رفتن به محتوای اصلی

قیامت

نام‌های دیگر: روز قیامت، رستاخیز

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

روز برانگیخته شدن انسان‌ها و حساب‌رسی و جزای اعمال.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم اعطاى نشان به فرماندهان عملیّات بیت‌المقدّس— ۱۳۶۸/۰۷/۰۵

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۸۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

خب، پس «مٰلِکِ یَومِ الدّین»، یعنى صاحب‌اختیار و دارنده‌ى روز جزا. روز جزا مراد روز قیامت است؛ بدیهى است که روز در اینجا به معناى فاصله‌ى بین طلوع و غروب نیست که در دنیا و در منظومه‌ى شمسى معناى روز این است. وقتى در دنیا ما بگوییم یک روز، یعنى مابین طلوع خورشید و غروب خورشید. مسئله‌ی روز قیامت این نیست که یک فاصله‌ى بین طلوع و غروب خورشید است. آنجا «یَومَ تُبَدَّلُ الاَرضُ غَیرَ الاَرض»؛[3] زمین وضع دیگرى پیدا میکند، آسمان وضع دیگرى پیدا میکند، مقرّرات حاکم بر آفرینش شکل دیگرى پیدا خواهد کرد، اوضاع‌، اوضاع مأنوس کنونى ما در دنیا نیست. بنابراین روز به این معنا نیست. روز یعنى دوران، دوره، که ما درباره‌ى دنیا هم میگوییم روز؛ که «اَلیَومَ عَمَلٌ وَ لا حِساب وَ غَدًا حِسابٌ وَ لا عَمَل»؛[4] یعنى امروز کار هست و حساب ‌و کتاب نیست، فردا حساب ‌و کتاب هست و کار نیست. یعنى آنچه امروز شما در دنیا انجام میدهید، کار شما است، هیچ حساب‌ و کتابى بر روى کار شما در معیار و با حدود و ثغور دیدگاه الهى نیست. حساب‌‌وکتاب‌ها محدود است؛ بعضى از کارهاى فردى شما کارهاى درونى شما یعنى خطورات ذهنى‌تان، تفکّراتتان، تصمیم‌هایتان مستوجب ثواب است؛ بعضى از همین تصمیم‌ها، همین فکرها مستوجب عقاب است، بعضى‌اش موجب تکامل شما است. این فکرى که شما میکنید، حتّى فکر شما موجب این میشود که شما تکامل پیدا کنید، روحتان تعالى پیدا کند. گاهى موجب تنزّل و انحطاط است؛ نفْس فکر موجب انحطاط انسان است. بزرگانى را ما شنیده‌ایم و دانسته‌ایم که اینها از واردات ذهنى نابجا در ذهن خودشان جلوگیرى میکردند. خیلى چیزها را نمیگذاشتند چشمهایشان ببیند یا گوشهایشان بشنود، براى خاطر اینکه از واردات ناباب بر لوح ذهن و صفحه‌ى خاطر جلوگیرى کنند. پس اندیشه‌هاى انسانى حتّى میتوانند براى انسان کمال‌بخش باشند و میتوانند انحطاط‌آفرین باشند. خب، اینها همه حساب ‌و کتاب دارد. حساب‌ و کتاب دنیا یعنى همین، حساب‌ و کتاب عقبا و آخرت یعنى همین؛ یعنى همین‌ که آنچه شما اینجا انجام دادید که سازنده‌ى شخصیّت شما است، آنجا محصولش را خواهید دید. هیچ ‌کدام از این کارها در دنیا حساب ‌و کتابى رویش نیست؛ حتّى کارهاى اجتماعى ما. خیلى از کارها را میکنیم، کسى نمیفهمد؛ دیدها و چشمهاى دقیق حسابگران، حتّى آنها را درک نمیکند. تنها کسى که آن را احصاء میکند، قدرت الهى و بصیرت الهى است که «یَعلَمُ خآئِنَةَ الاَعیُنِ وَ ما تُخفِى الصُّدور».