رفتن به محتوای اصلی

قیام امام حسین (ع)رویداد

نام‌های دیگر: نهضت عاشورا، نهضت امام حسین (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حرکت امام حسین (ع) در برابر حکومت یزید و اهداف و درس‌های آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

راست میگوید؛ آنهایى که نفهمیدند حسین چرا شهید شد، نفهمیدند که چرا این عَلَمى که در دست حسین بود، برافراشته شد و تکلیف پیروان حسین در قبال این رسالت چیست، باید بر خودشان گریه کنند و دنیاى اسلام متأسّفانه در طول قرن‌هاى متمادى از این حقیقت غافل ماند و شما اوّلین ملّتى بودید که در زمان مناسب و در لحظه‌‌ى نیاز، این حقیقت را به‌روشنى فهمیدید و به دنیا نشان دادید و ملّت ما پشت سر امام حکیم و بزرگوار و الهى خود فهمید که شهادت حسین یعنى درس غلبه‌‌ى خون بر شمشیر و این درس را به کار بستید و ملّت ما این درس را به کار بست و خون را بر شمشیر پیروز کرد.
ما امروز احتیاج داریم که حسین‌بن‌علی را به دنیا بشناسانیم؛ دنیای دچار ظلم و فساد و دنائت و لئامت، محتاج معرفت آزادگی حسینی و حرّیت حسینی است. امروز مردم دنیا، جوانهای دنیا، ملّتهای بی‌غرض، برای یک چنین حقیقتی دلهایشان میتپد؛ [اگر] امام حسین (علیه‌السّلام) به دنیا معرّفی بشود، اسلام معرّفی شده است، قرآن معرّفی شده است. امروز با صدها وسیله علیه اسلام و علیه معارف اسلامی تبلیغ میشود؛ در مقابل این حرکت خصمانه‌ی جبهه‌ی کفر و استکبار، حرکت معرفت حسینی میتواند یک‌تنه سینه سپر کند، بِایستد و حقیقت اسلام را، حقیقت قرآن را به دنیا معرّفی کند. منطق حسین‌بن‌علی‌ (علیهما ‌السّلام)، منطق دفاع از حق است، منطق ایستادگی در مقابل ظلم و طغیان و گمراهی و استکبار است. این منطقِ امام حسین است؛ امروز دنیا به این منطق نیازمند است؛ امروز دنیا شاهد حاکمیّت کفر و استکبار و حاکمیّت فساد است، دنیا شاهد حاکمیّت ظلم است؛ این پیام امام حسین، پیام نجات دنیا است؛ حرکت عظیم اربعین این پیام را در دنیا منتشر میکند و به فضل الهی و به حول و قوّه‌ی الهی و به توفیق الهی، این حرکت بایستی روزبه‌‌روز تقویت بشود.
بنده مفصّل یک وقتی راجع ‌به تبیین حرکت اباعبدالله عرض کرده‌ام؛ بعضی میگویند امام حسین (علیه ‌السّلام) حرکت کرد که قدرت را بگیرد -از مردمان مؤمن هم این حرف را میزنند- اشتباه میکنند؛ بعضی [هم] میگویند حرکت کرد تا شهید بشود. من میگویم حرکت کرد تا وظیفه‌ را انجام بدهد؛ منتها در راه انجام وظیفه، یک احتمال این است که آدم به قدرت برسد، چه عیب دارد؟ یک احتمال این است که انسان شهید بشود، چه عیب دارد؟ مقصود این است که ما بتوانیم این عمل را انجام بدهیم، این وظیفه را انجام بدهیم؛ مسئله این است؛ در پیشِ روی جمهوری اسلامی این است.

