رفتن به محتوای اصلی

مسئولیت‌پذیری

نام‌های دیگر: مسئولیت گفتار، مسئولیت‌های حکومتی، مسئولیت‌پذیری مردم، احساس مسئولیت

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

احساس وظیفه و پذیرش بار کارها از سوی افراد و گروه‌ها در برابر خدا و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت نیمه شعبان— ۱۳۵۹/۰۴/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۹۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

آن احساس مسؤولیتی که من میگویم، در مقابل حالت «وِلِش» قرار دارد. بعضی از جوانان هستند که اگر گفته شود این کار را بکن، میگوید وِلِش! مثلاً امتحانات درسی یا قضیه دیگری در پیش است، میگوید وِلِش! این «وِلِش» بدترین بلا برای جوانان است. احساس مسؤولیت، یعنی رها کردن این حالت «وِلِش».
آنچه برای شما جوانان مثل دیگران مهمّ است، عبارت است از احساس مسؤولیت آگاهانه. البته شما جوان و سرشار از نیرو هستید و از حسّاسیت بیشتری برخوردارید. احساس مسؤولیت یعنی انسان همان‌طور که به فکر زندگی، معیشت، اشتغال، ازدواج، و هر چیزِ مربوط به خود است، نسبت به اهدافی که از خودِ او فراتر است هم احساس مسؤولیت کند؛ اهدافی که به خود او محدود نمیشود، بلکه مربوط به مجموعه، ملت، تاریخ و بشریت است. انسان باید در قبال این هدفها هم احساس وظیفه، تعهّد و مسؤولیت داشته باشد. هیچ انسان و هیچ جامعه‌ای بدون این احساس تعهّد، به قلّه‌های رفیع سعادت نخواهد رسید. این احساس مسؤولیت و تعهّد باید آگاهانه باشد. فرد باید بداند که به دنبال چه چیزی است و موانع راه را بشناسد. این امر همان احساس مسؤولیت آگاهانه است. جوان ایرانی، هوشیار، حسّاس، آگاه و حاضر در صحنه است و بیش از جوانان سایر مناطق دنیا احساس تعهّد و مسؤولیت آگاهانه میکند. البته ادّعا نمیکنم که از همه جای دنیا به‌طور دقیق مطّلعم؛ اما اخبار زیادی به دست ما میرسد. آگاهیهای ما طرق و بسترهای بسیار متعدّدی دارد. فهم سیاسی، فکر سیاسی، مطالبه‌ی سیاسی، مطالبه‌ی آرمانی، حسّاسیت نسبت به حوادث و حضور در صحنه‌ی مواجهه‌ی با حوادث در جوان ایرانی، ممتاز و نمونه است و این شامل پسران و دختران - هر دو - میشود. به همین دلیل ما موفّقیتهای بزرگی داشته‌ایم و خطرهایی هم ما را تهدید میکند. امروز سیاست مشترکی در همه‌ی دنیا، به وسیله‌ی مراکز معیّنی دنبال میشود. این سیاست عبارت است از این‌که جوانان را تا خرخره در شهوات و غرایز جنسی و فساد اخلاقی غرق کنند. این یک سیاست رایج در دنیاست و شامل شرق و غرب میشود؛ هر منطقه‌ای آن را با هدفی خاص دنبال میکند. مراکزی که این سیاستها را طرّاحی میکنند، وسایل و ابزار آن را هم به‌طور فراوان فراهم میکنند. این مراکز به‌طور عمده شامل مراکز اقتصادی صهیونیستی و قدرت‌طلبان بین‌المللی است که چشم به سرچشمه‌های ثروت در کشورهایی دوخته‌اند که غالباً عقب‌افتاده و فقیر و ضعیفند و منابع ثروت بسیاری دارند. برای به چنگ آوردن این منابع ثروت، مهمترین مانع، اراده‌ی ملتهایی است که این منابع متعلّق به آنهاست. برای فلج کردن ملتها، بهترین راه، فلج کردن جوانان است؛ چون جوانان نیروی فعّالِ هر کشورند. برای فلج کردن جوانان بهترین راه آلوده و زمینگیر کردن آنها به وسیله‌ی سکس، فحشا، مستی و مواد مخدّر است. در کشورهای غربی این سیاست به این دلیل دنبال میشود که جوانان مزاحم صهیونیستها نشوند. داستان تسلّط شبکه‌ی بین‌المللی صهیونیسم بر مجلس، پارلمان، دولت، مسؤولان و به‌طور عمده سیاستهای بسیاری از کشورها - به‌ویژه کشورهای غربی - بسیار شگفت‌آور و عجیب است. اگر در کشوری، یک فرد با انگیزه‌های ضدّصهیونیستی برای مسؤولیتی سیاسی انتخاب شود، آن‌قدر شبکه‌های صهیونیستی به شکلهای گوناگون بر او و افکار جامعه فشار می‌آورند که وی نمیتواند به مسؤولیت خود ادامه دهد و مجبور به استعفا و کناره‌گیری میشود.
این که ما عرض کردیم امسال سال پاسخگویی است، پاسخگویی یک مفهوم غربی نیست؛ یک مفهوم اسلامی است. بعضی‌ها از هر چیزی خوششان بیاید، سعی می کنند آن را به گونه یی به فراورده های افکار و مدنیت غربی منسوب کنند. نه، پاسخگویی یک حقیقت اسلامی است؛ این همان مسؤولیت است. مسؤولیت، یعنی هر انسانی در هر مرتبه یی که هست، در درجه‌ی اول از خود سؤال کند، ببیند رفتار و گفتار و تصمیم گیری او تحت تأثیر چه بود؛ عاقلانه و بر اساس پرهیزگاری بود، یا خودخواهانه و برای شهوات و اغراض شخصی بود. اگر انسان توانست وجدان خود را آرام کند و به ندای اندرون خود پاسخ گوید، خواهد توانست به دیگران هم پاسخگو باشد. «انّ السّمع والبصر و الفؤاد کلّ اولئک کان عنه مسؤولا». همین چشمی که شما دارید - که می تواند ببیند، بشناسد و تشخیص دهد - همین گوشی که دارید -که میتواند سخن حق را بشنود و به دل شما منتقل کند و جوارح شما را تحت تأثیر قرار دهد- همین قلبی که دارید -که می تواند احساس کند، تصمیم بگیرد و راه را انتخاب کند (که از هویت واقعی انسان به «قلب» تعبیر می شود)- وسیله‌ای است که خدای متعال شما را در مقابل اینها پاسخگو می داند. همه‌ی ما باید جواب دهیم با چشمِ خود چه دیدیم؛ آیا دیدیم؟ آیا دقت کردیم؟ آیا خواستیم ببینیم؟ خواستیم بشنویم؟ خواستیم تصمیم بگیریم و عمل کنیم؟ این همان پاسخگویی است. فرمود: «کلّکم راع و کلّکم مسؤول عن رعیته»؛ همه‌ی شما مسؤولید. البته کسی که حیطه‌ی وسیعی از زندگی انسانها با قلم و زبان و تصمیم او تحت تأثیر قرار می گیرد، مسؤولیتش به همان نسبت بیشتر است؛ لذا من گفتم مسؤولان بلند پایه‌ی کشور، قوای سه گانه، از خود رهبری تا آحاد مأموران و مدیران، همه باید پاسخگو باشند؛ پاسخگوی کار خود، پاسخگوی تصمیم خود، پاسخگوی سخنی که بر زبان آورده اند و تصمیمی که گرفته اند؛ این معنای پاسخگویی است؛ این یک حقیقت اسلامی است و همه باید به آن پایبند باشیم. هر انسان وقتی می خواهد حرفی بزند، اگر بداند در مقابل این حرف باید پاسخگو باشد، یک طور حرف خواهد زد؛ اما اگر بداند مطلق العنان است و پاسخگو نیست، طور دیگری حرف خواهد زد. انسان وقتی می خواهد تصمیم بگیرد و عمل کند، اگر بداند در مقابل اقدام خود پاسخگو خواهد بود، یک طور عمل می کند؛ اما اگر احساس کند نه، مطلق العنان است و از او سؤال نمی شود و او را به بازخواست نمی کشند، طور دیگری عمل می کند. ما مسؤولان خیلی باید مراقب حرف زدن و تصمیم گیری خود باشیم. مسؤولیت به همین علت محترم است و به همین جهت است که مردم برای مسؤول احترام قائلند؛ چون پشت سرِ کار و تصمیم گیری او دنیایی از مسؤولیت وجود دارد که او قبول می کند. اگر این شخص خود را مسؤول دانست، واقعاً شایسته‌ی این تکریم و احترام هم هست؛ اما اگر مسؤول ندانست، همه چیز مشکل می شود.

