رفتن به محتوای اصلی

قیام امام حسین (ع)رویداد

نام‌های دیگر: نهضت عاشورا، نهضت امام حسین (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حرکت امام حسین (ع) در برابر حکومت یزید و اهداف و درس‌های آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

راست میگوید؛ آنهایى که نفهمیدند حسین چرا شهید شد، نفهمیدند که چرا این عَلَمى که در دست حسین بود، برافراشته شد و تکلیف پیروان حسین در قبال این رسالت چیست، باید بر خودشان گریه کنند و دنیاى اسلام متأسّفانه در طول قرن‌هاى متمادى از این حقیقت غافل ماند و شما اوّلین ملّتى بودید که در زمان مناسب و در لحظه‌‌ى نیاز، این حقیقت را به‌روشنى فهمیدید و به دنیا نشان دادید و ملّت ما پشت سر امام حکیم و بزرگوار و الهى خود فهمید که شهادت حسین یعنى درس غلبه‌‌ى خون بر شمشیر و این درس را به کار بستید و ملّت ما این درس را به کار بست و خون را بر شمشیر پیروز کرد.
ما امروز احتیاج داریم که حسین‌بن‌علی را به دنیا بشناسانیم؛ دنیای دچار ظلم و فساد و دنائت و لئامت، محتاج معرفت آزادگی حسینی و حرّیت حسینی است. امروز مردم دنیا، جوانهای دنیا، ملّتهای بی‌غرض، برای یک چنین حقیقتی دلهایشان میتپد؛ [اگر] امام حسین (علیه‌السّلام) به دنیا معرّفی بشود، اسلام معرّفی شده است، قرآن معرّفی شده است. امروز با صدها وسیله علیه اسلام و علیه معارف اسلامی تبلیغ میشود؛ در مقابل این حرکت خصمانه‌ی جبهه‌ی کفر و استکبار، حرکت معرفت حسینی میتواند یک‌تنه سینه سپر کند، بِایستد و حقیقت اسلام را، حقیقت قرآن را به دنیا معرّفی کند. منطق حسین‌بن‌علی‌ (علیهما ‌السّلام)، منطق دفاع از حق است، منطق ایستادگی در مقابل ظلم و طغیان و گمراهی و استکبار است. این منطقِ امام حسین است؛ امروز دنیا به این منطق نیازمند است؛ امروز دنیا شاهد حاکمیّت کفر و استکبار و حاکمیّت فساد است، دنیا شاهد حاکمیّت ظلم است؛ این پیام امام حسین، پیام نجات دنیا است؛ حرکت عظیم اربعین این پیام را در دنیا منتشر میکند و به فضل الهی و به حول و قوّه‌ی الهی و به توفیق الهی، این حرکت بایستی روزبه‌‌روز تقویت بشود.
بنده مفصّل یک وقتی راجع ‌به تبیین حرکت اباعبدالله عرض کرده‌ام؛ بعضی میگویند امام حسین (علیه ‌السّلام) حرکت کرد که قدرت را بگیرد -از مردمان مؤمن هم این حرف را میزنند- اشتباه میکنند؛ بعضی [هم] میگویند حرکت کرد تا شهید بشود. من میگویم حرکت کرد تا وظیفه‌ را انجام بدهد؛ منتها در راه انجام وظیفه، یک احتمال این است که آدم به قدرت برسد، چه عیب دارد؟ یک احتمال این است که انسان شهید بشود، چه عیب دارد؟ مقصود این است که ما بتوانیم این عمل را انجام بدهیم، این وظیفه را انجام بدهیم؛ مسئله این است؛ در پیشِ روی جمهوری اسلامی این است.

شاهدها (۲۵۴ پاراگراف)

ارائهٔ راه به مسلمانان و لزوم ماندگاری و فراموش نشدن آن

در خطبه‌ى قبلى - که درباره‌ى مسأله‌ى عاشورا و محرم این‌جا ایراد شد - عرض کردم، حادثه‌ى کربلا و قیام حسین‌بن‌على علیه‌السّلام براى این بود که در مقابل مسلمانها راهى را که باید در آن شرائط بروند، بگذارد و به آنها ارائه بدهد. پس اگر این حادثه مفید و مؤثر باید واقع بشود، باید بماند این حادثه در تاریخ؛ نباید کهنه بشود و فراموش بشود. و بنى‌امیه سعى کردند این حادثه را با تبلیغات خودشان و با روشها و اسلوبهاى خباثت‌آمیز خودشان لوس کنند و نگذارند کسى از او چیزى بفهمد، و امام سجاد در مقابل این توطئه قیام کرد. از اول اسارت و در مجلس عبیدالله و در مجلس یزید و در طول آن سفر - سفر پر مرارت - تا …

