رفتن به محتوای اصلی

مبارزه با رژیم پهلوی

نام‌های دیگر: مبارزات انقلاب، مبارزات انقلابی، مبارزات پیش از انقلاب، مبارزان خارج از کشور، مبارزهٔ ملت ایران

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مبارزات مردم، روحانیان و گروه‌ها علیه حکومت پهلوی تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار نخست‌وزیر و اعضاى هیئت دولت— ۱۳۶۸/۰۵/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۸
۱۳۶۸۱۳۹۸

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۹ پاراگراف)

امیدواری مبارزان دوران طاغوت با وجود سختی‌ها و تحقق حاکمیت اسلام

ببینید، در دوره‌ی طاغوت در همین شهر یک عدّه‌ای مبارزه میکردند، کتک میخوردند، ناامنی داشتند، زن و بچّه‌شان تهدید میشدند، محرومیّتهای مالی داشتند، انواع و اقسام محرومیّتها را داشتند امّا بالاخره خدای متعال دلهای اینها را امیدوار نگه داشت؛ تهران، اصفهان، شیراز، یزد و بقیّه‌ی جاها [هم] مثل اینجا[1] [بودند]؛ نتیجه چه شد؟ نتیجه این شد چیزی که احتمال یک درصدش هم وجود نداشت، یعنی حاکمیّت اسلام، در این مملکت به وجود آمد. شماها اگر چنانچه در این راهی که دارید میروید، استقامت کنید، خسته نشوید، این موانع جلوی پای شما مانع حرکت شما نشود، وقتی به یک مانعی برخورد میکنید، از این مانع عبور کنید، [اگر] نشد راهتان را کج کنید، برگردید بروید دنبال راه، اگر این کار را بکنید مطمئن باشید که …

ایستادگی مبارزان با وجود زندان و شکنجهٔ رژیم طاغوت

در دوران مبارزه، بسیاری از شما در میدان بودید. همه میگفتند مشت است و درفش، چرا بیخود میجنگید و مبارزه میکنید؛ فایده‌ای ندارد. حقیقتاً هم دستگاه پلیسی رژیم طاغوت، دستگاهی نبود که به آسانی بشود با آن مبارزه کرد. آن‌قدر از این داعیه‌داران و خیلی از کسانی که تحلیلهای مارکسیستی و روشنفکری و ادّعا و حرف داشتند، وقتی آن زندانها را دیدند و شکنجه‌هایش را حتّی بسیاری ندیدند، بلکه فقط شنیدند، از وسط راه برگشتند و خودشان را تسلیم کردند! اما بسیاری هم ادامه دادند؛ حرکت کردند و آمدند. اوّلین برکتِ حرکت آنها این بود که خدای متعال صدق آنها را بر مردم آشکار و علنی کرد؛ راه آنها را درست نشان داد و مردم با آنها همراه شدند. وقتی مردم همراه شدند، همه چیز درست خواهد شد. مهم این است که آن مجموعه مبارزِ مصمّم، صداقت خودشان را در پیمودن راه اثبات …

شش بار بازداشت و یک بار تبعید، در مجموع حدود سه سال

بله، من بارها بازداشت شدم. شش مرتبه من را بازداشت کردند که زندان بردند و یک بار هم تبعید شدم؛ مجموعاً نزدیک به سه سال این دورانها طول کشیده؛ یعنى چند ماه بوده؛ و زمانهاى کوتاه و بلند بوده که مجموعاً حدود سه سال شده. دوره‌ى زندگى ما در آن زمانها، دوران بسیار بدى براى ایران و ایرانى‌ها بود؛ خیلى دوران بدى بود.

حرکت خودجوش مبارزان دوران طاغوت بدون حزب و سازمان

… اجرائی پیشرو هستند؛ هر کدام در هر قسمتی که توانایی‌اش را دارید بایستی خودجوش و خودکار باشید؛ مثل مبارزات مبارزین زمان طاغوت. خب، اگر باور میکنید ما هم یک وقتی هم‌سنّ شما بودیم،[15] یک زمانی در همین دوره [بودیم]. اتّفاقاً در این سنین دوران مبارزات بود. واقعاً‌ آن روز ماها خودجوش حرکت میکردیم. نمیخواهم حالا من راجع به خودمان حرف بزنم امّا یک واقعیّتی است. آن روز -در آن سالهای مبارزه- کسی بالای سر ما نبود؛ نه حزبی بود، نه سازمانی بود، ‌نه جمعیّتی بود؛ [تنها] امام بزرگوار بود [آن هم] در نجف یا در ترکیه. گاهی اوقات یک پیامی از امام می‌آمد، یک اعلامیّه‌ای می‌آمد، خونی در رگهای ما به جریان می‌انداخت و ما را هدایت میکرد. خب موانع هم زیاد بود؛ هم کتک بود، هم زندان بود، هم موانع پولی بود، هم گرسنگی کشیدن بود، از …