شاهدها (۲۵۴ پاراگراف)

همسانی انگیزهٔ قیام زید بن علی با انگیزهٔ قیام امام حسین (ع)

اما دربارۀ انگیزۀ [قیام] زید؛ در یکی از خُطَبی که زید بیان کرده، انگیزۀ خودش را امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر و انتقام خون شهدای کربلا معرفی می‌کند.[27] که عین همان انگیزه‌ای است که امام حسین صلوات‌الله‌علیه داشت: «اُریدُ اَن آمُرَ بِالمَعروفِ وَ اَنهَی عَنِ المُنکَرِ وَ اَسیرَ بِسیرَةِ جَدّی وَ اَبی عَلَیهِمُ‌السَّلام»[28] یعنی عین همان انگیزه‌ای که امام حسین علیه‌السلام برای قیام خود معیّن کرد، زید علیه‌السلام هم برای حرکت خود و قیام خود معیّن کرد.

اصلاح در امت پیامبر، انگیزهٔ مشترک آن با قیام زید

در یک‌جا هم انگیزۀ خودش را اصلاح امت معرفی می‌کند و می‌گوید من قیامم برای اصلاح امت است، عیناً باز همان انگیزۀ قیام امام حسین علیه‌السلام که فرمود: «إِنَّمَا خَرَجتُ اُریدُ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی»، اینجا هم زید می‌گوید: «لَوَدِدتُ اَنّی اُحرِقتُ بِالنّارِ ثُمَّ اُحرِقتُ بِالنّارِ وَ اَنَّ اللهَ اَصلَحَ لِهذِهِ الاُمَّةِ اَمرَها»[29] یعنی دوست می‌دارم که مرا به آتش بسوزانند، دوباره به آتش بسوزانند و برای من به این قیمت تمام بشود که اصلاح امر این امت و کار امت به سامان برسد و از این وضع نابسامان و ناهنجار بیرون بیاید. ..یک جای دیگر آمده که امام صادق علیه‌السلام امور خاندان آن کسانی را که با زید شهید شده بودند به عهده گرفت و زندگی آنها را اداره می‌کرد.

امر به معروف و نهی از منکر، هدف حرکت امام حسین (ع) از مدینه

… می‌جنگی؟ حدیثش مفصل است نمی‌خوانم. گفت برای خاطر اینکه امر‌به‌معروف و نهی‌از‌منکر واجب است. خوب گوش بدهید، استنتاج کنید. آقا در جنگ صفین با معاویه چه‌کار داری آخر؟ برو طرف کوفه، آن‌هم برود طرف شام. فرمود که خدا امر‌به‌معروف و نهی‌از‌منکر را واجب کرده است. امام حسین از مدینه بلند می‌شود، آقا کجا می‌روی؟ «اُريدُ اَن آمُرَ بِالمَعروفِ وَ اَنهىٰ عَنِ المُنكَرِ»[18] می‌خواهم امر‌به‌معروف و نهی‌از‌منکر کنم. ببینید چقدر دایره و دامنه وسیع و چقدر از نظر ما کوچک و ضیق و تنگ است. به‌هر‌حال وقتی‌که ولایت در جامعه‌ای بود، اینها هم انجام می‌گیرد، اقامۀ صلاة، ایتای زکات، امر‌به‌معروف، نهی‌از‌منکر و خلاصه، پیکر بی‌جانی، جان و روح و حیات می‌یابد.

زدودن جهل و غفلت و هدایت انسان‌ها، هدف قیام حسینی

… دنیایی انسان هم نظر دارد و برای خوشبختی انسان برنامه دارد. امیرالمؤمنین (علیه‌الصّلاةوالسّلام) در نهج‌البلاغه، هدف از بعثت نبی مکرم اسلام را این‌گونه معین میکند: «لیثیروا لهم دفائن العقول»؛ تا گنجینه‌های خرد را در درون مردم استخراج کند و به فعلیت برساند. در زیارت اربعین سیدالشهداء (علیه‌السّلام) هم میخوانیم: «لیستنقذ عباده من الجهالة و حیرة الضلالة»؛ قیام حسینی برای این است که ابرهای جهل و غفلت را از افق زندگی انسان‌ها برطرف کند و آنها را عالم کند؛ آنها را به هدایت حقیقی برساند. نصرت خدای متعال در واقع معنایش این است که در جهت احیای سنت‌های الهی قدم برداریم؛ در طبیعت و جامعه اثر بگذاریم؛ در بیدار کردن فطرت‌ها اثر بگذاریم؛ برای نجات انسان از مجموعه‌ی عوامل بدبختی و تیره‌روزی تلاش کنیم. این، نصرت ماست برای دین خدا. امام برای نجات و …