[5] تمام نگاه‌ها و چشمهاى خیانتگر از دید پروردگار روشن است؛ تمام آن چیزهایى که در دلها و جانها پنهان میشود، از دید خداى متعال آشکار است. روى تمام این کارهایى که در دنیا حساب نیست، در آخرت حساب هست. حتّى حسابهایى هم در دنیا هست، غلط، ناقص، نارسا؛ کارهایى که قدرتمندها میکنند. در هر محدوده‌اى آدم قدرت دارد؛ حتّى در یک خانه، چهاردیوارى یک خانه، یک نفر قدرت بیشترى دارد، گاهى کار خلافى میکند. در یک کلاس، در یک مجموعه، در مدرسه، در یک اداره، در دکّان، در یک مجتمع کسبى تا یک محدوده‌ى یک کشور یا دنیا ــ که امروز مى‌بینید دنیا یکى شده و در محدوده‌ى دنیا قدرتمندها خیلى کارها میکنند، کسى حساب‌کتابى هم از آنها نمیکشد ــ حساب ‌و کتاب تمام اینها در روز قیامت است و در روز قیامت عمل نیست و حساب هست. آنجا دیگر انسان قادر به سنگین کردن کفّه‌ى اعمال خودش حتّى ذرّةُ مثقالى نیست. خب، این معناى این روایت است. شما ببینید در این روایت دنیا و آخرت هر کدام به یک روز تشبیه شده‌اند. اَلیَومَ عَمَلٌ وَ لا حِساب؛ امروز عمل هست، حساب نیست، وَ غَدًا؛ فردا ـ یعنى قیامت ـ حساب هست و عمل نیست. پس [تعبیر] روز قیامت مثل [تعبیر] روز دنیا است. روز دنیاى شما چند سال طول کشیده؟ شصت سال، هفتاد سال، هشتاد سال؛ هر چه عمر کردید، روز دنیاى شما است؛ پس یک روز شد هفتاد سال، هشتاد سال. روز قیامت هم یعنى همین؛ یک برهه‌اى، یک قطعه‌اى از زندگى بشر ــ حتّى شاید تعبیر زمان هم خیلى دقیق نباشد ــ قطعه‌اى از زندگى انسان عبارت است از «یَومِ الدّین»؛ روز جزا ــ معناى لغوى «دین» یعنى جزا ــ قطعه‌اى از زندگى شما عبارت است از «یَومِ الدّین»؛ روز جزا. شاید بشود گفت که این روز جزا مخصوص قیامت هم نیست؛ چون در روز جزا فصل قیامت هست، آنجایى که حساب‌کتاب‌ها رسیدگى میشود. ممکن است آن بخشى و قطعه‌اى که نتیجه‌ى آن حساب‌‌وکتاب‌ها در آنجا معلوم میشود یعنى قطعه‌ى بهشت و قطعه‌ى دوزخ هم، روز جزا به حساب بیایند؛ آنجا هم مالک، خدا است.
اگر ان‌شاءاللَّه بتوانیم کاری کنیم که پیش خدای متعال روسفید باشیم، آن وقت همین آیاتی که این قاری محترم با صدای خوش تلاوت کردند - «لایحزنهم الفزع الاکبر و تتلقّیهم الملائکه»[1] - شامل حال ما خواهد شد. فزع اکبر؛ خدای باعظمت، یک چیزی را کبیر، بلکه اکبر بداند؛ خیلی خیلی چهره‌ی مهیبی در مقابل اوست. اما خوب، کسانی که کار میکنند، تلاش میکنند، به وظائف عمل میکنند، آنجا دیگر خیالشان راحت است. اینها را باید باور کنیم.