ضرورت تحلیل عاشورا در پیوند با تسلسل تاریخی آن

آیت‌اللّه خامنه‌ای: همان طور که آقای دکتر اشاره کردند، نه فقط در ماجرای حادثه‌ی کربلا ــ یعنی آنچه در آن حادثه‌ی کربلا معروف شده ــ بلکه در هر حادثه‌ی تاریخی، اگر چنانچه آن حادثه را به تعبیر ایشان به طور مجرّد، یعنی مقطوع از تسلسل تاریخی‌اش و حلقات تاریخی قبل و بعدش مطالعه کنیم، احتمالاً یک جور درباره‌ی آن حادثه نتیجه بگیریم و اظهار نظر کنیم و اگر آن حادثه را، آن پدیده‌ی تاریخی را، به صورت یک حلقه‌ای از یک سلسله و یک مرتبه‌ای از مراتبِ یک تسلسلِ تاریخی در نظر بگیریم، احتمالاً بلکه یقیناً نتیجه‌ی دیگری و استنباط دیگری و قضاوت دیگری خواهیم داشت. در مورد مسئله‌ی عاشورا و ثوره‌ی حسین‌بن‌علی (صلوات اللّه علیه) و قیام امام حسین، یک چنین تحلیلی و طبعاً یک استنتاج درستی بر اساس این تحلیل، ضروری و لازم است. حالا بنده تا چه حد آمادگی داشته باشم، اظهار لطف و حُسن نظر آقای دکتر بود که به بنده محوّل کردند؛ وَالّا، هم خود ایشان، هم اساتید تشریف دارند. حالا بنده مختصری در این زمینه عرض میکنم و بعد هم باز رشته‌ی سخن دست آقایان است که اظهار نظر بفرمایند.

هدف قیام: تغییر و بازگرداندن جامعه به مسیر نخستین

… مُستَحِلّاً لِحُرُماتِ اللَّهِ ناکِثاً لِعَهدِ اللَّهِ مُخالِفاً لِسُنَّةِ رَسولِ اللَّهِ یَعمَلُ فِی عِبادِ اللَّهِ بِالاِثمِ وَ العُدوانِ وَ لَم یُغَیِّر عَلَیهِ بِفِعلٍ وَ لا قَولٍ کانَ حَقّاً عَلَى اللَّهِ اَن یُدخِلَهُ مَدخَلَه‌.[18] لَم یُغَیِّر! [یعنی] مسئله‌ی تغییر، تغیّر و اعتراض، اقدام برای نگذاشتن، اقدام برای اینکه این خط و این قطار را به هر قیمتی هست به روی خطّ اوّل بازگرداندن، و کارهایی از این قبیل؛ این خلاصه‌ی هدف امام حسین است.

هدف قیام: ادای فریضه‌ای اصولی، نه حکومت و نه شهادت

… هم خلط شده. لذاست که بحث میشود آیا هدف امام حسین، حکومت و گرفتن حکومت بود یا نبود؛ که بعضی میگویند بله، هدف، گرفتن حکومت بود به این دلیل، به این دلیل، به این دلیل، بعضی میگویند نبود به این دلیل و به این دلیل. و این تحلیل‌ها و این بحثها همه بخشی از حقیقت است. هدف در اینجا نه حکومت بود، نه شهادت بود و نه هر چه غیر از این دو [نوع] سخنانی که گفته شده و گفته میشود و فراوان شنفته‌ایم و میدانیم. هدف این بود که یک فریضه‌ و یک واجب اصولی [اداء شود] به وسیله‌ی امام، که خود یک فردِ مکتبیِ صد درصد است و میشود گفت که امام، مثل پیغمبر، وجود تجسّم‌یافته و تبلوریافته‌ی مکتب است. از یکی از زوجات پیغمبر پرسیدند که اخلاق پیغمبر را برای ما توصیف کن، گفت: کان خُلقه القرآن؛[19] اخلاق پیغمبر این بود؛ قرآنِ مجسّم بود. امام هم قرآنِ مجسّم است، اسلامِ تجسّم‌یافته است. آنچه در اسلام از احکام اصولی وجود دارد باید به وسیله‌ی اسلامهای تجسّم‌یافته …

