رفتن به محتوای اصلی

قیام امام حسین (ع)رویداد

نام‌های دیگر: نهضت عاشورا، نهضت امام حسین (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حرکت امام حسین (ع) در برابر حکومت یزید و اهداف و درس‌های آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

راست میگوید؛ آنهایى که نفهمیدند حسین چرا شهید شد، نفهمیدند که چرا این عَلَمى که در دست حسین بود، برافراشته شد و تکلیف پیروان حسین در قبال این رسالت چیست، باید بر خودشان گریه کنند و دنیاى اسلام متأسّفانه در طول قرن‌هاى متمادى از این حقیقت غافل ماند و شما اوّلین ملّتى بودید که در زمان مناسب و در لحظه‌‌ى نیاز، این حقیقت را به‌روشنى فهمیدید و به دنیا نشان دادید و ملّت ما پشت سر امام حکیم و بزرگوار و الهى خود فهمید که شهادت حسین یعنى درس غلبه‌‌ى خون بر شمشیر و این درس را به کار بستید و ملّت ما این درس را به کار بست و خون را بر شمشیر پیروز کرد.
ما امروز احتیاج داریم که حسین‌بن‌علی را به دنیا بشناسانیم؛ دنیای دچار ظلم و فساد و دنائت و لئامت، محتاج معرفت آزادگی حسینی و حرّیت حسینی است. امروز مردم دنیا، جوانهای دنیا، ملّتهای بی‌غرض، برای یک چنین حقیقتی دلهایشان میتپد؛ [اگر] امام حسین (علیه‌السّلام) به دنیا معرّفی بشود، اسلام معرّفی شده است، قرآن معرّفی شده است. امروز با صدها وسیله علیه اسلام و علیه معارف اسلامی تبلیغ میشود؛ در مقابل این حرکت خصمانه‌ی جبهه‌ی کفر و استکبار، حرکت معرفت حسینی میتواند یک‌تنه سینه سپر کند، بِایستد و حقیقت اسلام را، حقیقت قرآن را به دنیا معرّفی کند. منطق حسین‌بن‌علی‌ (علیهما ‌السّلام)، منطق دفاع از حق است، منطق ایستادگی در مقابل ظلم و طغیان و گمراهی و استکبار است. این منطقِ امام حسین است؛ امروز دنیا به این منطق نیازمند است؛ امروز دنیا شاهد حاکمیّت کفر و استکبار و حاکمیّت فساد است، دنیا شاهد حاکمیّت ظلم است؛ این پیام امام حسین، پیام نجات دنیا است؛ حرکت عظیم اربعین این پیام را در دنیا منتشر میکند و به فضل الهی و به حول و قوّه‌ی الهی و به توفیق الهی، این حرکت بایستی روزبه‌‌روز تقویت بشود.
بنده مفصّل یک وقتی راجع ‌به تبیین حرکت اباعبدالله عرض کرده‌ام؛ بعضی میگویند امام حسین (علیه ‌السّلام) حرکت کرد که قدرت را بگیرد -از مردمان مؤمن هم این حرف را میزنند- اشتباه میکنند؛ بعضی [هم] میگویند حرکت کرد تا شهید بشود. من میگویم حرکت کرد تا وظیفه‌ را انجام بدهد؛ منتها در راه انجام وظیفه، یک احتمال این است که آدم به قدرت برسد، چه عیب دارد؟ یک احتمال این است که انسان شهید بشود، چه عیب دارد؟ مقصود این است که ما بتوانیم این عمل را انجام بدهیم، این وظیفه را انجام بدهیم؛ مسئله این است؛ در پیشِ روی جمهوری اسلامی این است.

شاهدها (۲۵۴ پاراگراف)

خون امام حسین (ع)، زمینهٔ همهٔ قیام‌های شیعه در طول تاریخ

… عاشوراست. امام سجاد در اینجا درحقیقت خودش نیست، بلکه زبان خاموش حسین (ع) باید در سیمای این جوان انقلابی در شام و در کوفه تجلی کند. اگر آنجا امام سجاد، این‌چنین تند و بُرنده و تیز و صریح مسائل را بیان نکند، درحقیقت زمینه‌ای برای کار آیندۀ او باقی نمی‌ماند؛ چون زمینۀ کار آیندۀ او خون جوشان حسین‌بن‌علی (ع) بود، چنان‌که زمینه برای همۀ قیام‌های تشیّع در طول تاریخ، خون جوشان حسین‌بن‌علی (ع) است. نخست باید به مردم هشدار بدهد سپس [در] پرتو این هشدار بتواند مخالفت‌های اصولی، عمیق، متین و درازمدت خود را آغاز کند. و این هشدار جز با این زبان تندوتیز امکان‌پذیر نیست.