قیام در شرایط تبدیل امامت به سلطنت

… سر کار آمده بود، نه با مردم ارتباط داشت، نه علم داشت، نه پرهیزگاری و پاکدامنی و پارسایی داشت، نه سابقه جهاد در راه خدا داشت، نه ذرّه‌ای به معنویات اسلام اعتقاد داشت، نه رفتار او رفتار یک مؤمن و نه گفتار او گفتار یک حکیم بود. هیچ چیزش به پیامبر شباهت نداشت. در چنین شرایطی، برای کسی مثل حسین‌بن‌علی -که خود او همان امامی است که باید به جای پیامبر قرار گیرد- فرصتی پیش آمد و قیام کرد.

گرفتن زبونی از انسان‌ها

… اما همانها اسیر و زبون دیگران بودند! در همین تهران، هر وقت سفیر آمریکا میخواست، میتوانست با شاه ملاقات کند و هر مسأله‌ای را بر او دیکته کند و از او بخواهد و اگر او انجام نداد، به او تغیّر کند! ظاهرشان برای مردم و ضعفا، جلال و جبروت داشت؛ امّا زبون بودند. امام حسین خواست این زبونی را از انسانها بگیرد.

قیام علیه ذلت و زبونی حاکمان و سلطنت

… که در یک کشور بزرگ و مقتدر، رؤسای سیاسی آنها باز به نوبه خود مقهور و اسیر دست صاحبان کمپانی‌ها، مراکز شبکه‌ای پنهان جهانی، مراکز مافیایی و مراکز صهیونیستی هستند. مجبورند طبق میل دل آنها حرف بزنند و موضع‌گیری کنند؛ برای این‌که آنها نرنجند. این سلطنت است. وقتی که در رأس، ذلّت و زبونی وجود داشت، در قاعده و بدنه هم ذلّت و زبونی وجود خواهد داشت. امام حسین علیه این قیام کرد.

طرح برداشتی تازه دربارهٔ پرسش اصلی چرایی قیام

این، آن سؤالِ اصلی است. این، آن درسِ اصلی است. نمیگوییم کسی این مطلب را نگفته است؛ چرا، انصافاً در این زمینه، خیلی هم کار و تلاش کردند، حرف هم زیاد زدند. حال این مطلبی را هم که ما امروز عرض میکنیم، به نظر خودمان یک برداشت و دید تازه‌ای در این قضیه است.

نوشتن وصیت‌نامه برای محمد بن حنفیه هنگام خروج از مکه

حضرت ابی عبداللَّه علیه‌السّلام، هم هنگام خروج از مدینه، هم هنگام خروج از مکه، صحبتهایی با محمّدبن حنفیه داشت. به نظر من میرسد که این وصیّت، مربوط است به هنگامی که میخواست از مکه خارج شود. در ماه ذیحجّه هم که محمدبن حنفیه به مکه آمده بود، صحبتهایی با حضرت داشت. حضرت به برادرش محمد بن حنفیه، چیزی را به عنوان وصیّت نوشت و داد.

خطابهٔ امام به لشکر دشمن در منزل بیضه

امام حسین از مکه خارج شد. آن حضرت در بین راه در هر کدام از منازل، صحبتی با لحنهای مختلف دارد. در منزلی به نام «بیضه»، در حالی که حرّبن‌یزید هم در کنار حضرت است - حضرت میرود، او هم در کنار حضرت میرود - به این منزل رسیدند و فرود آمدند. شاید قبل از این که استراحت کنند - یا بعد از اندکی استراحت - حضرت ایستاد و خطاب به لشکر دشمن، این‌گونه فرمود:

نقد محدود کردن قیام به طلب حکومت و کوچک‌شمردن آن

البته در باب شهادت حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام، بسیار سخن گفته شده است - سخنان خوب و درست - وهر کس به‌قدر فهم خود، از این ماجرا چیزی فهمیده است. بعضی او را به طلب حکومت محدود کردند؛ بعضی او را در قالب مسائل دیگر کوچک کردند و بعضی هم ابعاد بزرگتری از او را شناختند و گفتند و نوشتند؛ که آنها را نمیخواهم عرض کنم. مطلبی که میخواهم عنوان کنم، این است که خطراتی که اسلام را به عنوان یک پدیده عزیز تهدید میکند، از قبل از پدید آمدن و یا از آغاز پدید آمدنش از طرف پروردگار، پیش‌بینی شده است و وسیله مقابله با آن خطرات هم ملاحظه شده و در خودِ اسلام و …

طرح درسی از نهضت حسینی برای جوانان

… عرض میکنم؛ مخصوصاً به خانواده‌هاى معظّم شهدا و جوانان و نوجوانانى که یادگار عزیزترین و فداکارترین عناصر جامعه‌ى ما و کشور ما هستند؛ همچنین به جانبازان عزیز و خانواده‌هاى آنها و به همه‌ى قشرهایى که احساس مسئولیّتى در قبال مسائل کشور و مسائل انقلاب دارند. در این جلسه که تقریباً همه یا اغلب شما، جوانان این کشور هستید و امیدهاى امروز و آینده‌ى کشور و انقلابید، خوب است که از پرتو نهضت حسینى و فداکارى حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه الصّلاة و السّلام) سخنى مطرح بشود. همه‌ى شما جوان و پُرشور و داراى احساسات و صاحب نقشى و سهمى در آینده و حال کشور هستید و در میان شما کسانى هستند که میتوانند براى کشورشان و ملّتشان چهره‌ى آبرومند و مایه‌ى آبرویى باشند.

استناد به سخنان امام حسین (ع) برای بیان هدف قیام

حالا ما به چه دلیل این مطلب را عرض می‌کنیم؟ این را ما از کلمات خود امام حسین به‌دست می‌آوریم. من اینجا در میان کلمات حضرت ابی‌عبدالله علیه‌السلام چند تا را انتخاب کردم ـ البته بیش از اینهاست ـ که همه همین معنا را بیان می‌کند. اول در مدینه، آن شبی که ولیدِ حاکم مدینه، حضرت را بردند و احضار کرد و گفتند بله، معاویه از دنیا رفته است و شما باید [با یزید] بیعت کنید و حضرت به او فرمود که باشد، تا صبح بشود ببینیم. «وَ نَنظُرُ وَ تَنظُرونَ اَیُّنا اَحَقُّ بِالبَیعَةِ وَ الخِلافَةِ»[15] …

واقعهٔ کربلا، زمینه‌ساز انقلاب‌های پس از آن

دشمن، منصور عباسی است مثلاً؛ خلیفۀ مقتدر زمان، کسی که به نام هاشمی‌گری بر بنی‌امیه غلبه پیدا کرده است و درحقیقت، خود او از جویبار صلح سیراب می‌شده است. اگر صلح امام حسن علیه‌السلام نبود، واقعۀ کربلا هم نبود ـ اگر واقعۀ کربلا نبود، تمام انقلاب‌هایی که امروز ما سراغ داریم، به‌حسب ظاهرِ موازین تاریخی، وقوع پیدا نمی‌کرد و خدا می‌داند دنیا به چه شکلی بود ـ خودِ حکومت منصور عباسی و قدرتی که به‌غصب به‌دست آورده بود، از نتایج صلح امام حسن علیه‌السلام بود به یک معنا. بنی‌عباس به نام بنی‌هاشم و به نام گرفتن انتقام خون حسین علیه‌السلام قیام کردند و حکومت جبار و طاغی اموی را سرنگون کردند، اما وقتی‌که خودِ آنها جایگزین غاصبینِ قبل از خود شدند، همان شیوه‌ها و همان سبک حکومت به میان آمد.