شاهدها (۱۸۱ پاراگراف)

لزوم انجام دقیق کار از سوی همهٔ قشرها و درک مسئولیت از سوی مسئولان

همه قشرهای گوناگون مردم - چه کارگران، چه معلمان، چه کارمندان ادارات، چه کارمندان بخشهای مختلف - سعی کنند ان‌شاءاللَّه با هوشیاری و دقّت، کار را به بهترین وجهی انجام دهند؛ مسؤولان هم مسؤولیتهای خودشان را درک کنند. ان‌شاءاللَّه این جامعه براثر تلاش مسؤولان به آن‌جایی برسد که حقّ اوست؛ آن‌جایی که خدا برای او معیّن کرده است؛ یعنی ان‌شاءاللَّه اوج رستگاری؛ هم دنیایی و مادّی و هم معنوی و الهی.

احساس مسئولیت جوان و پیش بردن زندگی با پای خود

… آیا این مسائلی که در سالهای آینده وجود خواهد داشت، دشوارتر از مسائلی خواهد بود که ما آن را فرضاً در دهه‌های گذشته تجربه کردیم، یا آسانتر خواهد بود؛ این هم قابل تشخیص نیست. یعنی نمیشود الان گفت که مسائل آینده ما دشوارتر خواهد بود از آنچه که در گذشته داشتیم؛ نخیر، ما این را نمیتوانیم یقیناً بگوییم - ممکن است باشد، ممکن است نباشد - اما آن که من میتوانم به شما جوانان سفارش کنم، این است که جوان اوّلاً باید احساس مسؤولیت کند؛ یعنی واقعاً خودش را مسؤول بداند و بخواهد که زندگی را با پای خودش پیش ببرد و حرکت کند و مثل پر کاهی در امواج حوادث نباشد. ثانیاً با ایمان حرکت کند - ایمان نقش بسیار مهمّی در پیشرفت در همه میدانها و نیز پیروزی بر همه موانع دارد - ثالثاً بصیرت و آگاهی داشته باشد. اگر جوانان این سه خصوصیت را در خودشان تأمین کنند - که البته کار چندان آسانی نیست؛ اما بسیار ممکن هست - من خیال میکنم که …