لزوم آگاه کردن جامعه از چرایی و چگونگی شهادت امام حسین (ع)

نقش امام سجاد (ع) در این سفر نقش حضرت زینب علیهاالسلام بود، یعنی پیام‌آور انقلابِ حسین‌بن‌علی (ع). اگر مردم بدانند که حسین کشته شد و چرا کشته شد و چگونه کشته شد، آیندۀ اسلام و آیندۀ دعوت اهل‌بیت به نوعی خواهد بود و اگر ندانند نوع دیگری. بنابراین برای آگاهی و گسترش این شناخت در سطح جامعه، باید همۀ سرمایه‌ها را به‌کار انداخت و تا هرجا ممکن است این کار را انجام داد. لذا امام سجاد مانند سکینه، مانند فاطمۀ صغری،[27] مانند خود زینب علیهاالسلام و مانند تک‌تک اسیران (هرکسی به‌قدرِ توان خویش) یک پیام‌آور است. همۀ این نیروها باید گرد هم آیند تا بتوانند خون جوشان به غربت ریخته‌شدۀ امام حسین (ع) را به تمامی مناطق بزرگ اسلامی …

لزوم مقابلهٔ امام با یزید به‌عنوان مصداق کامل حاکم ظالم

… این روایت پیغمبر که فرمود:..«کسی که ببیند یک حاکمی دارد ظلم می‌کند، جور می‌کند، به حقوق مردم تجاوز می‌کند، حرام خدا را حلال می‌کند، احکام الهی را دگرگون می‌کند و چه و چه، بر این واجب است که با این حاکم مقابله کند»، در زمان امام حسین به‌طور کامل وجود داشت. یزید بر سر کار بود که مصداق کامل همۀ اینها بود؛ مجسمۀ فساد و شرارت و فسق و ظلم و ناحق را حق کردن و مقابله و مبارزۀ با اسلام. خب، دیگر منتظر چه باشد امام حسین! باید با او مقابله می‌کرد، باید علیه او تغیُّر[7] می‌کرد، و کرد. در زمان امام حسن این‌طوری نبود؛ امام حسن البته می‌دانست ـ یا به علم امامت یا به حدسِ صائبِ هوشمندانۀ یک انسان بزرگ ـ که معاویه یک روزی این کارها را خواهد کرد، اما در آن زمان قضیه این نبود، قضیه این بود که معاویه ادعا می‌کرد که دارد خونخواهی عثمان را می‌کند و …

ستایش همگانی آن در زمان خود و در طول تاریخ

[و فرق آخر]، زمینه‌های متفاوت قضاوت، برای مردم آن زمان و مردم تاریخ؛ این یک واقعیت است. ایشان می‌گویند امام حسین که قیام کرد و به شهادت رسید، در زمان خودش هم همه او را تمجید کردند، بعد از خودش هم در طول هزاروسیصدواندی سال، همه امام حسین را تمجید کردند، چه کسانی که او را به امامت قبول داشتند و [چه] کسانی که حتی او را به امامت قبول نداشتند؛ چون زمینه، زمینه‌ای بود که هیچ بحثی نبود که باید همین‌طور عمل بکند. اما امام حسن اگر می‌جنگید تا کشته می‌شد، سؤال‌های زیادی باقی می‌ماند. یک عده‌ای می‌گفتند که خب آقا ـ حالا ایشان مفصّل شرح می‌دهند در این کتاب ـ شما مگر نمی‌خواستید که دین در جامعه حاکمیت داشته باشد؟ خب معاویه که گفت من دین را حاکمیت خواهم داد؛ معاویه که ادعا …