عمل به حکم تغییر در برابر انحراف نهایی اسلام در زمان یزید

… حسین‌بن‌علی است. در زمان علیّ‌بن‌ابی‌طالب شرایط و اوضاع اجتماعی آن چنان نبود که بتوان گفت قطار جامعه‌ی اسلامی از خط منحرف شده؛ در زمان معاویه هم این جور نبود؛ تا معاویه هم بود نمیشد به این ترتیب قضاوت کرد و اعلام کرد؛ این فقط در آن زمانی انجام گرفت ...... [انحراف] اسلامی اینجا است که اگر یزید سر کار بیاید، اسلام آن انحراف نهایی و اصلی و بالکلّیّه و بالمرّه‌‌ی خودش را پیدا خواهد کرد. اینجا وقتی است که آن حکم الهی و اسلامی انجام بگیرد؛ کدام حکم؟ آن حکمِ «یُغَیِّر عَلَیهِ بِفِعلٍ وَ لا قَول». هدف امام حسین این بود که این کار را انجام بدهد، و این کار را انجام داد. و تمام گفته‌ها و مصاحبه‌ها و وصیّتها و خطبه‌ها و شعرهایی که از خود آن حضرت یا از اصحابش در کربلا مثلاً به عنوان رجز نقل شده، نشان میدهد که هدف همین بوده. در گفتاری که مسلم‌بن‌عقیل با ابن‌زیاد در دارالاماره‌ی کوفه دارد که ابن‌زیاد از او سؤال میکند شما چرا …

آمادگی امام برای هر دو نتیجهٔ حکومت یا شهادت

… [برای] تحلیلش نه حالا وقت و حوصله و مجال هست، نه آن چنان حضور ذهنی که انسان بخواهد همه‌ی خصوصیّات را بگوید؛ امّا هست، مسجّل و مسلّم است. طبعاً یکی از این دو نتیجه وجود دارد: یا شهادت یا پیروزی؛ همان [طور] که در صدر اسلام هم در جنگها یا شهادت بود یا پیروزی. و حسین‌بن‌علی که برای آن هدف ــ نشان دادن به مردم که برای چه دارم قیام میکنم ــ دارد حرکت میکند و از مدینه می‌آید بیرون، قهراً پیهِ این هر دو سرنوشت را باید به تن بمالد، باید خودش را آماده کند؛ حکومت به دست بیاید که چه بهتر، حکومت هم به دست نیاید و شهادت به وجود بیاید، باز هم این اشکالی ندارد. لذاست که حضرت در آن خطبه‌ی بسیار زیبا و بسیار پُرشکوه و جالب و پُرمغز که در حرکت از مکّه بیان کردند، از شهادت خبر میدهند و میفرمایند که «خُطَّ المَوتُ عَلىٰ وُلدِ آدَمَ مَخَطَّ القِلادَةِ عَلَى جیدِ الفَتاة»؛ [مرگ مانند] گردن‌بندی است بر گردن دخترک جوانی؛ …

حلقهٔ ضروری در سلسلهٔ تداوم تاریخی اسلام

… طرف و غرقی و غرقابی و آدم غرق‌شده‌ای در بین نیست، اسمش قایقِ نجات نیست. حسین قایق نجات است، سفینه‌ی نجات است، کشتی نجات است که امّت مسلمانِ در حال غرقاب، در حال غرق‌شدگی، در حال غرق شدن را نجات میدهد. و تعبیرات دیگری هم از پیغمبر اکرم درباره‌ی امام حسین هست. بنابر‌این، یک قدم اصلی و لازم و اجتناب‌ناپذیر در سلسله‌ی تاریخیِ تداومِ اسلام، این نهضت امام حسین است. این، حاصل و خلاصه‌ی آن مطلبی بود که میخواستم عرض بکنم که حالا آقایان ادامه میدهند و همگی بیشتر استفاده میکنیم.

مبارزه با دستگاه خلافت فاسد و با فساد درونی جامعه

… می‌داند که این حادثه پیش می‌آید و نمونۀ اعلایی باید ارائه شود و آن نمونۀ اعلی، الگو قرار گیرد. مثل قهرمان‌هایی که در کشورها، در یک رشته مطرح می‌شوند، و فرد قهرمان، مشوّقِ دیگران در آن رشته از ورزش می‌شود. البته، این یک مثال کوچک برای تقریب[6] به ذهن است. ماجرای عاشورا عبارت است از یک حرکت عظیمِ مجاهدت‌آمیز در هر دو جبهه. هم در جبهۀ مبارزه با دشمن خارجی و برونی؛ که همان دستگاه خلافت فاسد و دنیاطلبانِ چسبیده به این دستگاهِ قدرت بودند و قدرتی را که پیغمبر برای نجات انسان‌ها استخدام کرده بود، آنها برای حرکت در عکس مسیر اسلام و نبی مکرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌خواستند؛ و هم در جبهۀ درونی، که آن روز جامعه به‌طور عموم به‌سمت همان فساد درونی حرکت کرده بود.