دوستداران مبارزان که خود وارد میدان مبارزه نمی‌شدند

آن روز هم در دوره‌ی قبل از انقلاب کسانی بودند که مبارزین را دوست میداشتند امّا خودشان دست به هیچ بخشی از مبارزه نمیزدند؛ اصلاً هیچ دامن را تر نمیکردند، اصلاً نزدیک میدان مبارزه هم نمیشدند؛ امّا [آن را] دوست میداشتند و از مبارزین خوششان می‌آمد. حالا کسانی هم بودند که از مبارزین بدشان می‌آمد، کسانی هم بودند که با اینها دشمنی میکردند و با دشمن همکاری میکردند -اینکه به جای خود محفوظ- امّا داخل آدمهای خوب، کم نبودند کسانی که از مبارزین خوششان می‌آمد امّا وارد میدان مبارزه نمیشدند؛ خب، اینها کاری نمیکردند. بله، آن روزی که جبهه‌ی دشمن ضعیف شد و معلوم شد که رژیم طاغوت رو به سقوط است، طبعاً آن سواد[9] عظیم وارد میدان شدند که کار را یکسره کردند؛ امّا در دوران سختی مبارزه، مبارزین [همان] عدّه‌ای بودند که تلاش میکردند و درون میدان بودند. …

پایداری مردان دارای همسر همراه در مبارزه و پس از انقلاب

ما در دوران مبارزه و بعد از دوران مبارزه، دوران پیروزی انقلاب، آزمایش کردیم؛ مردانی که همسران همراه داشتند، هم در مبارزه توانستند پایدار بمانند، هم بعد از انقلاب توانستند خط درست را ادامه بدهند. البته عکسش هم بود. من گاهی به این دخترها و پسرهائی که میآمدند خطبه‌ی عقدشان را میخواندم - آن وقتهائی که میخواندم؛ حالا که توفیق ندارم - میگفتم خیلی از خانمها هستند که شوهرهاشان را اهل بهشت میکنند؛ خیلی خانمها هم هستند که شوهرانشان را اهل جهنم میکنند؛ دست …

همراهی و حمایت مردم جیرفت از تبعیدیان رژیم طاغوت

… وارد شهر جیرفت شدم. در شهر هیچ‌کس را نمیشناختم. در ابتدای ورود، مأموران، بنده را به شهربانی جیرفت راهنمایی کردند. با این وضعیت وارد جیرفت شدم؛ اما هنوز چند روزی از ورود من به این شهر نگذشته بود که احساس کردم در میان خویشاوندان، برادران و عزیزان خود هستم. مردم جیرفت آغوش محبت خود را روی این بنده‌ی ضعیف و دیگر افرادی که آن روز در این شهر به‌وسیله‌ی رژیم طاغوت تبعید شده بودند، باز کردند و همراهی و همدلی و حمایت خود را نسبت به کسانی که آنها را سربازان راه حق و حقیقت میدانستند، مبذول کردند. البته آن روز شهر جیرفت به این بزرگی و زیبایی نبود؛ شهر کوچکی بود با خیابان‌های معدود؛ ولی دریایی از محبت و صمیمیت در این شهر موج میزد. ماه رمضان، در گرمای تابستان، این مسجد جامع جیرفت زنان و مردان و جوانان بسیاری را به سمت خود جذب میکرد تا بتوانند حقایقی را …