اطمینان امام از تشکیلاتی که پس از شهادتش پرچم را بالا نگه دارد

… به تشکیلات‌دهی و سازماندهی، آن کاری که تا آن زمان انجام نشده بود ـ لزومی هم نداشت، امکان هم نداشت ـ یک سازماندهی عظیم شیعی را به‌وجود آوردند. این همان سازماندهی است که شما در کوفه، در مدینه، در یمن، در خراسان، در مناطق دوردست حتی، نشانه‌های آن را می‌بینید. زمان امام حسین و بعد از شهادت امام حسین، همان سازماندهی بود که ماجراهای فراوانی را در دنیای اسلام ایجاد کرد، ماجرای توابین را به‌وجود آورد، ماجرای مختار را به‌وجود آورد و تا آخر هم نگذاشت آب خوش از گلوی خلفای بنی‌امیه پایین برود. این تشکیلات در زمان امام حسین بود و امام حسین وقتی شهید می‌شد، می‌دانست که دنبال خودش تشکیلاتی را دارد باقی می‌گذارد که اینها پرچم را بالا نگه خواهند داشت و نمی‌گذارند که قضیه لوث بشود و حقیقت مکتوم بماند، اما زمان امام حسن چنین تشکیلاتی هم نبود. اگر امام حسن می‌رفت شهید می‌شد، اصحابش هم شهید می‌شدند و همه‌چیز تمام می‌شد. (65/3/4) مردی که کشته‌شدنِ او و مرگ او حیات‌بخش نباشد، برای بقای مکتب مفید نباشد، دشمن را جری‌تر کند، میدان را برای او بلامنازع و بلامعارض بگذارد، این‌چنین کشته‌شدنی، اسمش شهادت نیست …

وابستگی وقوع واقعهٔ کربلا به صلح امام حسن (ع)

… و اِشکال را از دوستان، و فحش را از دشمنان بشنود، اما کار خودش را کرده باشد، خلأ زمان خود را پر کرده باشد؛ وظیفه‌ای را که به عهدۀ اوست، در آن نقطۀ حساس تاریخ، به‌نحو اکمل انجام داده باشد، و زمینه را برای شورش‌ها و انقلاب‌ها و فعالیت‌های بعدی فراهم کرده باشد؛ و خلاصه، واقعه‌ای را مثل واقعۀ کربلا تدارک دیده باشد. و تکرار می‌کنم که اگر صلح امام مجتبی علیه‌السلام نبود، واقعۀ کربلا هم نبود، واقعۀ «فَخّ» هم نبود، واقعۀ «زید» هم نبود، وقایع تاریخ پرافتخار دودمان هاشمی هم در طول حکومت بنی‌امیه و بنی‌عباس، نبود. و این صفحات روشن تاریخ که هرکدام نقشی دارند در روشنگری چهرۀ واقعی اسلام، اینها [هم] هیچ‌کدام نبود. و امروز اسلام اگر بود، اسلامِ معاویه بود؛ قرآن اگر بود، قرآن معاویه بود؛ و اسلام اگر پیغمبری داشت، آن پیغمبر به نام معاویه شناخته می‌شد؛ و بقیۀ اسم‌ها، اسم‌هایی …

قیام ناگهانی پس از فراهم شدن امکانات و زمینهٔ تبلیغی

[یعنی] افرادِ قابل را تحت تربیت و تعلیم خود گرفتن و از آنها گلوله‌های داغِ جوشانی ساختن، از مردمِ معمولی، کسانی مثل حبیب‌بن‌مظاهر و مسلم‌بن‌عوسجه و دیگران را درست‌کردن؛ بعد از آنکه دیدند امکانات فراهم است و زمینۀ تبلیغاتی درست عمل کرده و کار شده، ناگهان قیام کنند و علیه وضع موجود دست به شمشیر ببرند. (52/11/14)

حرکتی برای ارزش‌های والا، نه حرکتی دنیاطلبانه

..بعد که این بیانات را این‌طور تندوتیز مثل شلاقی، حسین‌بن‌علی علیه‌السلام بر سر مخاطبین خودش وارد می‌آورد، برای اینکه نشان بدهد که این حرکت یک حرکت دنیاطلبانه نیست، یک حرکت برای همین ارزش‌هاست، (65/6/21)