شاهدها (۹۷ پاراگراف)

روز حسرت بزرگ کسانی که زندگی را از دست رفته می‌بینند

… عمر، همه چیز از دست رفته است. حسرتِ بالاتر، در لحظاتِ آخر عمر است: حس میکند همه این زحمات هیچ شد، پوچ شد و از دست رفت. آن لحظه‌های لذّت، آن نعمت، آن مکنت، همه از دست رفت. این، عیب بزرگِ این‌گونه زندگی کردن است. یعنی زندگی به مجموعه‌ای از حسرتها تبدیل میشود. البته حسرت بزرگ، در قیامت است. خدای متعال میفرماید: «و انذرهم یوم‌الحسرة.[1] » آنها را از روز حسرت بیم بده، که نگاه میکنند و زندگی را از دست رفته میبینند.

در اختیار و تحت سلطهٔ خدا بودن همه‌چیز روز قیامت

در اینجا دو قرائت هست: یکى «مالِکِ یَومِ الدّین»، یکى «مَلِکِ یَومِ الدّین». «مٰلِک» اگر گفتیم، از ریشه‌ى مِلک است؛ یعنى دارنده، صاحب. «مَلِک» اگر گفتیم، از ریشه‌ى مُلک است؛ یعنى سلطان، پادشاه، حاکم. خب، مى‌بینید تفاوتى نمیکند؛ چه ما بگوییم خداوند «مٰلِکِ یَومِ الدّین» است، یعنى صاحب و صاحب‌اختیار و دارنده‌ى روز دین است، یعنى همه‌ چیزِ روز دین، یعنى روز قیامت در اختیار او است؛ چه بگوییم، خداوند مَلک و سلطان و پادشاه روز دین است؛ یعنى باز همه‌ چیزِ روز دین و روز قیامت تحت قدرت و سلطه‌ى او است.

نبود مالکیت قراردادی و ناقص انسان در قیامت

«مٰلِکِ یَومِ الدّین»، یعنى مالک و صاحب‌اختیار آن قطعه‌ى از زندگى شما که شما در آنجا عملى ندارید و صرفاً یکپارچه جزا است ــ جزاى آنچه در این قطعه‌ى کوتاه دنیا انجام دادید ــ خدا است؛ همه ‌چیز در اختیار او است. آنجا دیگر این مالکیّت مصنوعىِ قراردادىِ بسیار ناقصى هم که من و شما در دنیا از آن برخوردار هستیم، نیست.

سخن گفتن اعضا و جوارح و خروج حوادث از اختیار انسان

… از آن دفاع میکنم. ممکن است در راه این دفاع کارهاى ناشایستى هم انجام بگیرد. این تصوّر هست؛ در حالى‌ که چیز بسیار ناچیزى است آن چیزى که من آن را مالکیّت و اقتدار خودم تصوّر میکنم. سر بشر گرم به این مالکیّت ضعیف است. در قیامت همین مالکیّت ضعیف هم دیگر نیست. در قیامت اعضا و جوارح شما حرف میزنند؛ اعضا و جوارح انسان ستمگر علیه او سخن میگویند.[8] همه‌ى حوادث در آنجا از اختیار انسان خارج است.

تأثیر باور درست به قیامت در انتظام صحیح همهٔ امور

… خوب را خواهید دید. «یَرَه»؛ خود آن کار را مى‌بینید؛ آنجا مجسّم میشود، و اگر به قدر سنگینى یکى از آن ذرّه‌ها کار بد انجام داده باشید، خود آن کار بد را آنجا خواهید دید؛ وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَه؛[11] قیامت صحنه‌ى عجیبى است؛ صحنه‌ى عجیبى است. اگر انسان قیامت را بتواند درست تصوّر بکند ــ که البتّه ماها نمیتوانیم، در پرتو آیات یک چیزى از دور میفهمیم ــ اگر بتواند این باور اساسى را بر وجود خودش و عمل خودش مسلّط کند، همه‌ چیز در عالم انتظام صحیح پیدا خواهد کرد. خیلى چیز عجیبى است؛ تمام کارهاى پوشیده‌ى من و شما آنجا شکل پیدا میکند؛ خود آن کار شکل پیدا میکند و جزئى است از سرنوشت ما و جزئى است از شخصیّت ما. این وضع قیامت است.

جایگاه گستردهٔ یوم‌الدین در معارف اسلامی و سوره‌های قرآن

به هر حال «مٰلِکِ یَومِ الدّین» یک بخش عظیمى از معرفت اسلامى است. شما قرآن را که ورق بزنید، کمتر سوره‌اى از سوره‌هاى قرآن است که راجع به «یوم الدّین» و روز قیامت در آن سخنى، هشدارى، معرفتى وجود نداشته باشد. در یک جمله‌ى خلاصه در سوره‌ى حمد میفرماید: مٰلِکِ یَومِ الدّین. آن خدایى که شما دارید ستایش و سپاس او را میگویید، صاحب‌اختیار و دارنده و مالک روز جزا است؛ همه‌ چیز در اختیار او است. البتّه تأثیرات روانى این جمله هم، تأثیرات قابل توجّهى است. اگر کسى با توجّه …