قدر دانستن جایگاه حمل بار سعادت یک ملت با وجود زحمت آن

عزیزان من! این است مایه روسفیدی و آن بهره وافی و عظیم از رحمت الهی. این است که دنیا و آخرتِ این ملت و بیش از همه، آخرتِ خودِ شما را آباد خواهد کرد. قرار گرفتن در زمره کسانی که بار سنگین سعادت یک ملت را بر دوش دارند، قدر بدانید. کسی که زیر بار است، دچار زحمت است؛ اما اگر این بارْ عزیز باشد، همین زحمتْ مغتنم است و باید آن را با دل و جانْ خواست و گرفت.

احساس مسئولیت مردم نسبت به کشور و انقلاب، امتیاز درجهٔ اول هر شهر

… امتیاز یک شهر فقط به این نیست که داراى آب‌ و هواى ممتاز یا باغستان‌هاى زیبا و سرسبز است؛ این نعمت را خداى متعال به کرج داده است امّا نعمتهاى دیگر و بزرگ‌ترى هست که خداى متعال آن نعمتها را هم به ‌طور وافر به این منطقه و شما مردم مؤمن و انقلابى آن بخشیده است. امروز در شمار امتیازات درجه‌ى اوّل هر شهرى این است که مردم آن شهر، چقدر نسبت به سرنوشت خود، نسبت به کشور خود، نسبت به انقلاب خود، نسبت به نظام انقلابى خود احساس مسئولیّت میکنند و در شمار ملّت عظیم ایران، [چقدر] به وظایفى که براى سربلندى ملّت ایران و پیشرفت کشور بر عهده‌ى همه است، عمل میکنند. من اگر بخواهم در این زمینه نسبت به شهر کرج مطلبى بگویم، باید بگویم شهر کرج در این زمینه، در طول انقلاب امتحان بسیار خوبى را داده است؛ این را ما شاهد بوده‌ایم و از نزدیک مشاهده کرده‌ایم. از همان لحظات حسّاسى که انقلاب اسلامى پیروز میشد و دشمن با چنگ و دندان …

بازخواست الهی از نمایندگان حتی برای رأی ندادن و بی‌طرفی

… است. لذا همان طور هم که در پیام اخیر، خدمت آقایان و خانمها عرض کردیم، ارزش یک دقیقه وقت شما خیلی زیاد است. نبایستی یک دقیقه وقتِ مقرّر و موظّف مجلس - چه در کمیسیونها و چه در داخل صحن مجلس - تلف و ضایع شود. باید فعّال حرکت کنید. واقعاً مسؤولیتِ سنگینی است. خدای متعال در روز قیامت، از یکایک دقایق و اقدامات شما در این کار سؤال خواهد کرد. از همه آن تأییدها یا ردهایی که میکنید، سؤال خواهد کرد. اگر تأیید نکنید و بگویید پس حالا که این قدر سخت است، کارت سفید میدهیم یا در این مجلس بی‌طرف میشویم؛ از این هم سؤال خواهد کرد که چرا رأی ندادید؟ باید رأی دهید. وقتی که شما در امری حَکَم هستید و برای تصمیم‌گیری جهت کاری بزرگ، شما را در آن جا نصب کرده‌اند، باید آن کار را انجام دهید. اگر انجام هم ندهید، مؤاخذه خواهید شد. اوّلاً موظفید انجام دهید، ثانیاً خوب و درست و متقن انجام دهید. قضیه این است. کار …

مسئولیت هر کس به قدر توانایی و شعاع قدرتش

یک وقت در قضیه‌اى که مربوط به بعضى از مقاماتِ مسؤولِ وقت بود، در خدمت امام، صحبتى شد. یکى از حضّار گفت: من در این مورد هرچه که باید بگویم، گفته‌ام و دیگر مسؤولیتى ندارم. امام فرمودند: شما هم مسؤولید، من هم مسؤولم، همه مسؤولیم. قضیه این است. همه‌ى ما مسؤولیم. هر کس به‌قدر توانایى‌اش، به‌قدر سعه‌ى وجودیش و به‌قدر شعاع قدرتش مسؤول است. پس همه مسؤولیم. وقتى تخلّفى به‌وجود مى‌آید، وقتى بدعتى به‌وجود مى‌آید، وقتى سنّتى اماته مى‌شود و وقتى کسانى مى‌کوشند که زمینه‌ساز تهاجم دشمن باشند، همه وظیفه دارند. مگر مى‌شود گفت که ما وظیفه نداریم؟ این‌که انسان احیاناً در جایى کلمه‌اى هم بگوید و بعد ادّعا کند ما کارمان را …

تردید در مشروعیت پذیرش مسئولیت بدون کفایت لازم

اوّل اینکه آماده باشد براى نفْس کار و عمل. تنبلى و بى‌حالى و سهل‌انگارى و کار را به دست حوادث و قضا و قدر سپردن، اوّلین بلائى است که ممکن است یک مدیر را از صلاحیّت کافى و لازم ساقط کند. جدّى بودن در کار، آرام نداشتن براى کار، احساس مسئولیّت براى اصل اقدام و کار و وظیفه‌اى که به عهده گرفته است، [از شروط پذیرفتن مسئولیّت است؛] و به همین جهت هم هست که اگر کسى واقعاً در بخشى از بخشهاى کشور احساس میکند که کفایت لازم براى این کار را ندارد، معلوم نیست که مشروع باشد که آن کار را قبول بکند؛ چون قبول این کار، به‌ معناى این است که تعهّد کند و بپذیرد که این کار را به انجام برساند؛ خب این بدون کفایت و لیاقت امکان‌پذیر نیست. این، آن نکته‌ى اوّل است در باب مدیر و مسئول.