مبارزه با دشمن و با روحیهٔ راحت‌طلبی فسادپذیر مسلمانان

… متأسفانه مهلک هم هست، همین‌طور به جامعه منتقل کنند. در چنین وضعیتی، مگر کسی دل‌وجرأت یا حوصله پیدا می‌کرد که به سراغ مخالفت با دستگاه یزیدبن‌معاویه برود؟ مگر چنین چیزی اتفاق می‌افتاد؟ چه کسی به فکر این بود که با دستگاه ظلم و فسادِ آن روزِ یزیدی مبارزه کند؟ در چنین زمینه‌ای، قیام عظیم حسینی به‌وجود آمد، که هم با دشمن مبارزه کرد و هم با روحیۀ راحت‌طلبی فسادپذیرِ رو به تباهیِ میانِ مسلمانانِ عادی و معمولی. این مهم است. (1371/11/6)

بیش از صد درس برای امت، ادارهٔ جامعه و قرب به خدا

… مکه آمد، تا آن روزی که در کربلا شربت گوارای شهادت را نوشید، شاید بشود گفت بیش از صد درس مهم در این حرکت چندماهه، انسان می‌تواند بشمارد. حالا نخواستم بگویم هزارها درس؛ می‌شود آن‌طوری هم گفت، هزارها درس هست؛ خب بله، هر اشارۀ آن بزرگوار ممکن است یک درسی باشد؛ اما اینی‌که می‌گویم بیش از صد درس، یعنی اگر ما بخواهیم این کارها را مورد مداقه[9] قرار بدهیم، صد عنوان و سرفصلی از آن می‌شود به‌دست آورد که هرکدامی برای یک امت، برای یک تاریخ، برای یک کشور، برای تربیت خود، برای ادارۀ جامعه، برای قرب به خدا، درس است. این‌طوری است که حسین‌بن‌علی ارواحنافداه‌وفدااسمه‌ وذکره این‌طور در دنیا مثل خورشیدی در میان مقدسین عالم می‌درخشد؛ یعنی انبیا و اولیا و ائمه و شهدا و صالحین را در نظر بگیرید! اگر آنها مثل ماه‌ها و ستاره‌ها باشند، این بزرگوار مثل خورشید می‌درخشد. این، به‌خاطر …

چرایی قیام، درس اصلی حرکت امام حسین (ع)

… «چرا قیام کرد؟» این درس است. چرا قیام کرد؟ خب آقا! شما در مدینه محترم، در مکه محترم، در یمن، آن‌همه شیعه، بروید به یک گوشه‌ای که با یزید هم کاری نداشته باشید، یزید هم با شما کاری نداشته باشد! این‌همه مرید، این‌همه شیعیان؛ زندگی بکنید، عبادت کنید، تبلیغ کنید! چرا قیام کردید؟ قضیه چیست؟ این، آن سؤال اصلی است؛ این، آن درس اصلی است. نمی‌گوییم کسی نگفته است این مطلب را؛ چرا، انصافاً خیلی هم کار کردند، تلاش کردند، در این زمینه حرف هم زیاد زدند. حالا اینی هم که ما امروز عرض می‌کنیم، به نظر خودمان یک برداشت جامعی است، یک دید تازه‌ای است در این قضیه.

نقد دیدگاه هدف‌بودن تشکیل حکومت؛ سخنی نیمه‌درست

بعضی‌ها این‌طور دوست دارند بگویند که حضرت خواست حکومت فاسد یزید را بزند کنار، خودش یک حکومت تشکیل بدهد. این هدفِ قیام ابی‌عبدالله علیه‌السلام بود. این حرف، نیمه‌درست است؛ نمی‌گویم غلط است، اما نیمه‌درست است. اگر مقصود از این حرف، این است که این بزرگوار قیام کردند برای تشکیل حکومت؛ به این نحو که تا ببینند نمی‌شود انسان به نتیجه برسد، بگویند خب دیگر نشد، برگردیم؛ خب کسی که به‌قصد حکومت، حرکت می‌کند، تا آنجایی پیش می‌رود که ببیند این کار، شدنی است؛ تا دید که نه …