شگفتی غافلان از دیدن پروندهٔ کامل اعمال در قیامت

… پیش خدا محفوظ است و به سراغ ما خواهد آمد. هیچ‌ کدام از این گفته‌ها و کرده‌ها و حرفها و سکوتها و حرکتها و سکونها و رفتن و نرفتن و فداکارى کردن و فداکارى نکردن و هواى نفْس را زیر پا گذاشتن و زیر پا نگذاشتن و همه، جزو گذشته‌ى فانى و زایل نمیباشد؛ همه موجود است. روز قیامت وقتى این صفحه‌ى اعمال را باز کردند، آن‌ وقت است که کسى که در دنیا این حقیقت را نفهمیده، به آن ایمان نیاورده، از آن غفلت ورزیده است، این صفحه‌ی بازشده‌ی این نوار را در مقابل خود میبیند و میبیند که همه چیز در آن هست، تعجّب میکند و میگوید: مَالِ هَٰذَا

روز حسرت، هنگامی که کار از کار گذشته است

میروند و مى‌نشینند ساعتها مینویسند، ساعتها مقابله میکنند، براى اینکه یک حرفى یک جایى گفته بشود یا پخش بشود، تا یک جناحى از آن بچزند. خیال میکنند اسلام را به عرش رسانده‌اند! نخیر، اگر العیاذ بالله‌ گناه و وزر و وبال و صفحه‌ى سیاه در پرونده‌ى انسان نباشد، حدّاقل از آن ساعاتى است که در قیامت باید حسرتش را خورد: وَاَنذِرهُم یَومَ الحَسرَةِ اِذ قُضِیَ الاَمر؛[23] از آن آیاتى که تکان میدهد آدم را، یکى این آیه است: اى پیغمبر! بترسان آنها را از روز حسرت، آن وقتى که کار از کار گذشته، هیچ کارى هم نمیشود کرد.

زنده شدن و حاضر شدن همهٔ لحظات دنیا در قیامت

… است که آدم میگوید: رَبِّ ارجِعونِ ؛[24] خدایا مرا برگردان، لَعَلّیࣤ اَعمَلُ صٰلِحًا،[25] جواب خدا این است: کَلّا؛[26] تمام شد دیگر. حدّاقل این ساعاتى که آدم مى‌نشیند و این حرفها را میزند، از آن ساعاتى است که آنجا وقتى انسان نگاه میکند، مىبیند اى‌ داد بى‌داد! چون همه ‌چیز زنده میشود دیگر؛ این دنیا اصلاً زنده است، این دنیا جان دارد، این لحظات هم جان دارد؛ همه‌ى آنها برمیگردند. این لحظات در آن روز، مقابل شما است. [مثل] این جدولهایى که گاهى براى ارزیابى کار بعضى‌ها پُر میکنند؛ آدم، خیال میکند که چقدر کار کرده؛ جدول را که میدهند به آدم، میبیند همه‌اش سفید است. آن جدولهاى پُرشده و خانه‌هاى پُرشده‌اش معدود [است]. حساب که میکند، میبیند [چیزی ندارد]؛ روز قیامت اگر این‌جور …

محشور شدن جنایتکاران به صورت حیوان وحشی

… و حاکمیت کسانی است که اگرچه لباس انسانی پوشیده‌اند، اما در باطن، یک حیوان درنده‌ی وحشی بیملاحظه‌اند. آن کسی که برایش کشتن هزاران انسان، شیمیایی کردن خانواده‌ها و بچه‌های کوچک، اهمیتی ندارد و به راحتی جنایت میکند، او در ظاهر انسان است، ولی در باطن گرگ است. صورت معنوی و حقیقی او، صورتی که در قیامت با آن محشور خواهد شد، صورت یک حیوان وحشی است.