سختی‌ها، شکنجه و شهادت هزاران نفر در پانزده سال مبارزه

… که این انقلاب پیروز شد، پانزده سال طول کشید؛ پانزده سال دشوار. شاگردان امام، دوستان امام، دستپروردگان امام، آحاد مردم و افراد روشن‌بین جامعه، اعماق و روح این پیام را درک کردند، آن را گرفتند و در نقاط مختلف و در محافل مختلف و در قشرهای مختلف، آن را گفتند. گفت و باز گفتِ این سخنان و ایستادگی در راه این سخنان، مشکلات فراوانی ایجاد کرد. هزاران نفر به شهادت رسیدند و تعداد چند برابر اینها زیر شکنجه‌ها افتادند. دوران خیلی سختی گذشت. بعضیها در طول این پانزده سال، یک شب با امنیت و راحت به خانه‌هایشان نرفتند؛ یک روز با اطمینان از این که به آنها آسیب نمیرسد، از خانه‌هایشان بیرون نیامدند. سختیها گذشت و امام در تمام این دوران، مرشدانه، حکیمانه و شجاعانه رهبری میکردند و بالاخره در یکی، دو سال …

ناتوانی مبارزات پیشین در کشاندن مبارزه به سطح مردم

… خود را شروع کردند. در اواخر دوره رضاخان، گروههای غیر اسلامی تجمّعهایی داشتند و مبارزاتی را شروع کردند. بعد در دهه بیست، باز مبارزات حزبی و گروهی از یک طرف و نهضت علمایی و مردمی از طرف دیگر آغاز گردید. در سالهای بعد هم همین‌طور بود و مبارزات زیادی شروع شد. البته همه این مبارزات هم تأثیراتی داشت؛ اما همان‌طور که میگویید، هیچکدام از اینها قدرت بسیج توده‌ها را نداشت و نتوانست مبارزه را از جمعهای کوچک و خواص، به جمع عظیم مردم بکشاند. راز پیروزی امام هم این بود که توانست این هنر بزرگ و این معجزه بزرگ را انجام دهد و مبارزه را به سطح مردم بکشاند. اما علّتش چه بود؟ البته برخی از این علل، به خصوصیّات شخص امام بزرگوارمان برمیگردد که آنها را هم عرض خواهم کرد؛ لیکن عمده علت، عبارت بود از این که …

تفتیش مکرر منزل و از میان رفتن نوشته‌ها و یادداشت‌های علمی

… تصوّرش را نمیکردیم کسى ممکن است به زبان صریح، روشن، روز روشن، جلوى چشم مردم حرف سیاسى به کسى بزند، به دوستى بزند، یا کاغذى را به او بدهد، یا کاغذى را از او بگیرد؛ از بس فشار و خفقان بود. به کوچک‌ترین سوء ظنّى افراد را میگرفتند، به خانه‌هاى مردم میریختند. بارها به منزل ما ریختند و منزل ما را گشتند؛ منزل پدرم، منزل خودم. کاغذهاى من را، نوشته‌هاى من را، بارها بردند؛ خیلى از نوشته‌هاى علمى، یادداشت‌هاى علمى و غیر علمى من از بین رفته، غارت شده؛ جمع کردند، بردند، بعد دیگر ندادند یا وقتى دادند، همه‌ را ندادند. زندگى، زندگى سختى بود از لحاظ سیاسى؛ زندگى سیاسى، بسیار زندگى سختى بود، خفقان بود، آزادى نبود.

احساس قوت مبارزان از هر ضربه به جبههٔ استکبار در جهان

این تحلیل کاملاً درستی است؛ یعنی آنها درست فهمیده‌اند. ما نیز وقتی که با رژیم پهلوی مبارزه می‌کردیم، از کوچکترین حرکتی که در دنیا در جهت ضربه به جبهه‌ی وسیع استکبار اتّفاق می‌افتاد، احساس قوّت می‌کردیم. شاید شما تعجّب کنید!، بنده به یاد دارم وقتی «سالازار»، دیکتاتور پرتغال مُرد - او یکی از دیکتاتورهای معروف دنیا بود - ما در این‌جا خوشحالی کردیم! پرتغال کجا ایران کجا! اصولاً «سالازار»[2] چه ارتباطی با ما داشت!؟ ما احساس قوّت کردیم و گفتیم یکی از آنها رفت.