مرده بودن روحیهٔ مسئولیت‌پذیری بزرگ‌زادگان مدینه پیش از قیام

… بود. همه هم سرکوب شدند. از قضیه قیام مردم مدینه که به «حَرّه» معروف است، شروع کنید تا قضایای بعدی و قضایای توّابین و مختار، تا دوران بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس، مرتّب در داخل ملتها قیام به‌وجود آمد. این قیامها را چه کسی به‌وجود آورد؟ حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام. اگر امام حسین علیه‌السّلام قیام نمیکرد، آیا روحیه تنبلی و گریز از مسؤولیت تبدیل به روحیه ظلم ستیزی و مسؤولیت‌پذیری میشد؟ چرا میگوییم روحیه مسؤولیت‌پذیری مرده بود؟ به دلیل این‌که امام حسین علیه‌السلام، از مدینه که مرکز بزرگزادگانِ اسلام بود، به مکه رفت. فرزند عباس، فرزند زبیر، فرزند عمر، فرزند خلفای صدراسلام، همه اینها در مدینه جمع بودند و هیچ‌کس حاضر نشد در آن قیام خونین و تاریخی، به امام حسین علیه السلام کمک کند.

نقد انداختن تقصیر به گردن بخش‌های دیگر

نکته‌ی دیگری هم که در ذهنم بود به آقایان عرض کنم، این است که مجموعه‌ی هیأت دولت، یک مجموعه‌ی متضامن است. اینها مسؤولیتهای متقابل دارند. این، هیچ‌وقت فراموشتان نشود. من گاهی در بعضی از گزارشها، می‌بینم مسؤولی، مثلاً راجع به بخش خودش صحبت می‌کند. اگر مورد سؤال قرار گیرد که «چرا [مثلاً] چنین شد؟»، تقصیر را به گردن بخش دیگر می‌اندازد که فلان جا با ما همکاری نکردند؛ والّا ما این را تمام می‌کردیم. این، به نظر من منطق و روش درستی نیست. در هیأت دولت، همه در کار هم مسؤولند. هیأت دولت، مسؤولیت مشترک دارد و کارها باید آن‌جا هماهنگ شود. همه‌ی دستگاهها باید با هم، آن‌جا کار کنند. یکی از گله‌های بنده که در گذشته هم همیشه داشتم - البته در هیأتهای دولتهای سابق - این بود که چرا در چهار راه هیأت دولت، …

لزوم شناخت مسئولیت و پرهیز از غفلت و سستی در چنین شرایطی

جوانانِ حزب‌اللّهی کشور و نیروهای مؤمن و مخلص و همانهایی که صحنه‌های جنگ را اداره کردند و بسیجیهایی که در طول این سالهای متمادی بارهای سنگین را بر دوش گرفتند و خانواده‌های شهدا و امثال آنان، اینها هستند که در صفوف مقدّم باید قرار گیرند؛ و قرار هم میگیرند. در چنین شرایطی، هر کس باید ببیند کجا قرار گرفته‌است؟ چه مسؤولیتی بر دوش اوست؟ چه کار عمده‌ای بر عهده اوست؟ یک لحظه از این کار نباید غفلت کرد و نسبت به آن، سستی ورزید. این، وظیفه ماست. این، آن چیزی است که بر دوش ما و چنین مجلسی است که آن قانونگذاریاش است؛ آن نطق پیش از دستورش است؛ آن، چگونگی برخوردش با قضایا و مسائل است؛ آن، چگونگی مباحثات داخلی مجلس است بین نمایندگان؛ که با هم مباحثه میکنند، حرف میزنند، تبادل نظر میکنند و …

پذیرش اقتضائات هر شغل و مقام

هر شغلى، هر مقامى، یک اقتضائاتى دارد. انسان باید آن اقتضائات را قبول کند. التزام به شى‌ء، التزام به لوازم آن است. با این لباس، از برخى از چیزها باید گذشت. البتّه در قبال هر چه انسان در دنیا از آن بگذرد، خداى متعال چیزى دارد که «فیهِ قُرَّةَ اَعیُن»؛[6] بهتر از آن را خدا میدهد. از چیزهایى باید گذشت. یک جوان همسنّ شما، فرض بفرمایید در خیابان اگر راه برود، با رفیقهایش شوخى …