ناممکن بودن قیام در زمان معاویه و امکان آن پس از روی کار آمدن یزید

… و امربه‌معروف در بالاترین شکل آن است؛ که در نامۀ به معاویه در کتاب‌های تاریخ نقل شده است.[23] نقل شیعه هم نیست، اتفاقاً این نامه را مورخین سنّی نقل کرده‌اند. به گمانم شیعه نقل نکرده است؛ یعنی من برخورد نکرده‌ام؛ یا اگر هم نقل کرده‌اند، از آنها نقل کرده‌اند. (75/9/24) به هر صورت در زمان معاویه این کار امکان‌پذیر نبود؛ بعد که یزید سر کار آمد، این کار امکان‌پذیر شد...بیست سال است که این دو برادر ـ ده سال دونفری باهم، ده سال امام حسین به تنهایی ـ مشغول مقدماتند، دارند کار می‌کنند؛ چهرۀ بنی‌امیه را تا حدود زیادی برای مردم آشکار کرده‌اند. در آثار تاریخی می‌خوانیم که بعد از آنکه معاویه بر سر کار آمد، بر اثر تبلیغات منظم و صحیح امام حسن صلوات‌الله‌علیه و برادرش امام حسین، مردم ناگهان بنی‌امیه را شناختند، گفتند ای‌وای که چه فریبی خوردیم!

تأخیر انداختن بیعت برای حفظ فرصت خروج به‌سوی مکه

… لحن تندی گفتند که چه‌کسی می‌خواهد به‌زور از من بیعت بگیرد؟ تو یا ولید؟ مگر می‌توانید! به خدا قدرت ندارید چنین کاری بکنید. و بدانید که «مِثْلِی لا یُبایِعُ مِثلَهُ» خاطرتان جمع باشد؛ کسی مثلِ من با کسی مثل یزید، هرگز بیعت نخواهد کرد. مگر ممکن است من بیعت کنم! لکن حالا تا صبح صبر کنیم، «لَکِن نُصبِحُ وَ تُصبِحونَ وَ نَنظُرُ وَ تَنظُرونَ»[2] تا ببینیم چه می‌شود. بازهم حضرت نگذاشتند که این فرصت استثنایی از دست برود، که ایشان بتوانند به سلامت، خود و همۀ همراهانشان را بکشانند طرف مکه و خودشان را برای آن حرکت بزرگ آماده کنند. این بود که حضرت آمدند بیرون. (63/7/20)

حرکت از مکه در اجابت نامه‌های کوفیان

خب، این کارها یعنی چه؟ آیا از این نامه نمی‌فهمید که مردم کوفه آقا را دعوت کردند که بیاید قیام کند علیه حکومت اموی و زمام قدرت را در عراق و سپس در تمام دنیای اسلام به‌دست بگیرد؟ این استنباط را نمی‌کنید؟ و حسین‌بن‌علی به اجابت همین نامه و نامه‌های مشابه بود که از [مکه] حرکت کرد. (52/11/12)

رد ادعای فرار امام از بیعت و نیامدن برای قیام

«فَقالَ مُسلِمٌ»، حالا مسلم‌بن‌عقیل می‌خواهد بگوید ما برای چه آمدیم. این سخن مسلم، حجت است برای من و شما. این سخن مثل مُشت محکمی به دهان یاوه‌گوهایی زده می‌شود که می‌گویند حسین‌بن‌علی برای قیام نیامده بود و از ترسِ بیعت فرار می‌کرد. این نمایندۀ حسین‌بن‌علی است، سخنش سخن حسین‌بن‌علی است؛ «فَقالَ مُسلِمٌ» مسلم گفت: «مَا لِهذا اَتَیتُ» من هرگز برای اختلاف‌افکنی و ایجاد ناامنی به شهر نیامدم. چرا آمدم؟ ملاک و علت آمدن من اینهاست ـ اینها نظر شیعه است، بینش شیعه است، نگرش شیعه است؛ شیعه وقتی یک‌چنین زمینه‌ای باشد، یک‌چنین کاری می‌کند ـ «وَ …

پاسخ قاطع امام حسین (ع): امان، امان خداست

… با ناراحتی رفت یک امان‌نامه از عمروبن‌سعید گرفت و برادر استاندار را هم با خودش برداشت، دوان‌دوان، با عجله خودش را رساند به امام حسین در بیرون مکه، گفت آقا! این امان‌نامه است، خواهش می‌کنم حرکت نکنید و نروید و بیایید در مکه بمانید تا ببینیم چه می‌شود. اینجا حضرت قرص و محکم صحبت کردند. فرمودند که امان، امان خداست. آن‌کسی‌که امان خدا را دارد، به امان‌نامۀ کسی احتیاج ندارد. طلبکارانه حرف زدند.[17]