احساس قوت از اعلام حکومت اسلامی در یک کشور عربی

در دوران مبارزات، «ژنرال فرانکو» ی[3] اسپانیا مُرد؛ ما در این‌جا شادی کردیم. اغلب قضایا به هم وصل است. وقتی یکی از رژیمهای عربی کودتایی در داخل کشورش به وجود آورد و اعلام کرد «ما مسلمانیم و می‌خواهیم بر اساس اسلام حکومت کنیم» با این‌که افسرِ جوانی بود و از اسلام هم چیزی نمی‌فهمید - اصولاً اسلامی که می‌توانست بفهمد، با اسلامی که ما می‌فهمیدیم خیلی تفاوت داشت - درعین‌حال ما در این‌جا احساس قوّت و قدرت کردیم.

برکات مقطع مبارزات برای حوزه‌ها و جامعهٔ اسلامی، بزرگ‌تر از درس و بحث

مقطع دوم، مقطع مبارکی بود و آن، مقطع مبارزات انقلاب در چندسال اول بود که شدت عمل، بخصوص در قم خیلی زیاد بود و فضلای جوان و طلاب، دنبال کارهای مربوط به مبارزات بودند. البته این مقطع - همان‌طور که عرض شد - مقطع مبارکی است و به خاطر این مقطع، برکاتی به حوزه‌های علمیه و عالم فقاهت و تشیع و کل جامعه‌ی اسلامی رسید که از آنچه با درس و بحث به‌دست می‌آمد، به مراتب بزرگتر و مهمتر است. اما به‌هرحال یک گسستگی به وجود آمد و انفصالی پیدا شد. در این چندسال، فضلا و طلاب مستعدِ زیادی بودند که می‌توانستند کار علمی و تحقیقی بکنند و درس بخوانند و پیشرفت کنند و فکر علمی و فقهی را با ابتکارها و قوت ذهن و استعداد، پیش ببرند. اما به کارهای دیگر مشغول …

ناآشنایی فیلم‌سازان با زندان، شکنجه و مبارزهٔ زیرزمینی

… نمی‌‌دانند و در فیلمی‌ هم که گاهی‌ می‌‌خواهند دراین‌باره بسازند، ناموفقند. گاهی‌ تلاشهایی‌ می‌‌شود؛ گاهی‌ در تلویزیون، فیلمهایی‌ پخش می‌‌کنند که پیداست می‌‌خواهند مثلاً راجع به انقلاب و این گونه مسائل کار کنند؛ اما انسان می‌‌بیند اصلاً انقلاب را نمی‌‌فهمند! مثلاً فرض کنید فیلمی‌، راجع به مبارزات قبل از انقلاب و زندان و از این قبیل می‌‌خواهد بگوید؛ اما پیداست، آدمی‌ که آن را تنظیم کرده، حتی‌ یک شب هم در زندان به سر نبرده است! اصلاً نمی‌‌داند زندان و شکنجه، یعنی‌ چه؟ توجه ندارد که بازجویی‌ چطوری‌ بوده، یا آن زمان، مبارزات پشت پرده و زیرزمینی‌، چگونه انجام می‌‌شده است؟ اینها را نمی‌‌دانند. آدمهای‌ بی‌‌اطلاعی‌‌اند که کار را ناشیانه در می‌‌آورند. کسانی‌ هم هستند که بی‌‌علاقه نیستند؛ منتها ذهنیتشان آلوده است. یعنی‌ آمیخته به همان باورهای‌ رایج فرهنگ گذشته است. امروز شما ملاحظه کنید: کسانی‌ که می‌‌خواهند یک فیلم مورد توجه …

بی‌رغبتی برخی طلاب مبارز به درس و توصیه به خواندن دروس رسمی

… و یک پیچیدگى‌هایى داشت. یک جریان، جریان روشنفکرى بود؛ یک جریان، جریان مبارزه بود؛ اینها با هم التقاء میکردند در مواردى و البتّه التقائشان در آن موارد خوب هم بود. گاهى طلبه‌هاى مبارز یک حالت روشنفکرى پیدا میکردند. بنده در مشهد که بودم، با طلبه‌ها اُنس داشتم؛ طلبه‌هاى قم و جوانهاى قم هم مکرّر پیش ما مى‌آمدند، میرفتند، مسئله مطرح میکردند ــ از این مسائل این‌جورى ــ من میدیدم اینها نسبت به درس بى‌رغبتند؛ مکرّر به این طلبه‌ها میگفتم که برادرها! این درس رسائل و مکاسب را باید بخوانید، این کفایه را باید یاد بگیرید؛ اینکه خیال بکنید که ما دیگر مبارزیم، پس دیگر این حرفها چیست، «معناى حرفى» به چه درد میخورد، «اجتماع امر و نهى» و «مقدّمه‌ى واجب» را ول کن، نخیر، این‌جورى نمیشود؛ باید اینها را یاد بگیرید، این فنّ ما است؛ مکرّر میگفتم، الان هم همین را میگویم که بى‌مایه فطیر …

