خب، پس «مٰلِکِ یَومِ الدّین»، یعنى صاحباختیار و دارندهى روز جزا. روز جزا مراد روز قیامت است؛ بدیهى است که روز در اینجا به معناى فاصلهى بین طلوع و غروب نیست که در دنیا و در منظومهى شمسى معناى روز این است. وقتى در دنیا ما بگوییم یک روز، یعنى مابین طلوع خورشید و غروب خورشید. مسئلهی روز قیامت این نیست که یک فاصلهى بین طلوع و غروب خورشید است. آنجا «یَومَ تُبَدَّلُ الاَرضُ غَیرَ الاَرض»؛[3] زمین وضع دیگرى پیدا میکند، آسمان وضع دیگرى پیدا میکند، مقرّرات حاکم بر آفرینش شکل دیگرى پیدا خواهد کرد، اوضاع، اوضاع مأنوس کنونى ما در دنیا نیست. بنابراین روز به این معنا نیست. روز یعنى دوران، دوره، که ما دربارهى دنیا هم میگوییم روز؛ که «اَلیَومَ عَمَلٌ وَ لا حِساب وَ غَدًا حِسابٌ وَ لا عَمَل»؛[4] یعنى امروز کار هست و حساب و کتاب نیست، فردا حساب و کتاب هست و کار نیست. یعنى آنچه امروز شما در دنیا انجام میدهید، کار شما است، هیچ حساب و کتابى بر روى کار شما در معیار و با حدود و ثغور دیدگاه الهى نیست. حسابوکتابها محدود است؛ بعضى از کارهاى فردى شما کارهاى درونى شما یعنى خطورات ذهنىتان، تفکّراتتان، تصمیمهایتان مستوجب ثواب است؛ بعضى از همین تصمیمها، همین فکرها مستوجب عقاب است، بعضىاش موجب تکامل شما است. این فکرى که شما میکنید، حتّى فکر شما موجب این میشود که شما تکامل پیدا کنید، روحتان تعالى پیدا کند. گاهى موجب تنزّل و انحطاط است؛ نفْس فکر موجب انحطاط انسان است. بزرگانى را ما شنیدهایم و دانستهایم که اینها از واردات ذهنى نابجا در ذهن خودشان جلوگیرى میکردند. خیلى چیزها را نمیگذاشتند چشمهایشان ببیند یا گوشهایشان بشنود، براى خاطر اینکه از واردات ناباب بر لوح ذهن و صفحهى خاطر جلوگیرى کنند. پس اندیشههاى انسانى حتّى میتوانند براى انسان کمالبخش باشند و میتوانند انحطاطآفرین باشند. خب، اینها همه حساب و کتاب دارد. حساب و کتاب دنیا یعنى همین، حساب و کتاب عقبا و آخرت یعنى همین؛ یعنى همین که آنچه شما اینجا انجام دادید که سازندهى شخصیّت شما است، آنجا محصولش را خواهید دید. هیچ کدام از این کارها در دنیا حساب و کتابى رویش نیست؛ حتّى کارهاى اجتماعى ما. خیلى از کارها را میکنیم، کسى نمیفهمد؛ دیدها و چشمهاى دقیق حسابگران، حتّى آنها را درک نمیکند. تنها کسى که آن را احصاء میکند، قدرت الهى و بصیرت الهى است که «یَعلَمُ خآئِنَةَ الاَعیُنِ وَ ما تُخفِى الصُّدور».[5] تمام نگاهها و چشمهاى خیانتگر از دید پروردگار روشن است؛ تمام آن چیزهایى که در دلها و جانها پنهان میشود، از دید خداى متعال آشکار است. روى تمام این کارهایى که در دنیا حساب نیست، در آخرت حساب هست. حتّى حسابهایى هم در دنیا هست، غلط، ناقص، نارسا؛ کارهایى که قدرتمندها میکنند. در هر محدودهاى آدم قدرت دارد؛ حتّى در یک خانه، چهاردیوارى یک خانه، یک نفر قدرت بیشترى دارد، گاهى کار خلافى میکند. در یک کلاس، در یک مجموعه، در مدرسه، در یک اداره، در دکّان، در یک مجتمع کسبى تا یک محدودهى یک کشور یا دنیا ــ که امروز مىبینید دنیا یکى شده و در