رد دیدگاه قیام به قصد شهیدشدن؛ هدف نه حکومت بود نه شهادت

… اما اینکه آدم، اصلاً راه بیفتد برای اینکه من بروم کشته بشوم، تا به تعبیر یکی از علما، یک تعبیر شاعرانۀ این‌طوری: خون من پای ظالم را بلغزاند و او را به زمین بزند؛ نه، اینها نیست آن چیزی که برای آن حادثۀ به آن عظمت است. در این‌هم بخشی از حقیقت هست؛ اما نه‌خیر! این نیست هدف حضرت. پس به‌طورخلاصه، نه می‌توانیم بگوییم که حضرت قیام کرد برای تشکیل حکومت و هدفش تشکیل حکومت بود ـ نمی‌شود گفت ـ و نه می‌توانیم بگوییم حضرت قیام کرد برای شهیدشدن، این را هم نمی‌توانیم بگوییم؛ یک چیز دیگری است.

خلط هدف و نتیجه؛ حکومت و شهادت نتیجهٔ قیام بودند نه هدف

بنده به نظرم این‌طور می‌رسد که آن‌کسانی‌که گفته‌اند هدف، «حکومت» بود، یا هدف، «شهادت» بود، اینها خَلط[11] کرده‌اند میان هدف و نتیجه. نه‌خیر! هدف، اینها نبود. یک هدف دیگری داشت امام حسین علیه‌السلام منتها رسیدن به آن هدفِ دیگر، یک راهی را، یک حرکتی را می‌طلبید که این حرکت، یکی از دو نتیجه را داشت، یا حکومت بود یا شهادت بود. البته حضرت برای هر دو هم آمادگی داشت. هم مقدمات حکومت را آماده کرد و می‌کرد؛ هم مقدمات شهادت را آماده کرد و می‌کرد. هم برای این توطینِ نفْس[12] می‌کرد، هم برای آن. هرکدام هم می‌شد، درست بود، ایرادی نداشت؛ اما هیچ‌کدام هدف نبود، این دوتا، نتیجه بودند نه هدف. …

هدف قیام: انجام واجبی عظیم که پیش از او کسی انجام نداده بود

هدف چیست؟ اول آن هدف را به‌طورخلاصه در یک جمله عرض می‌کنم، بعد یک مقداری توضیح می‌دهم. اگر بخواهیم هدف امام حسین علیه‌السلام را بیان کنیم، باید این‌طور بگوییم که هدف آن بزرگوار عبارت بود از انجام‌دادن یک واجب عظیمی از واجبات دین، که آن واجب عظیم را هیچ‌کس قبل از امام حسین انجام نداده بود حتی خود پیغمبر. نه پیغمبر این واجب را انجام داده بود، نه امیرالمؤمنین انجام داده بود، نه امام حسن مجتبی. یک واجبی بود که در بنای کلی نظام فکری و ارزشی و عملی اسلام، جای مهمی دارد. با وجود اینکه این واجب، خیلی مهم است، خیلی اساسی است، تا زمان امام حسین به این واجب عمل نشده بود؛ چرا؟ عرض می‌کنم که چرا عمل نشده بود. امام حسین باید این واجب را عمل می‌کرد تا درسی …

پیش‌آمدن زمینهٔ انجام آن واجب در زمان امام حسین (ع)

حالا چرا امام حسین این کار را بکند؟ چون زمینۀ انجام آن واجب، در زمان امام حسین پیش آمد. اگر این زمینه در زمان امام حسین پیش نمی‌آمد؛ مثلاً در زمان امام علی‌النقی علیه‌السلام پیش می‌آمد، همین کار را امام علی‌النقی علیه‌السلام می‌کرد؛ حادثۀ عظیم، ذبح عظیم تاریخ اسلام می‌شد امام علی‌النقی علیه‌الصلاةوالسلام. اگر در زمان امام حسن مجتبی پیش می‌آمد، …