علل و انگیزه‌های قیام به‌عنوان نخستین بحث دربارهٔ عاشورا

در مباحث مربوط به عاشورا، سه بحثِ عمده وجود دارد؛ یکی بحث علل و انگیزه‌های قیام امام حسین است، که چرا امام حسین قیام کرد، تحلیل دینی و علمی و سیاسی این قیام. در این زمینه، ما قبلاً هم عرایضی عرض کرده‌ایم تفصیلاً؛ نظری در این مورد داشتیم و عرض کردیم. فُضلا و بزرگان در این زمینه بحث‌های خوبی کرده‌اند. (77/2/18) بسیار گفته‌اند و نوشته‌اند و حرف‌های بسیار قیّمی هم در این مقوله زده شده است، اما حقیقتاً یک عمر می‌شود …

ناچاری امام حسین (ع) به فداکاری خونین در مرکز اسلام برای زنده ماندن اسلام

… به آن حدی رسید که کسی مثل امام حسین علیه‌السلام ناچار شد برای نجات جامعۀ اسلامی چنین فداکاری‌ای بکند. این فداکاری حسین‌بن‌علی علیه‌السلام یک‌وقت بعد از هزار سال از صدر اسلام است، یک‌وقت در قلب کشور‌ها و ملت‌های مخالف و معاند با اسلام است، این یک حرفی است؛ اما حسین‌بن‌علی علیه‌السلام در مرکز اسلام، در مدینه و مکه ـ مرکز وحی نبوی ـ وضعیتی دید که هرچه نگاه کرد، چاره‌ای جز فداکاری نداشت؛ آن‌هم چنین فداکاریِ خونینِ باعظمتی! مگر چه وضعی بود که حسین‌بن‌علی علیه‌السلام احساس کرد که اسلام فقط با فداکاریِ او زنده خواهد ماند، واِلّ از دست رفته است! عبرت اینجاست.

امکان تبدیل نهضت به انقلاب سازنده با پیوستن برخی کسان

… خواص ممکن است پیدا بشوند، بگویند آقا! مگر تو بیکاری! مگر دیوانه‌ای! مگر زن و بچه نداری! چرا دنبال این‌طور کارها می‌روی؟ [او] باید بایستد! یکی از لوازم این مجاهدتِ خواصی، همین است که درمقابل حرف‌ها، ملامت‌ها بایستد؛ تخطئه می‌کنند، بد می‌گویند، تهمت می‌زنند. (75/3/20) یک عده بودند که می‌توانستند با پیوستن به امام حسین، آن نهضت را به‌صورت یک انقلاب سازنده دربیاورند، نه به‌صورت یک نهضت خونین که با قتل و شهادت به پایان رسیده؛ می‌توانستند. (64/8/12)

شگفتی از تنهاماندن امام حسین (ع) با وجود آگاهی همگان

باورکردنی است که حسین‌بن‌علی در حدود پنج ماه یا بیشتر، در بین مدینه و کربلا سرگردان باشد، همه هم بدانند ـ همه فهمیدند دیگر، کوفی‌ها فهمیدند، عراقی‌ها فهمیدند، حجازی‌ها فهمیدند ـ و بالاخره در کربلا با چهل، پنجاه نفر فقط بماند؟ (63/8/19)

پاکی نهضت امام حسین (ع) از خودخواهی و منافع شخصی، قومی و گروهی

این یک طرف. بهترین نمونه برای نقطۀ مقابلش هم حسین‌بن‌علی است؛ در او هیچ خودخواهی و خود و من و منافع شخصی و منافع قومی و منافع گروهی وجود ندارد. این اولین خصوصیت نهضت حسین‌بن‌علی است. هرچه مایۀ اخلاص در من و شما بیشتر باشد در آن کاری که انجام می‌دهیم، آن کار، ارزش بیشتری پیدا می‌کند، هر کاری. هرچه از قطب اخلاص دور شدیم، به‌سمت قطب خودپرستی و خودخواهی و برای خود کارکردن و به فکر خود بودن و منافع شخصی و منافع قومی و این چیزها نزدیک شدیم ـ که …

