛ این همان مسؤولیت است. مسؤولیت، یعنی هر انسانی در هر مرتبه یی که هست، در درجه‌ی اول از خود سؤال کند، ببیند رفتار و گفتار و تصمیم گیری او تحت تأثیر چه بود؛ عاقلانه و بر اساس پرهیزگاری بود، یا خودخواهانه و برای شهوات و اغراض شخصی بود. اگر انسان توانست وجدان خود را آرام کند و به ندای اندرون خود پاسخ گوید، خواهد توانست به دیگران هم پاسخگو باشد. «انّ السّمع والبصر و الفؤاد کلّ اولئک کان عنه مسؤولا». همین چشمی که شما دارید - که می تواند ببیند، بشناسد و تشخیص دهد - همین گوشی که دارید -که میتواند سخن حق را بشنود و به دل شما منتقل کند و جوارح شما را تحت تأثیر قرار دهد- همین قلبی که دارید -که می تواند احساس کند، تصمیم بگیرد و راه را انتخاب کند (که از هویت واقعی انسان به «قلب» تعبیر می شود)- وسیله‌ای است که خدای متعال شما را در مقابل اینها پاسخگو می داند. همه‌ی ما باید جواب دهیم با چشمِ خود چه دیدیم؛ آیا دیدیم؟ آیا دقت کردیم؟ آیا خواستیم ببینیم؟ خواستیم بشنویم؟ خواستیم تصمیم بگیریم و عمل کنیم؟ این همان پاسخگویی است. فرمود: «کلّکم راع و کلّکم مسؤول عن رعیته»؛ همه‌ی شما مسؤولید. البته کسی که حیطه‌ی وسیعی از زندگی انسانها با قلم و زبان و تصمیم او تحت تأثیر قرار می گیرد، مسؤولیتش به همان نسبت بیشتر است؛ لذا من گفتم مسؤولان بلند پایه‌ی کشور، قوای سه گانه، از خود رهبری تا آحاد مأموران و مدیران، همه باید پاسخگو باشند؛ پاسخگوی کار خود، پاسخگوی تصمیم خود، پاسخگوی سخنی که بر زبان آورده اند و تصمیمی که گرفته اند؛ این معنای پاسخگویی است؛ این یک حقیقت اسلامی است و همه باید به آن پایبند باشیم. هر انسان وقتی می خواهد حرفی بزند، اگر بداند در مقابل این حرف باید پاسخگو باشد، یک طور حرف خواهد زد؛ اما اگر بداند مطلق العنان است و پاسخگو نیست، طور دیگری حرف خواهد زد. انسان وقتی می خواهد تصمیم بگیرد و عمل کند، اگر بداند در مقابل اقدام خود پاسخگو خواهد بود، یک طور عمل می کند؛ اما اگر احساس کند نه، مطلق العنان است و از او سؤال نمی شود و او را به بازخواست نمی کشند، طور دیگری عمل می کند. ما مسؤولان خیلی باید مراقب حرف زدن و تصمیم گیری خود باشیم. مسؤولیت به همین علت محترم است و به همین جهت است که مردم برای مسؤول احترام قائلند؛ چون پشت سرِ کار و تصمیم گیری او دنیایی از مسؤولیت وجود دارد که او قبول می کند. اگر این شخص خود را مسؤول دانست، واقعاً شایسته‌ی این تکریم و احترام هم هست؛ اما اگر مسؤول ندانست، همه چیز مشکل می شود.

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

از دست ندادن احساس مسئولیت و افزایش شرف در نزد مردم و خدا

… مجموعه‌ى نیروهاى مسلّح و مجموعه‌ى ارتش جمهورى اسلامى و سپاه پاسداران انقلاب اسلامى و دیگر نیروهاى دست‌اندرکار دفاع و حفاظت و حراست از ارزشهاى انقلاب را با یک چشم نگاه کنید؛ آنها را یکى ببینید؛ هر چیزى در جاى خود و همه به عنوان بخشى از یک مجموعه‌ى پُرافتخار؛ و احساس مسئولیّت را لحظه‌اى از لحظات از دست ندهید. روزبه‌روز پیش خواهید رفت و روزبه‌روز شرف و ارزش شما در چشم مردم و بالاتر از آن در پیشگاه الهى زیادتر خواهد شد و این همان چیزى است که یک انسان، مشتاق و آرزومند آن است.