دو نتیجهٔ طبیعی انجام آن واجب: حکومت یا شهادت

پس هدف، عبارت شد از انجام این واجب ـ که حالا شرح می‌دهم که این واجب چیست ـ آن‌وقت انجام این واجب به‌طور طبیعی به یکی از دو نتیجه می‌رسد؛ یا آدم این واجب را که انجام داد نتیجه‌اش این می‌شود که به قدرت و حکومت می‌رسد؛ اهلاً و سهلاً، امام حسین حاضر بود. اگر به قدرت هم می‌رسید، حضرت قدرت را محکم می‌گرفت و جامعه را مثل زمان پیغمبر و امیرالمؤمنین اداره می‌کرد. یک‌وقت هم هست که نه، انجام این واجب، به حکومت نمی‌رسد، به شهادت می‌رسد. [برای] آن‌هم حاضر بود امام حسین. و خدا امام …

برداشته‌نشدن تکلیف قیام با خطر؛ این تکلیف همیشه خطر دارد

… و محمدبن‌حنفیه و عبدالله‌بن‌عباس، اینها کسانی بودند که عامی که نبودند، اینها همه دین‌شناس بودند، آدم‌های عارف، عالم، چیزفهم؛ اینها هم وقتی به حضرت می‌گفتند آقا! خطر دارد، نروید، می‌خواستند بگویند خب خطری که در سر راهِ تکلیف بود، تکلیف، برداشته است. آنها نمی‌فهمیدند که این تکلیف، تکلیفی نیست که با خطر برداشته بشود. خب خطر داشته باشد! این تکلیف همیشه خطر دارد. کِی ممکن است انسان، علیه یک قدرتی آن‌چنان مقتدر به‌حسبِ ظاهر قیام کند و خطر نداشته باشد؟! مگر می‌شود چنین چیزی؟! این تکلیف، همیشه خطر دارد.

هدف قیام: بازگرداندن جامعهٔ اسلامی به خط صحیح هنگام انحراف

پس هدف، عبارت شد از بازگرداندن جامعۀ اسلامی به خط صحیح. کِی؟ آن‌وقتی‌که راه، عوضی شده است و جهالت و ظلم و استبداد و خیانتِ کسانی، مسلمین را منحرف کرده است؛ این یک. زمینه هم آماده است، شرایط هم آماده است. البته دوران تاریخ اوقات مختلفی هست، گاهی شرایط آماده است، گاهی آماده نیست. زمان امام حسین آماده بود، زمان ما هم آماده بود. امام همان کار را کردند. همان‌طورکه عرض کردیم هدف یکی بود. منتها وقتی انسان دنبال این هدف، به راه …

قیام برای تجدید بنای نظام اسلامی و مقابله با انحرافات بزرگ

پس می‌توانیم این‌طوری جمع‌بندی کنیم، بگوییم امام حسین قیام کرد تا آن واجب بزرگی که عبارت است از تجدیدِ بنای نظام اسلامی و جامعۀ اسلامی یا قیام درمقابل انحرافاتِ بزرگ در جامعۀ اسلامی، این را انجام بدهد. این از طریق قیام است، از طریق امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر است؛ بلکه خودش یک مصداق بزرگ امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر است. البته این کار، همان‌طورکه عرض کردیم گاهی می‌رسد به نتیجۀ حکومت، امام حسین برای این آماده بود؛ گاهی هم به نتیجۀ شهادت، برای این‌هم آماده بود.

قیام برای اصلاح در امت پیامبر، نه حتماً برای حکومت یا شهادت

… اصلاح کنم. این همان واجبی است که قبل از امام حسین انجام نگرفته بوده است. «وَ اِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی» این اصلاح از طریق «خروج» است، یعنی قیام؛ خروج یعنی قیام. این را حضرت در این وصیت‌نامه ذکر کردند، تصریح به این معناست تقریباً؛ یعنی اولاً می‌خواهیم خروج کنیم، یعنی قیام کنیم و این قیام ما هم برای اصلاح است، نه برای این است که حتماً باید به حکومت برسیم، نه برای این است که حتماً باید برویم شهید بشویم، نه؛ می‌خواهیم اصلاح کنیم. البته اصلاح، کار کوچکی نیست. یک‌وقت شرایط طوری است که به حکومت می‌رسد، خودش زمام قدرت را به‌دست می‌گیرد؛ یک‌وقت نمی‌تواند این کار را بکند، نمی‌شود، شهید می‌شود. درعین‌حال هر دو، قیام برای اصلاح است. بعد می‌فرماید: «اُریدُ اَن آمُرَ بِالمَعروفِ وَ اَنهَیٰ عَنِ …