تقیه در مبارزه با رژیم پهلوی: ضربهٔ پنهانی با اعلامیه‌های مخفی

… را بر هیکل و پیکر نحس او وارد میکردیم؛ امّا جورى که او نه شمشیر را ببیند، نه دستى که شمشیر را گرفته ببیند، نه بلند کردن را ببیند، نه فرود آمدن را بفهمد، فقط یک وقت درد آن را احساس کند؛ تقیّه این بود؛ آنهایى که آن روز تقیّه میکردند، همین‌جور تقیّه میکردند؛ مخفیانه، دور از چشم دشمن، داخل خانه‌ی پنهان، با هزار ملاحظه و مراقبت می‌نشستند، یک اعلامیّه تنظیم میکردند که وقتى پخش میشد، بکلّى آبروى نظام را میبُرد؛ ضربه و شمشیرى بود که بلند میشد، بر فرق او و به کمر او میخورد. تقیّه میکردیم؛ یعنى نمیگذاشتیم که او بفهمد که چه‌کار دارد انجام میگیرد. تقیّه‌کننده پشت سپر مخفى میشد. معناى تقیّه این است؛ الان هم همین است.

لذت فراموش‌نشدنی محنت در دوران مبارزه در راه خدا

… کارایى را از آنها میگیرد؛ این یک واقعیّتى است که بود و تلخ بود و سخت بود و همراه با زجر و ناراحتى بود- لکن به مقتضاى اینکه در راه خدمت، در راه محبّت و در راه آن مطلوب و هدفى که معشوق انسان است و انسان به آن عاشقانه دل بسته است، هر زحمتى به یک معنا لذّتى است. من وقتى نگاه میکنم به این دوران هشت‌ساله و آن رنجها را و آن تجربه‌ها را و آن ساعات دشوار را به یاد می‌آورم، همان حالتى به من دست میدهد که به دوران مبارزه‌ی قبل از انقلاب نگاه میکنم. یعنى اگرچه خشنودیم که آن مبارزاتى که ملّت ایران کردند و عناصر مبارز کردند، بحمدا‌لله‌ به نتیجه‌ی به این خوبى رسید، امّا لذّت دوران مبارزه ‌-لذّت خاصّ محنت، توأم با محنت در راه خدا- یک چیزى است که دیگر قابل فراموش کردن و قابل تعویض با چیز دیگر نیست. حقیقتاً دوران مبارزه، آن سختی‌ها، آن محنتها، آن دلهره‌ها و آن اضطرابها، با خودش یک لذّت از نوع خاصّى را داشت که در دوران راحت و عافیت متصوّر نیست؛ آن لذّت معنوی‌اى که ناشى از محبّت است، ناشى از عشق است، ناشى از تلاش عاشقانه‌ی یک انسان به سمت یک هدفى است که …

به ثمر رسیدن مبارزه به سبب اظهار خستگی نکردن مردم

اگر در دوران مبارزۀ سخت و تاریکی که ما با رژیم جبار پهلوی[17] داشتیم، مردم ما اظهار خستگی می‌کردند، این مبارزه به ثمر نمی‌رسید. امروز هم توصیۀ ما به ملت‌های مسلمان و همچنین بقیۀ ملت‌هایی که حکام طاغوتی بر آنها حکومت می‌کنند، این است که کسل نشوند، اظهار خستگی نکنند. البته اختناق و شدت، زیاد است، اما اگر جان‌فدایانی پیدا نشوند که این سختی‌ها و شدت‌ها را تحمل بکنند، هیچ انقلابی به ثمر …