حشر همهٔ خلایق و آماده بودن وسایل عذاب و رحمت خدا

﴿وَ الَّذينَ آمَنوا اَشَدُّ حُبّاً لِلّٰهِ وَ لَو يَرَى الَّذينَ ظَلَموا اِذ يَرَونَ العَذابَ اَنَّ القُوَّةَ لِلّٰهِ جَميعاً﴾، ناگهان منتقل می‌کند بیان را به صحنه‌ای از قیامت. آن لحظه‌ای را بیان می‌کند که خلایق جمع شده‌اند، محشور شده‌اند در قیامت، کفار و بدکاران و بندگان غیر خدا و بندگان خدا و همۀ پدیده‌های موجودِ قیامت، آنچه که برای ما بیان شده یا بیان نشده، همه جمع است. وسایل عذاب خدا و وسایل رحمت و لطف خدا هم هست، البته در کیفیت این وسایل، بنده و شما هنوز نمی‌توانیم درست درک و تصور کنیم، در این دنیا درست نمی‌شود فهمید که آنجا چه خبر است. به‌طورکلی همین‌قدر می‌دانیم، امکاناتی که برای شکنجه، برای عذاب، برای بدبختی، در آنجا قرار است پیش‌بینی بشود، همه حاضر و آماده شده. بندگان خوب خدا و بندگان بد خدا هستند، بعد ستمگران و ظالمان ناگهان می‌بینند که تمام قدرت در قیامت از آنِ خداست. خیلی چیز عجیبی است. الآن در این دنیا نگاه کنید، هرکسی یک قدرتی دارد، هرکسی یک کاری می‌کند. بالانشین‌ها قدرتشان بیشتر است، اما پایین‌نشین‌ها هم …

نزاع و مخاصمهٔ پیشوایان و پیروان با یکدیگر در قیامت

آن‌وقت آنجا منظره، منظرۀ عجیبی‌ست. دو گروه را در نظر بگیرید، یک گروه، گروهِ دیگر را عبادت کردند؛ یعنی اطاعت، اطاعت بی‌قید و شرط، این دو گروه، روز قیامت روبه‌روی هم قرار می‌گیرند، باهم جنگ و منازعه و مخاصمه دارند. ﴿وَ لَو يَرَى الَّذينَ ظَلَموا اِذ يَرَونَ العَذابَ﴾ اگر می‌دیدند آنان که ستم کرده‌اند ـ در پرانتز ما توضیح دادیم، این ستم را معین کردیم با سرسپردگی به غیر خدا. پیروی کردیم در این توضیح از بعضی از مفسرین قدیمی شیعه ـ اگر می‌دیدند آنان که با سرسپردگی به غیر …

بیزاری پیشوایان و پیروان از یکدیگر و حسرت اعمال در قیامت

﴿اِذ تَبَرَّاَ الَّذينَ اتُّبِعوا مِنَ الَّذينَ اتَّبَعوا وَ رَاَوُا العَذاَ﴾ آن‌گاه که پیشوایان و سران بیزاری جویند از پیروان و تابعان و عذاب خدا را بنگرند، ﴿وَ تَقَطَّعَت بِهِمُ الاَسباُ﴾ و رابطه‌ها و پیوند‌ها میان آنان قطع شود، ﴿وَ قالَ الَّذينَ اتَّبَعوا﴾ و تابعان و دنباله‌روان گویند ﴿لَو اَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَتَبَرَّاَ مِنهُم كَما تَبَرَّؤُوا مِنّا﴾ ای‌کاش ما را بازگشتی بود به دنیا تا از آنان بیزاری می‌جستیم، چنانچه آنان از ما بیزاری جستند، یعنی امروز، روز قیامت. ﴿كَذلِكَ يُريهِمُ اللهُ اَعمالَهُم حَسَراتٍ عَلَيهِم﴾ بدین‌گونه خداوند کار‌های آنان را به‌صورت مایۀ حسرتی به آنان می‌نمایاند، ﴿وَ ما هُم بخِارِجينَ مِنَ النّارِ﴾ و آنان هرگز از آتش برون‌آیندگان نیستند.

خطاب الهی به مشرکان و شریکانشان و جدایی میان آنان در قیامت

﴿وَ يَومَ نَحشُرُهُم جَميعاً﴾[12]، سخن از قیامت است؛ آن روزی که گرد آوریم خلایق را همگان، ﴿ثُمَّ نَقولُ لِلَّذينَ اَشرَكوا﴾ پس بگوییم به آنان که شرک آوردند، برای خدا شریک قائل شدند، ﴿مَكانَكُم اَنتُم وَ شُرَكآؤُكُم﴾ در جایِ خود، شما و شریکانتان، با حالتی تحکم‌آمیز، با لحنی عتاب‌آمیز، بمانید در جایِ خودتان، شما و شریکان پنداری‌تان، آنهایی که رقیب و هماورد و همباز خدا دانستید، ﴿مَكانَكُم اَنتُم وَ شُرَكآؤُكُم فَزَيَّلنا بَينَهُم﴾ میان آنان و شریکان پنداری که برای خدا فرض کرده بودند، جدایی می‌اندازیم. اینجا شما با یک نظر خیلی عادی و سطحی می‌فهمید که در قیامت این شریک‌ها، آن‌کسانی‌که به شراکت خدا انتخاب شده بودند، غیر از آن هُبَلِ عقیقیِ بی‌جان است، او که دیگر حشر ندارد. او که داخل آدم نیست به‌قول معروف و معمول، که بیاورند و بگویند به‌جای خود، بایست! یا …