قیام برای انجام واجبی که در طول تاریخ متوجه همهٔ مسلمانان است

خلاصه و جمع‌بندی کنم. پس امام حسین علیه‌السلام برای انجام یک واجب، قیام کرد. این واجب در طول تاریخ متوجه به مسلمان‌هاست، به یکایک مسلمان‌ها. این واجب هم عبارت است از اینکه هروقت دیدند نظامِ جامعۀ اسلامی دچار یک فساد بنیانی شده است و بیم آن هست که به‌کلی احکام اسلام تغییر پیدا بکند، هر مسلمانی باید قیام کند. البته در شرایط مناسب، آن‌وقتی‌که بداند این قیام اثر خواهد بخشید. جزو شرایط، زنده‌ماندن …

بیدارشدن وجدان مردم و پیدایش قیام‌های اسلامی پس از شهادت او

حسین‌بن‌علی علیه‌السلام کاری کرد که وجدان مردم بیدار شد. لذا شما می‌بینید بعد از شهادت امام حسین علیه‌السلام قیام‌های اسلامی یکی پس از دیگری به‌وجود آمد. البته سرکوب شد؛ اما مهم این نیست که حرکتی ازطرف دشمن سرکوب شود. البته تلخ است؛ اما تلخ‌تر از آن، این است که یک جامعه به جایی برسد که درمقابل دشمن، حالِ عکس‌العمل نشان‌دادن پیدا نکند. این، خطرِ بزرگ است.

پیدایش پی‌درپی قیام‌ها در میان ملت‌ها به برکت قیام امام حسین (ع)

… اسلام دورتر بودند، اراده‌شان از دوران امام حسن مجتبی علیه‌السلام برای مبارزه با دستگاه ظلم و فساد بیشتر بود. همه هم سرکوب شدند. از قضیۀ قیام مردم مدینه که به «حَرّه» معروف است، شروع کنید تا قضایای بعدی و قضایای توّابین و مختار، تا دوران بنی‌امیه و بنی‌عباس؛ مرتب در داخل ملت‌ها قیام به‌وجود آمد. این قیام‌ها را چه کسی به‌وجود آورد؟ حسین‌بن‌علی علیه‌السلام. اگر امام حسین علیه‌السلام قیام نمی‌کرد، آیا روحیۀ تنبلی و گریز از مسئولیت تبدیل به روحیۀ ظلم‌ستیزی و مسئولیت‌پذیری می‌شد؟ چرا می‌گوییم روحیۀ مسئولیت‌پذیری مرده بود؟ به دلیل اینکه امام حسین علیه‌السلام از مدینه که مرکزِ بزرگ‌زادگانِ اسلام بود، به مکه رفت. …

سودمند و ناگزیر برای اسلام ولی تأخیرانداز در هدف حکومت شیعه

پس از آن نوبت به امام حسین (ع) رسید؛ آن بزرگوار نیز همان شیوه را در مدینه و مکه و جاهای دیگر دنبال کردند، تا اینکه معاویه از دنیا رفت و حادثۀ کربلا پیش آمد. گرچه حادثۀ کربلا قیامی بسیار مفید و بارور‌کننده برای آیندۀ اسلام بود، اما به‌هرحال آن هدفی که امام حسن و امام حسین دنبال می‌کردند به تأخیر انداخت، برای اینکه مردم را مرعوب کرده، یاران نزدیک امام حسن و امام حسین را به دَم تیر برده و دشمن را مسلط نمود، و این جریان به‌طور طبیعی پیش می‌آمد. اگر قیام امام حسین (ع) به این شکل نبود، حدس بر این است که پس از او و در آینده‌ای نزدیک امکان حرکتی که حکومت را به شیعه بسپارد وجود داشت. البته این سخن بدین معنی نیست که قیام امام حسین علیه‌السلام باید انجام نمی‌گرفت، بلکه شرایطی که در قیام امام حسین بود، شرایطی بود که ناگزیر باید آن قیام در آن هنگام انجام می‌گرفت، و در این هیچ شکی نیست. لکن اگر آن شرایط نبود، و اگر امام حسین در آن جریان شهید نمی‌شد، احتمال زیادی بود که آیندۀ مورد نظر امام حسن علیه‌السلام به‌زودی انجام گیرد.