پذیرش تبعات مسئولیت همراه با دلسوزی و خستگی‌ناپذیری

فرمانده باید مسئولیّت‌پذیر باشد. فرماندهى که بگوید خب دیگر چه‌ کار کنیم، این‌جورى است، این‌جورى شد، این فرمانده قادر نیست. باید آن مسئولیّتى را که به او سپرده میشود و او قبول میکند، حقیقتاً قبول کرده باشد و تبعات ناشى از آن مسئولیّت را بپذیرد. مترتّب بر این مسئولیّت‌پذیرى، دلسوزى و پشتکار و خستگى‌ناپذیرى است. فرمانده تنبل، فرمانده خسته‌بشو، فرماندهى که از دنبال کردن کار خیلى راحت صرف ‌نظر میکند، هرگز فرمانده‌ موفّقى نخواهد بود. طبیعى است فرماندهىِ یک یگان بزرگ‌تر، یک سازمان وسیع‌تر، خصوصیّات بیشترى از این قبیل لازم دارد و فرماندهىِ یک یگان کوچک‌تر خصوصیّات کمترى …

مسئولیت یکسان همه در حراست از نظام و حل مشکلات کشور، شرط حفظ و صدور انقلاب

همه‌ى شما در هر جا هستید به یک اندازه مسئولید در حراست از این نظام، در حفاظت از این نظام، در حل ‌کردن مشکلات این کشور. ما اگر نتوانیم مشکلات این کشور را حل کنیم، نمیتوانیم انقلاب را حفظ کنیم و طبعاً نمیتوانیم صادر کنیم. همه موظّفند به کارگزاران کشور و بخصوص به دولت کمک کنند؛ این یک وظیفه است؛ این همان حرفى است که امام در طولِ قریبِ یازده سال امامت پُربرکت و رهبرى استثنائى‌شان همیشه گفتند. نگاه نمیکردند در رأس دولت کیست؛ عجیب این است. یک وقتى که بنا بود نخست‌وزیر معرّفى کنیم، …

همکاری همه در یک کار و لزوم خوب انجام دادن سهم خود

… و سرما و گرما را در اینجا تحمّل میکنید، علاوه بر اینکه از خانه و زندگى و شهر و محیط مأنوس خودتان هم دور هستید. ما وظیفه داریم از شما تشکّر کنیم. هر ‌کسى بالاخره یک مسئولیّتى دارد؛ همه‌ى ما ــ بنده، شما، دیگران، همینهایى که مشغول کارند ــ همکاریم با همدیگر؛ همه‌ى ما یک کار را داریم در حقیقت دنبال میکنیم؛ یک گوشه‌اش دست یکى است، یک گوشه‌اش دست یکى دیگر است؛ عمده این است که کارى را که انجام میدهیم، خوب انجام بدهیم؛ کم نگذاریم از نیرویمان؛ براى خدا انجام بدهیم، با اخلاص باشد و سعى کنیم که محیط کار را از همه جهت یک محیط سالم و انقلابى بسازیم؛ این مهم است.

رد کناره‌گیری از کار مهم و واجب به‌سبب ظرافت و دشواری آن

… در سر دو‌‌‌راهىِ گفتن یا نگفتن، تصمیم گرفتن یا نگرفتن، این‌‌‌جورى گفتن یا آن‌‌‌جورى گفتن؛ پس دائم به هدایت الهى احتیاج داریم. تقوا یعنى همین که مراقب باشیم؛ این ‌‌‌همه منشعبات دارد این راه مستقیم، مبادا یک جا اشتباه کنیم، از یکى از منشعبات، راه بیفتیم برویم. این نباید موجب بشود که آدم بگوید «خب، کارى که این ‌‌‌قدر دردسر دارد، ببوسیم بگذاریم کنار بهتر نیست؟ دیگرى بیاید بکند»؛ نه آقا! وظیفه‌‌‌ى شما است، باید انجام بدهید. اهمّیّت کار مهم، کار واجب هم به همان اندازه است، ثواب الهى آن هم به همان اندازه است. خب، خود قضاوت مگر چه جورى است؟ رَجُلٌ قضىٰ بِالحَقِّ وَ هُوَ لا یَعلَمُ فَهُوَ فِى النّار؛[10] خب، شما بگویید آقا پس بهتر این است که اصلاً قضاوت را ببوسیم، بگذاریم کنار. قضاوتى که اگر آدم بحق هم قضاوت بکند، اگر ندانست «فى ‌‌‌النّار» است، این چه اقدامى است؟ خب …

لزوم توجه گویندگان به تبعات سخن و بهره‌برداری دشمن

… تصمیم میگیرند، وقتى اینها یک چیزى را به ‌عنوان آئین‌نامه‌ى خودشان و مقرّرات خودشان تصویب میکنند، ما چرا باید درباره‌ى این شک بکنیم؟ اگر درباره‌ى مصوّبات چنین شخصیّت‌هایى کسى تردید بکند، پس درباره‌ى مصوّبات کدام جمع دیگرى مردم میتوانند مطمئن و خاطرجمع باشند؟ کسانى که حرفى بر زبان جارى میکنند، متوجّه باشند تبعات آن حرف را، لوازم آن حرف را؛ بفهمند که دشمن چه استفاده‌هایى خواهد کرد از آن حرفى که آنها بر زبان جارى میکنند. چرا انسان باید حرفى بزند که دشمنان را شاد کند، دوستان را افسرده کند، ملّت را ملول کند؟ البتّه ملّت ما بحمدالله‌ هرگز ملول نشده‌اند و نخواهند شد؛ ملّت بسیار بانشاط است، بسیار هوشمند است. مصوّباتى که خبرگان داشتند، مقرّراتى که وضع کردند، آئین‌نامه‌هایى که داشتند، همه‌ى آنها از لحاظ شکلى درست است؛ یک چیزى را مصلحت دانستند، تصویب کردند؛ هیچ اشکالى …