لزوم ایستادگی محکم، فداکارانه و کم‌توقع هر کس در جایگاه مسئولیت خود

… جماهیر شوروى سابق از این قبیل است؛ این اختلافات داخلى و نژادى و قومى در اروپا از این قبیل است. ما آرزوى جنگ براى کسى نمیکنیم امّا کار خدا تماشایى است؛ و این سنّت الهى آن وقتى عمل خواهد کرد که ما در جاى خودمان محکم و استوار ایستاده باشیم. اصل قضیّه این است. علماً، عملاً، قولاً، فعلاً، سیاسیّاً، اجتماعیّاً، فردیاً، جمعیّاً بایستى در آنجایى که ما هستیم و پُست ما است ــ هرجا پُست ما است، هرجا مأموریّت و مسئولیّت ما است ــ آنجا محکم و همراه با فداکارى و همراه با کم‌توقّعى بِایستیم، کار خودمان را بکنیم و خداى متعال ان‌شاءالله‌ کمک خواهد کرد و برکات الهى نازل خواهد شد؛ همچنان‌که بحمدالله‌ تا حالا این‌جور بوده، و همچنان‌که مژده‌هاى امام (رضوان الله‌ تعالى علیه) این را نشان میداد. عقیده‌ی ایشان هم همیشه این بود ــ بنده شنیده بودم ــ که خیلى عاقبت را، افق را خوب میدیدند، روشن میدیدند؛ دست قدرت الهى را همراه مردم میدیدند و …

ادامهٔ کار مسئول در نبود ناظر به سبب باور به نظارت خدا

… هدفدار شدن زندگی یکی از نتایج این بینش است و تلاش‌گر بودن در زندگی هم یک نتیجه‌ی دیگر است. یعنی انسان معتقد به بینش الهی آن‌وقتی که احساسات بر او غلبه نکرده، و آن‌وقتی که هیچ نیازی هم ندارد، و آن‌وقتی که تسلیم هیچ عادتی هم نیست، در آن لحظه هم باز تلاش میکند. یعنی اگر مثلاً یک مسئولیتی را در جمهوری اسلامی به شما سپردند، اعم از مسئولیت کوچک یا بزرگ و هیچکس هم مراقب شما نیست، و هیچ هم اسیر احساسات نیستید، آیا با خودتان فکر میکنید من نیم ساعت دیگر هم برای این موضوع کار بکنم یا نه؟ این‌جا آن‌جایی است که بینش‌الهی خودش را نشان میدهد. اگر دارای بینش ‌الهی باشید، یعنی معتقد به غیب و معتقد به خدا و معتقد به فرشتگانی که بر شما ناظر هستند و معتقد به جایگاهی که از شما با کمال بصیرت، کوچک یا بزرگ کار شما را سؤال میکنند و به آنها پاداش میدهند، اگر معتقد به این باشید میگوئید: چه ببینند و چه نبینند، جه بدانند و چه ندانند، شما در عین خستگی و در عین تنهائی و در عین بیخبری دیگران از شما، صرفاً به همان علت که میدانید خدا شاهد و ناظر است کارتان را ادامه میدهید. یعنی برای کارکردن انگیزه دارید، چون خدا هست و چون او میبیند. در روز عاشورا که امام حسین(علیه السلام) در غربت محض بود، نه غربت در آن بیابان، بلکه غربت در دنیای آن‌روز که هیچ‌کس از آن کسانی که سرشان به تنشان میارزید کار امام حسین(علیه السلام) را قبول نداشتند و قبول هم نمیکردند یا از روی یک منطق غلط، یا از روی راحت طلبیها …

از دست ندادن احساس مسئولیت و افزایش شرف در نزد مردم و خدا

… مجموعه‌ى نیروهاى مسلّح و مجموعه‌ى ارتش جمهورى اسلامى و سپاه پاسداران انقلاب اسلامى و دیگر نیروهاى دست‌اندرکار دفاع و حفاظت و حراست از ارزشهاى انقلاب را با یک چشم نگاه کنید؛ آنها را یکى ببینید؛ هر چیزى در جاى خود و همه به عنوان بخشى از یک مجموعه‌ى پُرافتخار؛ و احساس مسئولیّت را لحظه‌اى از لحظات از دست ندهید. روزبه‌روز پیش خواهید رفت و روزبه‌روز شرف و ارزش شما در چشم مردم و بالاتر از آن در پیشگاه الهى زیادتر خواهد شد و این همان چیزى است که یک انسان، مشتاق و آرزومند آن است.

پذیرش تبعات مسئولیت همراه با دلسوزی و خستگی‌ناپذیری

فرمانده باید مسئولیّت‌پذیر باشد. فرماندهى که بگوید خب دیگر چه‌ کار کنیم، این‌جورى است، این‌جورى شد، این فرمانده قادر نیست. باید آن مسئولیّتى را که به او سپرده میشود و او قبول میکند، حقیقتاً قبول کرده باشد و تبعات ناشى از آن مسئولیّت را بپذیرد. مترتّب بر این مسئولیّت‌پذیرى، دلسوزى و پشتکار و خستگى‌ناپذیرى است. فرمانده تنبل، فرمانده خسته‌بشو، فرماندهى که از دنبال کردن کار خیلى راحت صرف ‌نظر میکند، هرگز فرمانده‌ موفّقى نخواهد بود. طبیعى است فرماندهىِ یک یگان بزرگ‌تر، یک سازمان وسیع‌تر، خصوصیّات بیشترى از این قبیل لازم دارد و فرماندهىِ یک یگان کوچک‌تر خصوصیّات کمترى …