لزوم افزایش هرچه بیشتر آگاهی دربارهٔ نهضت امام حسین (ع)

… و عمق اسلامی را جدی بگیرید...اگر آگاهی نباشد، آدم اشتباه می‌کند. آگاهی که نبود، انسان یک جا اشتباه می‌کند؛ آدمی که آگاه است، نه‌اینکه اشتباه نمی‌کند، اما اشتباهات او ماندگار نمی‌شود. آدم آگاه، آدمی که با مسائل، عمیق برخورد می‌کند، از اشتباهش زود برمی‌گردد. ..ما نسبت به نهضت حسین‌بن‌علی باید آگاهی‌هایمان را هرچه ممکن است زیادتر کنیم. (64/7/2)

برپایی نظام اسلامی، روح کار امام حسین (ع) و علت ایستادگی او

… [معیار،] ارتباط با مردم است، ارتباط برادرانه، نه ارتباط زورگویانه و تکبرآمیز. این نظام، نظام اسلامی است. نظامی که در آن غنی را با فقیر فرقی نیست، و انسان ثروتمند و خانواده‌دار و موجّه و معروف را بر انسان مستمند هیچ شرفی نیست، و شرف فقط‌وفقط در سایۀ تقواست؛ این نظام، نظام اسلامی است...این روح کار امام حسین بود؛ و لذا امام حسین برای این کار ایستادگی کرد. (64/7/2)

استقامت امام نه در جنگاوری بلکه در پذیرش تشنگی علی‌اصغر و اسارت حضرت زینب (س)

… انسان بزرگ، آسان‌تر است تا تحمل آن چیزهایی که برحسب موازین ـ موازین شرعی، موازین عرفی، موازین عقلی ساده ـ ممکن است خلاف مصلحت به نظر بیاید؛ تحمل اینها مشکل است، از تحمل مشکلات مشکل‌تر است...یکی از خطوط روشن، بلکه خطِ نشان نهضت عاشورا، استقامت امام حسین است. (75/3/14) منظور من، استقامت امام حسین علیه‌السلام در میدان جنگ، که شمشیر بزند تا هفتادوچند زخم به بدنش بنشیند، نیست. این استقامتی نیست که در امام حسین علیه‌السلام بزرگ بشماریم. خب هر سرباز شجاعی هم همین‌طور عمل می‌کند. استقامت امام حسین علیه‌السلام در آنجاست که می‌بیند با کار او، بناست گلوی طفلی مثل علی‌اصغر هم از تشنگی دریده شود، و خانم مجلّلی[7] مثل زینب سلماا‌الله‌علیها هم به دست الواط کوفه بیفتد که بیایند به‌عنوان اسیر، چادرش را بکِشند، روسری‌اش را بکِشند و احیاناً گردنبند طلایش را بکِشند! فکرش را بکنید، ببینید اگر شما در چنین موقعیتی قرار بگیرید، بگویند خیلی خب، شما شجاع هستید، می‌خواهید مبارزه بکنید، بکنید، اما ببینید به چه قیمتی تمام می‌شود، چه مقدار استقامت از خود نشان می‌دهید. در همین‌جا معنای استقامت حسینی معلوم می‌شود.

لزوم توجه به وجه معنوی شخصیت امام هم‌سنگ وجه جهاد و شهادت

… یعنی خود ماجرای عاشورا هم یک ماجرای عرفانی است. جنگ است، کشتن و کشته‌شدن است، حماسه است ـ و حماسه‌های عاشورا، فصل فوق‌العاده درخشانی است ـ اما وقتی شما به بافت اصلی این حادثۀ حماسی نگاه می‌کنید، می‌بینید که عرفان است، معنویت است، تضرع و روح دعای عرفه است. پس آن وجه شخصیت امام حسین علیه‌السلام هم باید به عظمت این وجه جهاد و شهادت و با همان اوج و عروج، مورد توجه قرار گیرد.