تقدم انجام کار بر حفظ شغل و منصب

… و حسابى براى آن بکنند. یک آقایى است که اشتغالات خیلى زیادى دارد، حالا اینجا هم مثلاً یک دادگاهى، یک محکمه‌‌اى، دادسرایى به او سپرده شده و این [فرد] نمیرسد و همین طور مانده آنجا؛ خب، این شغل را واگذار کنند به یک نفر دیگر که بیاید سریع این کار را انجام بدهد؛ یعنى این‌‌جور نباشد که شغل براى ما مسئله‌‌ى اوّل باشد؛ مسئله‌‌ى اوّل، [انجام] کار است؛ غرض، این قضاوت خیلى مهم است. حالا بنده نمیخواهم آن روایات و آیات، را بخوانم که خود شماها میدانید و بعضى هم به خاطر همان روایات و آیات، نزدیک دستگاه قضائى نمیشوند.[8] ما [این را] نمیگوییم که باز بعضى‌‌ها بگویند خب حالا که این‌‌ قدر سخت است، پس خداحافظ شما؛ نه، …

توان ما در ترسیم راه معنویت و تضمین ماندگاری آن با حرکت درست

… مردم و مسلمانى مردم تا آنجایى که به آنها تحمیل شده، چه جورى است ــ تا شرق دنیاى اسلام، در هند و کشمیر و ترکستان شرقى احساسات مسلمین را مى‌بینید. دیگر کار از کار گذشته؛ یعنى آن جریانى که داشت اوج پیدا میکرد، قطع شد. من و شما در لحظه‌ى این قطع قرار گرفته‌ایم؛ ثُمَّ جَعَلنٰکُم خَلَـٰٓئِفَ فِى الاَرض.[7] من و شما همان کسانى هستیم که اگر درست حرکت کنیم، عملمان و تصمیممان و قاطعیّتمان و اراده‌مان خواهد توانست این راه را ترسیم کند و ماندگارى آن را و سلامت آن را تضمین کند.

تناسب مسئولیت با امکانات و قدرت در بینش اسلامی

… آحاد انسانها، اعمّ از مسلمان و غیر مسلمان و در میان مسلمین، شیعه و غیر شیعه نبوده؛ هیچ ‌وقت به قدر امروز دشمن نداشته، چه کمّیّت دشمنها، چه کیفیّت و قدرت و مکانتِ[4] سیاسى اجتماعى نظامىِ قدرتها؛ و بالاخره هیچ ‌وقت به ‌قدر امروز مسئولیّت بر دوش خود نداشته. بله، اگر ما امروز از همیشه قدرتمان بیشتر است، معروفیّتمان بیشتر است، رسانه و وسیله‌ى گفتگوى با مخاطبین و مستمعین، بیشتر در اختیارمان است، در دنیا معروف‌تریم، دوستان بیشترى داریم، پول و قدرت مالى بیشترى داریم، جمعیّت و آحاد روحانیّون ــ از بزرگ و کوچک ــ بیشتر است و بقیّه‌ى امورى که امروز بیشتر داریم، به همین نسبت، مسئولیّتمان هم بیشتر است. در بینش اسلامى هیچ ‌وقت امکانات از مسئولیّت جدا نیست.

احساس مسئولیت طلبه در حوادث گوناگون انقلاب

… وارد میدان جنگ نمیشود، دلش براى میدان جنگ بجوشد؛ حالا یک مانعى پیش آمده و نمیتواند برود امّا دلش آنجا باشد؛ [یعنى] «حَدَّثَ نَفسَهُ بِغَزو» باشد؛ این ارزش بسیار والایى است؛ این روحیه باید زنده بماند. در حوادث گوناگونِ انقلاب، طلّاب حاضر و آماده [باشند]؛ مسئله‌ى آمریکا پیش مى‌آید، اظهار نفرت از دشمنان و مستکبرین پیش مى‌آید، مسائل خلیج‌ فارس پیش مى‌آید،[7] مسائل گوناگون دیگرى پیش مى‌آید، طلبه اوّل کسى باشد که احساس کند مسئولیّتى دارد و آن مسئولیّت را استفسار[8] کند و ببیند چیست، و هنگامى که مشخّص شد، در جاى مسئولیّت خودش باشد.

لزوم ایفای مسئولیت همهٔ قشرها در حرکت عظیم جامعه

… داشته، مثلاً در یک دوره‌اى در این مسئله این نظر را داشته، بعد در چند سال بعد نظر او تغییر کرده بر حسب این کتاب، آن را مشخّص کنند و روى آن کار کنند. این راهِ گسترش و پیشرفت و شکوفایى فکرى جامعه بر مبناى آثار شهید مطهّرى است و امیدواریم این کار انجام بگیرد. و در وضع کنونى همه‌ى قشرها باید مسئولیّت خودشان را در قبال این حرکت عظیمى که جامعه‌ى ما به آن سرگرم است پیدا کنند و آن را بخوبى انجام بدهند.