مسئولیت یکسان همه در حراست از نظام و حل مشکلات کشور، شرط حفظ و صدور انقلاب

همه‌ى شما در هر جا هستید به یک اندازه مسئولید در حراست از این نظام، در حفاظت از این نظام، در حل ‌کردن مشکلات این کشور. ما اگر نتوانیم مشکلات این کشور را حل کنیم، نمیتوانیم انقلاب را حفظ کنیم و طبعاً نمیتوانیم صادر کنیم. همه موظّفند به کارگزاران کشور و بخصوص به دولت کمک کنند؛ این یک وظیفه است؛ این همان حرفى است که امام در طولِ قریبِ یازده سال امامت پُربرکت و رهبرى استثنائى‌شان همیشه گفتند. نگاه نمیکردند در رأس دولت کیست؛ عجیب این است. یک وقتى که بنا بود نخست‌وزیر معرّفى کنیم، …

همکاری همه در یک کار و لزوم خوب انجام دادن سهم خود

… و سرما و گرما را در اینجا تحمّل میکنید، علاوه بر اینکه از خانه و زندگى و شهر و محیط مأنوس خودتان هم دور هستید. ما وظیفه داریم از شما تشکّر کنیم. هر ‌کسى بالاخره یک مسئولیّتى دارد؛ همه‌ى ما ــ بنده، شما، دیگران، همینهایى که مشغول کارند ــ همکاریم با همدیگر؛ همه‌ى ما یک کار را داریم در حقیقت دنبال میکنیم؛ یک گوشه‌اش دست یکى است، یک گوشه‌اش دست یکى دیگر است؛ عمده این است که کارى را که انجام میدهیم، خوب انجام بدهیم؛ کم نگذاریم از نیرویمان؛ براى خدا انجام بدهیم، با اخلاص باشد و سعى کنیم که محیط کار را از همه جهت یک محیط سالم و انقلابى بسازیم؛ این مهم است.

رد کناره‌گیری از کار مهم و واجب به‌سبب ظرافت و دشواری آن

… در سر دو‌‌‌راهىِ گفتن یا نگفتن، تصمیم گرفتن یا نگرفتن، این‌‌‌جورى گفتن یا آن‌‌‌جورى گفتن؛ پس دائم به هدایت الهى احتیاج داریم. تقوا یعنى همین که مراقب باشیم؛ این ‌‌‌همه منشعبات دارد این راه مستقیم، مبادا یک جا اشتباه کنیم، از یکى از منشعبات، راه بیفتیم برویم. این نباید موجب بشود که آدم بگوید «خب، کارى که این ‌‌‌قدر دردسر دارد، ببوسیم بگذاریم کنار بهتر نیست؟ دیگرى بیاید بکند»؛ نه آقا! وظیفه‌‌‌ى شما است، باید انجام بدهید. اهمّیّت کار مهم، کار واجب هم به همان اندازه است، ثواب الهى آن هم به همان اندازه است. خب، خود قضاوت مگر چه جورى است؟ رَجُلٌ قضىٰ بِالحَقِّ وَ هُوَ لا یَعلَمُ فَهُوَ فِى النّار؛[10] خب، شما بگویید آقا پس بهتر این است که اصلاً قضاوت را ببوسیم، بگذاریم کنار. قضاوتى که اگر آدم بحق هم قضاوت بکند، اگر ندانست «فى ‌‌‌النّار» است، این چه اقدامى است؟ خب …

لزوم توجه گویندگان به تبعات سخن و بهره‌برداری دشمن

… تصمیم میگیرند، وقتى اینها یک چیزى را به ‌عنوان آئین‌نامه‌ى خودشان و مقرّرات خودشان تصویب میکنند، ما چرا باید درباره‌ى این شک بکنیم؟ اگر درباره‌ى مصوّبات چنین شخصیّت‌هایى کسى تردید بکند، پس درباره‌ى مصوّبات کدام جمع دیگرى مردم میتوانند مطمئن و خاطرجمع باشند؟ کسانى که حرفى بر زبان جارى میکنند، متوجّه باشند تبعات آن حرف را، لوازم آن حرف را؛ بفهمند که دشمن چه استفاده‌هایى خواهد کرد از آن حرفى که آنها بر زبان جارى میکنند. چرا انسان باید حرفى بزند که دشمنان را شاد کند، دوستان را افسرده کند، ملّت را ملول کند؟ البتّه ملّت ما بحمدالله‌ هرگز ملول نشده‌اند و نخواهند شد؛ ملّت بسیار بانشاط است، بسیار هوشمند است. مصوّباتى که خبرگان داشتند، مقرّراتى که وضع کردند، آئین‌نامه‌هایى که داشتند، همه‌ى آنها از لحاظ شکلى درست است؛ یک چیزى را مصلحت دانستند، تصویب کردند؛ هیچ اشکالى …

تقدم انجام کار بر حفظ شغل و منصب

… و حسابى براى آن بکنند. یک آقایى است که اشتغالات خیلى زیادى دارد، حالا اینجا هم مثلاً یک دادگاهى، یک محکمه‌‌اى، دادسرایى به او سپرده شده و این [فرد] نمیرسد و همین طور مانده آنجا؛ خب، این شغل را واگذار کنند به یک نفر دیگر که بیاید سریع این کار را انجام بدهد؛ یعنى این‌‌جور نباشد که شغل براى ما مسئله‌‌ى اوّل باشد؛ مسئله‌‌ى اوّل، [انجام] کار است؛ غرض، این قضاوت خیلى مهم است. حالا بنده نمیخواهم آن روایات و آیات، را بخوانم که خود شماها میدانید و بعضى هم به خاطر همان روایات و آیات، نزدیک دستگاه قضائى نمیشوند.[8] ما [این را] نمیگوییم که باز بعضى‌‌ها بگویند خب حالا که این‌‌ قدر سخت است، پس خداحافظ شما؛ نه، …