محدودهى دنیا قدرتمندها خیلى کارها میکنند، کسى حسابکتابى هم از آنها نمیکشد ــ حساب و کتاب تمام اینها در روز قیامت است و در روز قیامت عمل نیست و حساب هست. آنجا دیگر انسان قادر به سنگین کردن کفّهى اعمال خودش حتّى ذرّةُ مثقالى نیست. خب، این معناى این روایت است. شما ببینید در این روایت دنیا و آخرت هر کدام به یک روز تشبیه شدهاند. اَلیَومَ عَمَلٌ وَ لا حِساب؛ امروز عمل هست، حساب نیست، وَ غَدًا؛ فردا ـ یعنى قیامت ـ حساب هست و عمل نیست. پس [تعبیر] روز قیامت مثل [تعبیر] روز دنیا است. روز دنیاى شما چند سال طول کشیده؟ شصت سال، هفتاد سال، هشتاد سال؛ هر چه عمر کردید، روز دنیاى شما است؛ پس یک روز شد هفتاد سال، هشتاد سال. روز قیامت هم یعنى همین؛ یک برههاى، یک قطعهاى از زندگى بشر ــ حتّى شاید تعبیر زمان هم خیلى دقیق نباشد ــ قطعهاى از زندگى انسان عبارت است از «یَومِ الدّین»؛ روز جزا ــ معناى لغوى «دین» یعنى جزا ــ قطعهاى از زندگى شما عبارت است از «یَومِ الدّین»؛ روز جزا. شاید بشود گفت که این روز جزا مخصوص قیامت هم نیست؛ چون در روز جزا فصل قیامت هست، آنجایى که حسابکتابها رسیدگى میشود. ممکن است آن بخشى و قطعهاى که نتیجهى آن حسابوکتابها در آنجا معلوم میشود یعنى قطعهى بهشت و قطعهى دوزخ هم، روز جزا به حساب بیایند؛ آنجا هم مالک، خدا است.قیامت
نامهای دیگر: روز قیامت، رستاخیز
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
روز برانگیخته شدن انسانها و حسابرسی و جزای اعمال.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مراسم اعطاى نشان به فرماندهان عملیّات بیتالمقدّس— ۱۳۶۸/۰۷/۰۵
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳۱۳۶۸۱۴۰۳
فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
اگر انشاءاللَّه بتوانیم کاری کنیم که پیش خدای متعال روسفید باشیم، آن وقت همین آیاتی که این قاری محترم با صدای خوش تلاوت کردند - «لایحزنهم الفزع الاکبر و تتلقّیهم الملائکه»[1] - شامل حال ما خواهد شد. فزع اکبر؛ خدای باعظمت، یک چیزی را کبیر، بلکه اکبر بداند؛ خیلی خیلی چهرهی مهیبی در مقابل اوست. اما خوب، کسانی که کار میکنند، تلاش میکنند، به وظائف عمل میکنند، آنجا دیگر خیالشان راحت است. اینها را باید باور کنیم.شاهدها (۵ پاراگراف)
محاکمه در پیشگاه الهی و مجسم شدن ذرهذرهٔ اعمال
… ذرّهبینها مورد مداقّه و مؤاخذه قرار خواهد گرفت. این یکى از موارد است که مسئلهی بزرگى هم هست. همین سرزنش احتمالى تاریخ و نسلهاى آینده خیلىها را وادار میکند به صحّت عمل، امّا ما از این بالاتر را داریم و آن محاکمهى در پیشگاه الهى است. آن را چه کار کنیم؟ واقعاً دل انسان تکان میخورد وقتى بعضى از این آیات قرآن را مرور میکند: وَقِفوهُم اِنَّهُم مَسئولون؛[10] آنها را نگه دارید. پروردگار نمیگذارد ما قدم از قدم برداریم در آن عرصهى عجیب و هولانگیز. یکىیکى کارهاى ما و حرکات ما و حرفهاى ما و اعمال ما، حتّى گاهى تصوّرات ما، مورد مداقّه قرار خواهد گرفت، زنده خواهد شد: فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیرًا یَرَه؛[11] خود آن خیر را شما مىبینید در قیامت؛ خود آن عمل آنجا در مقابل ما مجسّم و زنده خواهد شد؛ وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَه.[12] لحظهلحظهى ما در زیر پرتو نافذ علم الهى و بصیرت الهى است؛ به همان بیان عارفانه و برخاسته از بصیرتِ کاملِ آن انسان الهى و عبد صالح که فرمود: عالم محضر خدا است؛[13] ما الان در محضر خدا هستیم، به زوایاى فکر ما و …شگفتی غافلان از دیدن پروندهٔ کامل اعمال در قیامت
… پیش خدا محفوظ است و به سراغ ما خواهد آمد. هیچ کدام از این گفتهها و کردهها و حرفها و سکوتها و حرکتها و سکونها و رفتن و نرفتن و فداکارى کردن و فداکارى نکردن و هواى نفْس را زیر پا گذاشتن و زیر پا نگذاشتن و همه، جزو گذشتهى فانى و زایل نمیباشد؛ همه موجود است. روز قیامت وقتى این صفحهى اعمال را باز کردند، آن وقت است که کسى که در دنیا این حقیقت را نفهمیده، به آن ایمان نیاورده، از آن غفلت ورزیده است، این صفحهی بازشدهی این نوار را در مقابل خود میبیند و میبیند که همه چیز در آن هست، تعجّب میکند و میگوید: مَالِ هَٰذَاروز حسرت، هنگامی که کار از کار گذشته است
میروند و مىنشینند ساعتها مینویسند، ساعتها مقابله میکنند، براى اینکه یک حرفى یک جایى گفته بشود یا پخش بشود، تا یک جناحى از آن بچزند. خیال میکنند اسلام را به عرش رساندهاند! نخیر، اگر العیاذ بالله گناه و وزر و وبال و صفحهى سیاه در پروندهى انسان نباشد، حدّاقل از آن ساعاتى است که در قیامت باید حسرتش را خورد: وَاَنذِرهُم یَومَ الحَسرَةِ اِذ قُضِیَ الاَمر؛[23] از آن آیاتى که تکان میدهد آدم را، یکى این آیه است: اى پیغمبر! بترسان آنها را از روز حسرت، آن وقتى که کار از کار گذشته، هیچ کارى هم نمیشود کرد.زنده شدن و حاضر شدن همهٔ لحظات دنیا در قیامت
… است که آدم میگوید: رَبِّ ارجِعونِ ؛[24] خدایا مرا برگردان، لَعَلّیࣤ اَعمَلُ صٰلِحًا،[25] جواب خدا این است: کَلّا؛[26] تمام شد دیگر. حدّاقل این ساعاتى که آدم مىنشیند و این حرفها را میزند، از آن ساعاتى است که آنجا وقتى انسان نگاه میکند، مىبیند اى داد بىداد! چون همه چیز زنده میشود دیگر؛ این دنیا اصلاً زنده است، این دنیا جان دارد، این لحظات هم جان دارد؛ همهى آنها برمیگردند. این لحظات در آن روز، مقابل شما است. [مثل] این جدولهایى که گاهى براى ارزیابى کار بعضىها پُر میکنند؛ آدم، خیال میکند که چقدر کار کرده؛ جدول را که میدهند به آدم، میبیند همهاش سفید است. آن جدولهاى پُرشده و خانههاى پُرشدهاش معدود [است]. حساب که میکند، میبیند [چیزی ندارد]؛ روز قیامت اگر اینجور …محشور شدن جنایتکاران به صورت حیوان وحشی
… و حاکمیت کسانی است که اگرچه لباس انسانی پوشیدهاند، اما در باطن، یک حیوان درندهی وحشی بیملاحظهاند. آن کسی که برایش کشتن هزاران انسان، شیمیایی کردن خانوادهها و بچههای کوچک، اهمیتی ندارد و به راحتی جنایت میکند، او در ظاهر انسان است، ولی در باطن گرگ است. صورت معنوی و حقیقی او، صورتی که در قیامت با آن محشور خواهد شد، صورت یک حیوان وحشی است.