زندان رفتن مدرس و پراکنده شدن شاگردان در دوران مبارزه

من مشهد درس رسائل و مکاسب میگفتم، هر چند وقت یک‌بار هم ما را میگرفتند، زندان میبردند، شاگردهای ما متفرّق میشدند؛ بعد که از زندان می‌آمدیم، درس را شروع میکردیم، باز جمع میشدند می‌آمدند؛ شوق مبارزه و ملاحظه‌ی حال بنده -آن کتک‌خوریِ ویژه‌ای که ما آن روز از دستگاه داشتیم- گاهی آنها را نسبت به این درسی که ما به آنها میدادیم، دچار تردید میکرد؛ حالا جزئیّات فرمایش شیخ[5] در مکاسب یا مثلاً کفایه که مراد از عبارت این است [را وقتی میگفتم]، من میدیدم …

پناه بردن مبارزان مسلمان به خدا در زندان و زیر شکنجه

… مثلاً مبارزین مارکسیست آن روز مواجه میشدند -چه در بحثهای جمعی، چه در بحثهای فردی، چه در زندان، چه در بیرون زندان- بنده همیشه این حرف را به خودی‌هایمان میگفتم؛ میگفتم که فرق ما و آنها این است که ما خدا داریم، آنها خدا ندارند؛ من دلم به حال آنها میسوزد. در گوشه‌ی سلّول، در زیر شکنجه، در شرایط بسیار دشوار، ما یک پناهی داشتیم، یک خدایی داشتیم، به او پناه میبردیم، از او کمک میطلبیدیم؛ اگر هم اراده‌ی او اقتضا نمیکرد که آنجا به ما کمک بکند، لااقل دلمان خوش بود که او دارد میبیند که ما برای خاطر او داریم زجر میکشیم، [امّا] آن بیچاره‌ی مارکسیست این را نداشت. بنده میگفتم این آدمی که خدا ندارد، تا وقتی تحت تأثیر شور و هیجان و احساسات و مانند …

از کار افتادن جریان‌های چپ و راست و مسلح پیش از انقلاب

… در کشور ما نظام سلطنتی را از بین ببرد - جوانهای عزیز! این را بدانید و مطمئن باشید - جز جریان اسلامی و دینیای که پیش آمد. هیچ جریان دیگری، هیچ حزبی، هیچ مجموعه‌ی مبارزی امکان نداشت بتواند نظام استبدادی وابسته‌ی به قدرت آمریکا را در این کشور سرنگون کند؛ کمااینکه جریانهای مبارز قدیمی در این کشور، همه از کار افتاده بودند؛ چه جریانهای چپ، چه جریانهای راست، چه گروه‌های مسلح. در سالهای 54 و 55 همه‌ی این گروه‌ها به وسیله‌ی آن دستگاه قلع و قمع شده بودند. تنها چیزی که میتوانست آن رژیم باطل را ساقط کند، موج عظیم ملی بود؛ حضور یکپارچه‌ی مردم، که این هم جز با انگیزه‌ی دین و با پیشوائی روحانیت مبارز و مرجعی مثل امام بزرگوار امکانپذیر نبود. بعد هم که آن رژیم فاسد سرنگون شد، هر نظام دیگری غیر از نظام جمهوری اسلامی - …

فعالیت در محیط دانشجویی مشهد و ارتباط با دانشجویان

عزیزان من! این را بدانید؛ این حرکت دانشجویی، به این انقلاب خیلی هم خدمت کرده است. قبل از انقلاب، در خیل مبارزات عظیم مردم، دانشجویان چشمگیر بودند؛ حضور داشتند و فعّال مینمودند. من بیشترین مشاهده‌ام در این مورد، مربوط به مشهد است. در محیط دانشجویی مشهد، من فعّال بودم؛ تهران هم که میآمدم، همین‌طور بود. در دانشگاههای مختلف میآمدم و میرفتم؛ دانشجویان با من ارتباط داشتند و از نزدیک میدیدم که چه خبر است. الان بعضی از همین مسؤولان کنونی کشور، از دانشجویانِ آن‌روز ما هستند که با ما ارتباط داشتند. از اوّلِ انقلاب به بعد، این نقش تمام نشد. شاید اگر کسانی در مسؤولیتهای گوناگون مربوط به قضایای دانشجویان قرار داشتند که به این مقوله علاقه‌مند بودند، برکات زیادتری بر …