توان ما در ترسیم راه معنویت و تضمین ماندگاری آن با حرکت درست

… مردم و مسلمانى مردم تا آنجایى که به آنها تحمیل شده، چه جورى است ــ تا شرق دنیاى اسلام، در هند و کشمیر و ترکستان شرقى احساسات مسلمین را مى‌بینید. دیگر کار از کار گذشته؛ یعنى آن جریانى که داشت اوج پیدا میکرد، قطع شد. من و شما در لحظه‌ى این قطع قرار گرفته‌ایم؛ ثُمَّ جَعَلنٰکُم خَلَـٰٓئِفَ فِى الاَرض.[7] من و شما همان کسانى هستیم که اگر درست حرکت کنیم، عملمان و تصمیممان و قاطعیّتمان و اراده‌مان خواهد توانست این راه را ترسیم کند و ماندگارى آن را و سلامت آن را تضمین کند.

تناسب مسئولیت با امکانات و قدرت در بینش اسلامی

… آحاد انسانها، اعمّ از مسلمان و غیر مسلمان و در میان مسلمین، شیعه و غیر شیعه نبوده؛ هیچ ‌وقت به قدر امروز دشمن نداشته، چه کمّیّت دشمنها، چه کیفیّت و قدرت و مکانتِ[4] سیاسى اجتماعى نظامىِ قدرتها؛ و بالاخره هیچ ‌وقت به ‌قدر امروز مسئولیّت بر دوش خود نداشته. بله، اگر ما امروز از همیشه قدرتمان بیشتر است، معروفیّتمان بیشتر است، رسانه و وسیله‌ى گفتگوى با مخاطبین و مستمعین، بیشتر در اختیارمان است، در دنیا معروف‌تریم، دوستان بیشترى داریم، پول و قدرت مالى بیشترى داریم، جمعیّت و آحاد روحانیّون ــ از بزرگ و کوچک ــ بیشتر است و بقیّه‌ى امورى که امروز بیشتر داریم، به همین نسبت، مسئولیّتمان هم بیشتر است. در بینش اسلامى هیچ ‌وقت امکانات از مسئولیّت جدا نیست.

دقت بیشتر مسئولان در انجام وظیفه پس از رحلت امام

البتّه بین خودمان و خدا را باید اصلاح کنیم؛ در این شکّى نیست. همین‌طور که شما گفتید، باید وحدتمان را ‌-مخصوصاً ما در ایران و در داخل خودمان- حفظ کنیم. و من دائماً به مسئولین کشور و دست‌اندرکاران امور همین را توصیه میکنم و آنها هم عمل میکنند، بینی‌وبین‌ا‌لله‌ من میبینم که دارند عمل میکنند و حتّى یک قدرى با وسواس بیشتر و با دقّت بیشتر از زمان حیات امام؛ زیرا که در آن‌وقت تکیه‌ی ما به آن شخصیّت عظیم بود، همه خیالشان راحت بود؛ [امّا] الان همه چون جاى او را خالى می‌بینند، دقّت و مراقبت میکنند که مسئولیّت خودشان را بخوبى انجام بدهند.

نامطلوبی کار سودمند برای فرد و مضر برای کشور و لزوم احساس تکلیف

… را فراموش کند؛ ولو کاری که شما میکنید برای زندگی خودتان باشد. همه‌ی مردم حق دارند برای اعاشه‌شان،[23] برای زندگی‌شان، برای تأمین آتیه‌ی شخصی و خانوادگی خودشان کار کنند؛ امّا در این تلاش و کاری که انجام میدهید، مسئله‌ی سازندگی کشور هم باید مورد نظر باشد. یعنی اگر کاری که شما انجام میدهید، برای خود شما خوب است، امّا برای کشور مضر است، برای سازندگی کشور بد است و مزاحم است، این کار شما نامطلوب است و درست نیست. همه باید احساس کنند که نسبت به سرنوشت جامعه تکلیف دارند؛ آن تکلیف را در کار شخصی‌شان ‌-چه کار فرهنگی است، چه کار اداری است، چه کار تجاری است، چه کار فنّی است، چه کارهای بزرگ است، چه کارهای کوچک است- جستجو کنند و پیدا کنند. احساس همه‌ی مردم باید این باشد که این خانه به دست صاحبان خانه ‌-یعنی آحاد مردم- باید ساخته بشود و دولت هم مدیر و سرپرست این خانه است که برنامه‌ریزی باید بکند و کار هر کسی را، وظیفه‌ی هر مجموعه‌ای را و هر قشری را معلوم بکند تا مردم بدانند تکلیفشان چیست و انجام …