روشن‌شدن تدریجی ابعاد بی‌کران نهضت حسینی با وجود تحلیل‌های نو

… سال‌هاست که دربارۀ نهضت امام حسین، حرف‌های روشنفکرانه و فکرهای نو دارد مطرح می‌شود. قدیم‌ها خیلی روی این چیزها تکیه نمی‌شد، اما در ده‌ها سال اخیر، روشنفکران و متفکران دینی و مذهبی، راجع‌به مسئلۀ عاشورا و نهضت حسینی، حرف‌های خوب و تحلیل‌های خوب بیان کردند. چه کسی می‌تواند ادعا کند که این حرف‌ها توانسته آن صفحۀ درخشان را به‌طورکامل جلوی چشم انسان بگیرد؟ هرچه نگاه می‌کنیم، می‌بینیم «تو بزرگی و در آیینۀ کوچک نَنُمایی». نمی‌شود با این چشم‌های کوچک، آن عرصۀ وسیع و آن پهنۀ بیکران را دید. انسان یک گوشه را می‌بیند، بعد یک گوشۀ دیگرش را می‌بیند. هرچه هم زمان می‌گذرد، ابعاد بیشتری روشن می‌شود.

قیام برای حقیقت در دوران اختناق و مخالفت همهٔ دنیا

… هیچ است. مصیبت حمزۀ سیدالشهدا درمقابل مصیبت امام حسین صفر است، مصیبت امام حسن همین‌طور، مصیبت ائمۀ دیگر همین‌طور. اصلاً هیچ مصیبتی قابل مقایسه نیست با مصیبت امام حسین؛ این یک نکته‌ای است، باید توجه کرد. امام حسین و مصیبتش را نگاه کنید، بالاترین مصیبت‌هاست؛ یعنی اولاً قیام برای یک حقیقت ـ حالا یک حقیقت بزرگ ـ در دورانی که تمام دنیا با شما مخالفند. این کجا؟ اینی‌که آدم قیام کند برای حقیقتی که مردم برایش کف می‌زنند، کجا؟ اصلاً اینها قابل مقایسه است؟ فداکاری آن‌وقتی‌که مردم قدر این فداکاری را می‌دانند کجا؟ فداکاری آن‌وقتی‌که همین مردم اصلاً دارند می‌کشند آدم را، این کجا؟ تلخی، محیط غم، و گرفتگیِ این فداکاری اصلاً قابل مقایسۀ با آن نیست...نوع حرکتِ امام حسین با جاهای دیگر فرق …

ضرورت پاسخ به چرایی آمدن امام به کربلا در منبر و روضه

… این‌طور نباشد که ما در مجلس حسین‌بن‌علی علیه‌السلام به منبر برویم یا سخنرانی کنیم، اما موضوع سخنرانی، حضار آن مجلس، اعم از جوان و غیر جوان و زن و مردِ اهل فکر و تأمل را به این فکر فرو ببرد که ما به این مجلس آمدیم و گریه‌ای هم کردیم، اما برای چه؟ قضیه چه بود؟ چرا باید برای امام حسین علیه‌السلام گریه کرد؟ اصلاً چرا امام حسین علیه‌السلام به کربلا آمد و عاشورا را به‌وجود آورد؟ بنابراین باید به موضوعاتی پرداخت که جوابگویِ چنین سؤالاتی باشد. باید نسبت به اصلِ حادثۀ عاشورا معرفتی در افراد به‌وجود آید. اگر در روضه‌خوانی و سخنرانی یا سایرِ مطالبِ بیان‌شده، نکته‌ای روشنگر یا حداقل اشاره‌ای به این معنا نباشد، یک رکن از آن ارکانی که عرض شد، کم و ناقص خواهد بود. یعنی ممکن است مجلس مذکور، فایدۀ لازم را …

معرفی قیام به‌عنوان خروج بر خلافت در تبلیغات دستگاه یزید

دستگاه یزید می‌خواستند قال کربلا و قال امام حسین و دستگاه امام حسین را در همان گوشۀ بیابان بکَنند، گفتند تمام می‌کنیم قضیه را. حسین‌بن‌علی را با نزدیک‌ترین یارانش، با وفادارترین فرزندان و خاندانش آنجا کشتند، بعد هم در میان شهر کوفه گفتند اینها خروج کرده بودند، اینها آدم‌های خلاف‌کاری بودند، علیه دستگاه خلافت، علیه حکومتِ خلیفه قیام کرده بودند؛ حکم این‌هم معلوم است، کسی که علیه حکومت الهی قیام بکند، معلوم است حکمش چیست! خانواده‌شان را هم به اسارت بردند که نگذارند از اینها نامی و یادی در خاطره‌ها زنده بشود. (62/3/14)