دور شدن از شعر و انجمن ادبی با غرق شدن در مبارزات

… دیگر ــ یک شهرى را که حالا نمیخواهم اسم بیاورم؛ از شهرهاى معروف شعرخیز ایران ــ شرکت کرده بودم، و آنجا دیدم سطح آن انجمن، سطح نقد انجمن ما در مشهد را ندارد، لذا از من شعر خواستند، من خواندم؛ همان سالهاى قدیم؛ این را که میگویم، مثلاً مال سالهاى ۳۷ یا ۳۸ است؛ یعنى در حدود سنین بیست، بیست‌ویک یا بیست‌ودوسالگی، که البتّه این ادامه داشت تا سالهاى ۴٢و ۴٣ و۴۴ و تا آن‌ وقت‌هایی که دیگر غرق شدن در کارهاى مبارزات، ما را از کار شعر و مانند اینها بکلّى دور کرد و دیگر انجمن هم نمیرفتم. به‌ هر حال آن زمان شعر میگفتم.

بازگشت سوابق مبارزاتی به سال‌های ۳۳ و ۳۴

… شدم. بعد از آنکه مرحوم نوّاب از مشهد رفت، زیاد طول نکشید که شهید شد؛ الان درست یادم نیست که چقدر طول کشید؛ مثلاً یک سال، دو سال طول کشید که مرحوم نوّاب شهید شد. شهادت او هم یک غوغایى در دلهاى جوانهایى که او را دیده بودند و شناخته بودند به وجود آورد. در حقیقت سوابق کار مبارزاتى ما به این دوران برمیگردد؛ یعنى به سالهاى ۳۳، ۳۴ به بعد.

بیم دائمی دستگیری در پانزده سال مبارزه

… هر کتابی را که می‌خوانم، پشتش دو، سه جمله می‌نویسم. الان اگر آن کتاب را بیاورند، خواهید دید این جمله پشت آن نوشته شده که: «این کتاب را طاقت نیاوردم بخوانم.» یعنی دیدم خواندنش، با این زندگی پر از غصه و دائم در حال مبارزه، جور در نمی‌آید. زندگی ما این‌طور بود. در آن پانزده سال مبارزه، شبی را نخوابیدم که بدانم صبح از خانه‌ام بیرون می‌روم و اصلاً بیدار می‌شوم یانه؟ احتمال بود که هرآن ما را ببرند. هیچ روزی هم بیرون نیامدم که بدانم شب به خانه برمی‌گردم یا نه؟ با آن وضع و آن مشکلات، حالا سووشون را هم بخوانم که چه!؟ رمان دیگری می‌خوانم که این مشکل را نداشته باشد. این بود که بعد از انقلاب، سووشون را خواندم.

ایستادگی متعصبانهٔ برخی در برابر استدلال مبارزان

… وقتی حساب میکند میبیند حرف طرف حرف درستی است، ولی میگوید: این همه بزرگان و این همه آدم در دنیا نفهمیدند فقط این یک الف بچه فهمید. مثلاً؟ این، انکار از روی بیدلیلی، یا انکار از روی تعصب است، در حالی که شما اثبات میکنید بابا این کارکردن و این روش درست نیست! آنوقت‌ها یکی از چیزهایی که ما روی آن تکیه میکردیم بعضی روشهای غلطی بود که اینها در سخنرانیهای مذهبی و روضه‌خوانی بکار می‌بردند و آنها قرص و محکم میایستادند و میگفتند، اعتقادات شما سست است، یعنی تعصب ورزیدند و قبول نمیکردند. بعضی از مردم بودند که وقتی راجع به دستگاه سلطنت و پادشاه و خانواده‌اش و حکومت و دولت میگفتیم،‌ او که یک عمر شنیده بود مثلاً در یک روستای دور افتاده‌ای از کشور راجع به شاه رادیو و دیگران تعریف کرده بودند، این حرف ما را هم قبول میکرد و جوابی هم نداشت بدهد، امّا در عین حال تعصبش مانع از پذیرفتن حرف ما میشد در دل قبول میکرد، اما زبان و عملش حاضر نبود با دل همراهی کند و از دل خودش هم پس میزد. یعنی آدمی که متعصب است وقتی سخن حق را برایش میگویی که آن سخن قابل قبول است استدلال دارد یا اصلاً چیز واضحی است و محتاج به استدلال نیست، در عین حال طرف مقابل به خاطر همان تعصبات و به خاطر دل‌بستگیها، یا به خاطر قدرت یا به خاطر زر و زور یا گاهی به خاطر …