تربیت سربازان انقلابی برای زمینه‌سازی فکری و یاری آن

دورۀ سوم، دورۀ فعالیت زیرزمینی و تشکیلاتی ائمۀ اهل‌بیت است که از سال چهل‌ویکم هجرت یعنی از سال صلح ـ صلح با معاویه ـ شروع شد و بیست سال به طول انجامید تا سال شصت‌ویکم هجرت، یعنی سال شهادت حسین‌بن‌علی علیه‌السلام در کربلا. و خصوصیت این دوره این بود: تربیت یک عده افراد صالح و شایسته و مؤمنین واقعی، یک عده سربازان انقلابی، برای اینکه اگر نوبت به حسین‌بن‌علی علیه‌السلام رسید، اولاً زمینۀ فکری در میان جامعه، قبلاً به‌وسیلۀ این سربازانِ مجاهدِ ازخودگذشته فراهم شده باشد؛ ثانیاً کسانی باشند که بتوانند حسین‌بن‌علی علیه‌السلام را کمک کنند و کار او را به سامان برسانند و او را در پیشرفت هدفش یاری کنند. (51/11/23)

اعتراض واجب امام به حاکم جائر تا شهادت مظلومانه

یک حرف این است ـ طبق بیان شهید مطهری ـ امام حسین که به شهادت رسید، یک معترض، یک آمرِ به معروف و ناهیِ از منکری بود که درمقابل یک حاکم جائری قیام کرد. چون او داشت ظلم می‌کرد، از وجود او شرّ می‌تراوید و امام حسین به‌عنوان یک معترض، یک مؤمن، تکلیف شرعی خودش احساس کرد که باید به او اعتراض کند، این اعتراض واجب بود و نقطۀ اوج زیبایی و شکوه این کار هم این بود که این اعتراض را ادامه بدهد تا مظلومانه کشته بشود. شهید فی‌سبیل‌الله با کشته‌شدن خود، حقانیت حرف خودش را ثابت [می‌کند]. همچنانی که [امام ثابت] کرد. امام حسن اصلاً این‌طور وضعی نداشت، امام حسن علیه‌الصلاة‌والسلام خلیفه‌ای بود که یک نفری از رعیت خود او، درمقابل او، علیه او عَلَمِ طغیان برافراشته بود. اگر امام …

تدارک مقدمات قیام از زمان معاویه برای حکومت حقهٔ اسلامی و علوی

من می‌گویم حسین‌بن‌علی از زمان معاویه در فکر کار کربلا بود. از همان‌وقت..حسین‌بن‌علی مشغول تهیۀ مقدمات بود برای ایجاد یک قیامی، برای ایجاد یک انقلابی، برای تشکیل حکومت حَقّۀ اسلامی و علوی، به جوی برگرداندن آبِ ازجوی‌رفتۀ اسلام و قرآن، از همان روز به فکر بود.

لزوم فراهم‌کردن زمینهٔ فکری و اجتماعی و سیاسی پیش از چنین قیامی

هر انسانی مثل حسین که چنین کاری می‌خواهد انجام بدهد، بایستی اول زمینه را فراهم کند؛ اول باید شرایط را درست کند؛ اول بایستی در زمینۀ فکری، زمینۀ اجتماعی، زمینۀ سیاسی و موازنۀ مسائل عمومی و کلی، آنچه باید انجام شود، در نظر او تمام‌شده و حل‌شده باشد. (52/11/14)

نفی هدف کسب حکومت و قدرت و زیادی‌های دنیا از این حرکت

در پایان این صحبت رو می‌کند به آسمان و خطاب به خدای متعال می‌فرماید: «اَللَّهُمَ اِنَّکَ تَعلَمُ اَنَّهُ لَمِ یَکُن ما کانَ مِنَّا مُنافِسَةً فی سُلطانٍ» خدایا تو خودت می‌دانی که این کاری که ما شروع کردیم، این اقدامی که ما کردیم، این حرف‌هایی که ما داریم می‌زنیم، این حرکتی که ما کردیم، برای خاطر آن مقاصد و هدف‌هایی که معمولاً دنیاطلبان و جنگجویان و لشکرآرایانِ دنیا، داشتند و دارند، نیست. برای این نیست که ما برویم حکومتی به چنگ بیاوریم، قدرتی به‌دست بیاوریم. برای این فضول حطام دنیوی، چیزهای زاید زیاد نیست. همۀ چیز‌هایی که از عیش واقعی، یعنی حداقل زندگی انسان زیادتر است، به تعبیر روایات فضول‌الحطام است؛ زیادی‌های زندگی. لباس‌های فاخر، خانه‌های عالی، مرکب‌های چنانی، خوراک‌های رنگین، لذت‌ها، عیش‌ها، اینها همه فضول‌الحطام است. برای اینها نیست که ما حرکت کردیم. بلکه …