ضرورت ماندگاری یاد تلاش برای تشکیل نظام اسلامی تا حد شهادت

… با سخن‌گفتن خود، خاطرۀ حسین‌بن‌علی را زنده کرد و سنت زیارت قبر شهدا را پایه‌گذاری کرد. (63/8/22) جابربن‌عبدالله فقط گریه کرد و دو کلمه حرف زد و این دو کلمه حرف، مسیر را مشخص کرد. (59/10/7) مسئلۀ آمدن بر سر مزار سیدالشهدا درحقیقت مسئلۀ امتداد حرکت عاشورا بود؛ ..تشکیل نظام اسلامی و تلاش برای آن، حتی در حد شهادت، آن‌هم با آن وضع، این چیزی است که نباید از یاد مسلمانان می‌رفت و خاطرۀ آن باید برای همیشه زنده می‌ماند و آمدن خاندان پیغمبر، امام سجاد علیه‌السلام و زینب کبری سلام‌الله‌علیها در اربعین به کربلا به این مقصود بود. (66/7/24)

تقسیم نهضت امام حسین (ع) به مرحلهٔ عاشورا و مرحلهٔ اربعین

اگر ما نهضت امام حسین را تقسیم کنیم به مرحلۀ عاشورا و مرحلۀ اربعین، [باید] عاشورا را فداکاری حسین و اربعین را آغاز گسترش اندیشۀ حسینی و بنای مقاومت حسینی به‌حساب بیاوریم. (59/10/7) در این روز، با تدبیر الهیِ خاندان پیامبر، یاد نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد و این کار پایه‌گذاری شد. (68/6/29)

از نخستین سنگ‌بناهای کاخ تاریخی حق و عدل

اینها پایه‌های یک بنای مُعْظمِ تاریخی را می‌گذارد. هر خشت‌خشتِ این پایه برای ما یادگاری است. چرا امام صادق به کُمِیت‌بن‌زیاد اسدی می‌گوید برای ما و در مصیبت جدم حسین شعر بگو؟ و چرا ما سنت مرثیه‌خوانی بر حسین را حفظ کردیم؟ زیرا ماجرای حسین از اولین سنگ‌هایی بود که بر زمین گذاشته شد تا کاخِ رفیعِ تاریخیِ شکست‌ناپذیرِ رو به رشد حق و عدل بر روی آن پایه‌ها به‌وجود آمد. برگ‌برگ اول این پرونده برای ما عزیز است. یک کلمه حرفی که در آغاز یک نهضت و یک حرکت گفته می‌شود، مانند رگۀ اصلی آن نهضت و آن جنبش، تا آخر می‌ماند. (59/10/7) اربعین در حادثۀ کربلا یک شروع بود؛ یک آغاز بود. (87/11/28)

ارائهٔ راه لازم در آن شرایط به مسلمانان

… عاشورا، که مبارزۀ امام سجاد با تبلیغات تند، با خطبه‌های آتشین، با افشاگری دربارۀ حادثۀ عاشورا در مجامع دولتیِ سرشار از ظلم و اختناق بود. (65/4/27) حادثۀ عاشورا حادثه‌ای بود که اتفاق افتاد تا تاریخ و نسل‌های آینده و همۀ مسلمین تا آخرالزمان از آن درس بگیرند. در [مباحث] قبلی عرض کردم، حادثۀ کربلا و قیام حسین‌بن‌علی علیه‌السلام برای این بود که راهی را که باید در آن شرایط بروند، درمقابل مسلمان‌ها بگذارد و به آنها ارائه بدهد. پس اگر [بخواهد] این حادثه، مفید و مؤثر واقع بشود، باید در تاریخ بماند؛ نباید کهنه و فراموش بشود؛..و این‌هم خودش یک درس است، حوادثی که روشنگر ذهن‌ها و دل‌های مردم است، نباید فراموش بشود...تمام حوادث بزرگی که پیامی برای مردم دارند، همین‌طور است. (66/6/20)