صف‌آرایی گمراهان در برابر یکدیگر در قیامت

… وسیله‌ای، به هر سخنی متشبّث[14] می‌شود. همان‌طوری‌که در بحث دیروز، در آن مکالمه‌ای که به نظرم آیاتش را دیروز خواندیم و همان‌طوری‌که در مکالمات دیگری که در قرآن هست؛ ﴿قالَ الَّذينَ استُضعِفوا لِلَّذينَ استَكبَروا بَل مَكرُ اللَّيلِ وَ النَّهارِ﴾[15] تا آخر. آن گروه‌هایی که گمراهی‌هایشان متقابل بوده، در قیامت به جان هم می‌افتند، درمقابل هم صف‌آرایی می‌کنند. آن‌کسی‌که شرک ورزیده برای خدا و شریک گرفته، می‌خواهد گریبان آن شریک را بگیرد و او را به زمین بکوبد؛ بگوید من تو را به‌جای خدا قبول کرده بودم و حالا به این بلا دچار شدم. آن کسی هم که در دنیا مورد عبودیت و پرستش بوده، او هم برای تبرئۀ خودش حاضر است با ناسپاسیِ …

تصویر صحنه‌های قیامت شیوهٔ نافذ بیان معارف در قرآن و حدیث

این یک فصل؛ قسمت دوم از سوره شُعراست که آن را دیگر خیلی وقت نداریم ترجمۀ مفصل بکنم، یک ترجمۀ خیلی کوتاهی می‌کنم که تمام کنیم. جالب‌ترین و نافذترین بیانات در زمینۀ خیلی از معارف، چه در قرآن، چه در حدیث، به‌صورت تصویرها و صحنه‌سازی‌هایی از قیامت برای مردم بیان شده. یک مطلبی را وقتی می‌خواهند درست برای مستمع مجسم کنند ـ در احادیث هم همین‌جور است ـ روشن کنند تا در اعماق جانش نفوذ بکند، صحنه‌ای از قیامت را برایش تصویر می‌کنند که این ماجرا در آنجا منعکس شده و اینجا ازآن‌قبیل است. ﴿وَ اُزلِفَتِ الجَنَّةُ لِلمُتَّقينَ﴾[31] نزدیک و فرا دست آمد بهشت برای باتقوایان. روز قیامت را دارد می‌گوید، منتها با لحن گذشته می‌گوید. مضارع محقق‌الوقوع را در زبان عربی، با تعبیر ماضی می‌شود بیان کرد. ﴿اِقتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انشَقَّ القَمَرُ﴾[32] یعنی …

خصومت پیروان و پیشوایان گمراه در دوزخ و اعتراف به گمراهی

… کاری کرده، از برای ابلیس خدمتی انجام داده، در راه گمراهی خلقُ‌الله قدمی برداشته، به‌هر‌صورت، در قیامت جایگاه همه‌شان جهنم است، میعاد آنجاست. ﴿قالوا وَ هُم فيها يخَتَصِموَ﴾ آن‌گاه در هنگامۀ خصومت با یکدیگر به جان هم می‌افتند؛ اینها به آنها، آنها به اینها؛ اینها گناه را به گردن آن پیشوایان می‌اندازند؛ پیشوایان گناه را به گردن اینها می‌اندازند؛ اینها می‌گویند شما نامردها بودید که ریسمان به گردن ما انداختید و ما را دنبال خودتان بردید، به زور، به جبر؛ آنها می‌گویند شما بودید که دنبال ما راه افتادید؛ هرکدامی ضربه‌ای، یک حربه‌ای علیه آن گروه دیگر ارائه می‌دهند و بیرون می‌آورند. ﴿قالوا﴾ گویند یا گفتند، ﴿وَ هُم فيها يخَتَصِمونَ﴾ درحالی‌که در دوزخ مشغول خصومت و جنگ و ستیز بودند؛ ﴿تَاللهِ﴾ سوگند به خدا، ﴿اِن كُنّا لَفي ضَلالٍ مُبينٍ﴾ بودیم ما در گمراهی‌ای …