بخشی از مبارزات مشهد در دانشگاه و بیمارستان امام رضا

… مشهدى هست یا نه؛ بنده با مسائل مربوط به دانشگاه مشهد تا حدودى آشنا هستم. پایه‌ى دودستگى‌هاى سیاسى در دانشگاه را هم کسانى گذاشتند که جزو ما نبودند؛ یعنى جزو انقلاب نبودند؛ با انقلاب غریبه بودند؛ خیلى زود و در همان اوایل هم کنار زده شدند و رفتند؛ من یادم هست؛ چون اصلاً یک بخش مبارزات مشهد در دانشگاه بود؛ البتّه به وسیله‌ى ما. یعنى ما رفتیم در دانشگاه و جنجال راه انداختیم؛ چه در بیمارستان امام رضا، چه در جاهاى دیگرى از دانشگاه. همان ‌وقتها من میدیدم یک کسانى را که در سخنرانى‌شان، در حرف‌‌ زدنشان، در اظهاراتشان [به دودستگى‌‌ها دامن میزدند]. شاید این آقاى فتّاحىِ[3] ما بتواند بعضى از خصوصیّات را بگوید. البتّه ایشان به قدر من آن‌ وقت وارد نبود؛ در کارهاى ما ایشان فعّال بود امّا آن …

تجربهٔ بیان پیام حق در شرایط سخت پیش از انقلاب و درک شرایط مسلمانان مالزی

ما خوشحالیم از اینکه امثال شما برادران مسلمان، در آفاق عالم، با نشاط مشغول کارند. و از خداى متعال از اعماق جان براى شماها آرزوى توفیق میکنیم، دعا میکنیم و شرایط شما را هم درک میکنیم؛ زیرا در آن شرایط بلکه در سخت‌تر از آن، ما در اینجا زندگى کردیم. سالهاى متمادى در این گوشه، آن گوشه، این مسجد، آن مجلس، پیام حق را در حالى بیان کردیم که دشمنان گوششان تیز بود. امیدواریم که خدا کمکتان کند. ... خداوند ‌ان‌شاءالله‌ که شما را و ما را هدایت کند و کمک کند. خداوند ‌ان‌شاءالله‌ توفیق بدهد که ما موقع[2] عظیم اسلام را در این دوره‌ی از زمان بشناسیم؛ امروز اسلام در بهترین موقعیّت خودش در طول قرنهاى متمادى است؛ زمینه براى …

خاطرهٔ زندگی مخفی و تهدید دائمی مبارزان از سوی دستگاه پهلوی

… بیرون بیاورید، دیگر چیزى باقى نمیماند، اصلاً استحکامش از بین میرود. قضیّه این است. من میگویم آنچه امروز ما داریم در دنیا نگاه میکنیم ‌-این به هم ریختنِ نظم بلوک‌بندى دنیا- این معجزه‌ی انقلاب اسلامى است، معجزه‌ی امام است و معجزه‌ی «اَن تَقوموا لِله» است. آیا آن روزى که امثال ماها و شماها، در سیاه‌چال‌ها، در سلّول‌ها، در خانه‌هاى مخفى، در محیط غربت میرفتیم، میدویدیم ‌-در همین تهران، من یادم نمیرود یک روز داشتم حرکت میکردم از یک جایى به یک جایى، با فشار زیادى که آن روزها روى ماها بود؛ از دو طرف بنده مورد تهدید دستگاه بودم، به‌خاطر دو جریان و دو پرونده دنبال من بودند؛ یک جایى را سراغ کرده بودم که چند روزى بروم آنجا باشم، از یک محلّى به آن محل میرفتم؛ در خیابان که میرفتم، وضع خودم را تشبیه کردم به آن آدمى که روى زمین صاف یخِ مثلِ شیشه دارد حرکت میکند، که با کمال دقّت باید راه برود و هیچ لحظه‌اى نمیداند که آن لحظه‌ی بعد محکم زمین نخواهد خورد و استخوانهایش نخواهد شکست؛ دیدم وضع من درست همان‌جور است و همه‌ی این برادرانى که در دستگاه‌ها بودند، سالها این‌جور زندگى کردیم- [آیا] فکر میکردیم که یک روزى این ایرانى که قلعه‌ی مستحکم استکبار جهانى است، تبدیل بشود به قلعه‌ی مستحکم مبارزه در مقابل استکبار جهانى؟ [امّا] شد.