مسئولیت به معنای تکلیف برای اهداف دینی، با همان روحیهٔ دوران اختناق

… میکنیم که در دل ما ذرّه‌اى دلبستگى و عشق و علاقه به امور دنیوىِ مسائل مربوط به انقلاب نیست. یعنى این مسئولیّتها از جنبه‌ی ظاهرى آنها براى ماها هیچگونه کشش و انگیزه‌اى ندارد. این لطف خدا است و با جرئت این را بیان میکنیم و همین‌جور هم ‌ان‌شاءالله‌ عمل میکنیم. آنچه هست، مسئولیّت است؛ یعنى اهداف دینى است.من امروز در این مسئولیّت کنونى همان احساسى را دارم و همان روحیه‌اى را دارم که در روزهاى اختناق، با دشواری‌هاى فراوان، براى رسیدن به هدفهایى که بحمدا‌لله‌ هیچ تغییر هم نکرده ‌- بلکه روشن‌تر [هم] شده ‌- حرکت میکردم. میدانم که آقایان محترم و مسئولینى که از اوّل انقلاب کارهاى بزرگ انقلاب را بر دوش داشتند، همین‌جور بودند. دوستانِ همکار خودمان را می‌شناسیم؛ آن کسانى که از اوّل انقلاب تا حالا با آنها بوده‌ایم، کار کرده‌ایم و میدانیم که همه همین‌جور فکر میکنند؛ با همین روحیه و …

مسئول بودن همهٔ آحاد مردم در نظام اسلامی

خب، من و شما که مسئولیم ‌-در مقابل انقلاب و در مقابل [این] وضع، بنده هم مسئولم، شما هم مسئولید، آحاد مردم [هم] مسئولند؛ مسئولیّت مخصوص یک فرد و یک جمع نیست: کُلُّکُم راع؛ (۷) نظام اسلامى این‌جورى است؛ بار، روى دوش همه است؛ حالا یکى بیشتر و سنگین‌تر، یکى کمتر، ولى همه مسئولند- باید با خودمان فکر کنیم بگوییم این ثبات و این قدرت از کجا آمد؟ ناشى از چه عاملى بود؟ آن عامل را محکم نگه داریم؛ در آینده هم آن را به کار بزنیم. من عرض میکنم [آن] عامل عبارت بود از ایمان، اخلاص و عمل …

شناخت و انجام وظیفهٔ خاص قشرهای جامعه به قصد قربت

۸) شایسته است که قشرهاى گوناگون جامعه، بویژه قشرهاى حسّاس و مؤثّر، با دقّت و تأمّل، وظیفه‌ی خاصّى را که در این برهه‌ی خاص بر عهده‌ی آنان است، شناخته و با قصد قربت و به‌مثابه‌ی عبادتى بزرگ، آن را انجام دهند.

پذیرش مسئولیت از سوی روحانیون تنها به اقتضای وظیفه و واگذاری امام

… نخواهد کرد. ما مقام نمیخواهیم، ما جاه و جلال نمیخواهیم؛ جاه و جلال ما توجّه مردم و محبّت مردم و اعتماد مردم است. ما پست و مقام نمیخواهیم. روحانیّت به اتّکاء و اعتماد مردم زنده است و وظیفه‌‌اش را انجام میدهد؛ و این بالاترین نعمت و موهبت الهى در حقّ ما است. ما [مسئولیّت] نمیخواهیم، امّا آن ‌‌وقتى که وظیفه ایجاب کند که برویم یک مسئولیّتى را بگیریم و امام امّت به ما محوّل کند، با کمال میل خواهیم رفت؛ از فحش و دشنام و اهانت تصنّعى و تهییج افکار بعضى از ساده‌‌دلان هم عقب نمیزنیم.

احساس مسئولیت فاطمهٔ زهرا (س) در کودکی نسبت به پدر

… «فاطِمَةُ اُمُّ اَبیها»، مادرِ پدرش است. این برای آن‌وقت است؛ یعنی وقتی‌که یک دختر مثلاً شش‌ساله، هفت‌ساله، هشت‌ساله، این‌طوری بوده. البته در محیط عربی، محیط‌های گرم، دخترها زودتر رشدِ جسمی و روحی می‌کنند؛ مثلاً فرض کنید مثل یک دختر ده، دوازده‌سالۀ حالای ما. خب این، احساس مسئولیت است. این نمی‌تواند الگو باشد برای یک جوان، که نسبت به مسائل پیرامونی خودش این‌طور احساس مسئولیت کند، این‌طور احساس نشاط کند؟ آن سرمایۀ عظیمِ نشاطی که در وجود او هست، اینها را خرج کند، برای اینکه پدری را که حدود پنجاه سال از سنش می‌گذشته ـ آن‌وقت حدود پنجاه سال از عمر پیغمبر می‌گذشته؛ خب پنجاه‌ساله، مرد مسن است، مرد پیر است تقریباً ـ برای کمک به این مرد پیر همۀ این نیروی جوانی را …

مردن روحیهٔ مسئولیت‌پذیری پیش از قیام امام حسین (ع) و زنده‌شدن آن پس از آن

… به دلیل اینکه امام حسین علیه‌السلام از مدینه که مرکزِ بزرگ‌زادگانِ اسلام بود، به مکه رفت. فرزند عباس، فرزند زبیر، فرزند عمر، فرزند خلفای صدر اسلام، همۀ اینها در مدینه جمع بودند و هیچ‌کس حاضر نشد در آن قیام خونین و تاریخی، به امام حسین علیه‌السلام کمک کند. پس، تا قبل از شروع قیام امام حسین علیه‌السلام خواص هم حاضر نبودند قدمی بردارند. اما بعد از قیام امام حسین علیه‌السلام این روحیه زنده شد. این، آن درس بزرگی است که در ماجرای عاشورا، در کنار درس‌های دیگر باید بدانیم. عظمت این ماجرا این است.