روز قیامت به‌معنای روز برانگیختگی و حرکت پیوستهٔ انسان‌ها

روز قیامت را همان‌طورکه می‌دانید، می‌گویند «یوم البعث»، روز برانگیختگی، یا به تعبیر دیگر، روز رستاخیز. رستاخیز؛ آن روز برخاستن، آن روزِ از سستی و بی‌حالی برون آمدن، آن روز حرکت، آن روزی که انسان‌ها از لحظه‌ای که از گور بیرون می‌آیند تا لحظه‌ای که سرنوشت نهایی آنها معین می‌شود، دائماً در تلاش، در سراسیمگی، در حرکت هستند؛ این را می‌گویند یوم‌البعث، رستاخیز؛ در نبوت یک‌چنین حالتی وجود دارد.

سؤال از جزئیات اعمال و قوانین و احکام امضاشده

… پاسخگو هم هست. بنابراین، مجلس باید شأن پاسخگویی خودش را همیشه در نظر داشته باشد. وظایفی هست که باید انجام بدهد؛ اگر ندهد، مورد سؤال قرار میگیرد. کارهایی هست که باید نکند؛ اگر بکند، مورد ایراد قرار میگیرد. مجلس به چه کسی پاسخگو باشد؟ در درجه‌ی اوّل به خدا. ماها مؤمنیم، میدانیم روزی هست که از ما از جزئیّات کارهایمان و اعمالمان سؤال خواهد شد. شما یک قانونی را که جعل میکنید و وضع میکنید، یک حکمی را که امضا میکنید، باید جواب بدهید. همه‌ی ما باید به این مسئولیّت بزرگ فکر کنیم. این مسئولیّت در مقابل خدا است که از همه‌ی مسئولیّتها، از همه‌ی سؤالها بالاتر، خطیرتر و درخورِ اهتمامِ بیشتر است. بعد هم در قبال مردم. حالا مردم اگر چنانچه از مجلسی یک امر خلاف انتظاری را مشاهده کنند، یقه‌ی مجلس را …

بازخواست الهی تخلف از سوگند در روز قیامت

… یعنی تعهّد ایجاد میکند. شما در این سوگند تعهّد کردید که پاسدار حریم اسلام باشید، نگاهبان دستاوردهای انقلاب باشید؛ اینها در متن سوگند شما آمده. بایستی بِجِد پایبند این معنا باشید؛ یعنی نگاهبان دستاوردهای انقلاب و پایبند جدّی به این تعهّد و پاسدار حریم اسلام. تخلّف از این سوگند، بازخواست شرعی دارد،‌ بازخواست الهی دارد؛ یعنی روز قیامت خدای متعال از انسان سؤال میکند. این مثل یک قسم معمولی عادّی هم نیست؛ آن هم البتّه تخلّف کردنش کفّاره دارد،‌ آن هم سؤال دارد از طرف خدای متعال، امّا این خیلی فرق میکند با اینکه مثلاً ما یک قسمی بخوریم برای یک کار شخصی؛ این یک مسئله‌ی عمومی است، مسئله‌ی مردمی است، باید جواب داد و این سوگند، …

آوردن دست‌بستهٔ صاحبان ریاست پای محاسبهٔ الهی

… پرس‌و‌جو نکردیم و ندانستیم، یا نه، دانستیم، تنبلی کردیم، امروز و فردا کردیم، [گفتیم] حالا ان‌شاءاللّه بعداً، فردا، و ضایع شد، فوت شد. اگر ماها عقل داشته باشیم، باید دنبال ریاست ندویم؛ واقعاً این‌جوری است. باید دنبال ریاست نرویم؛ ریاست این تبعات را دارد. بعضی میدوند دنبال ریاست، نمیفهمند که نفْس این آمریّت و ریاست، این خطرات را دارد که روز قیامت وقتی او را بیاورند، مغلولاً[2] می‌آورند؛ این چیز خیلی مهمّی است. مغلولاً می‌آورند او را در پای محاسبه‌ی الهی.

خدمات خالصانه مایهٔ روشنی دل و سایه‌ای بر سر خدمتگزار در روز قیامت

… کار اداری هم تمام شده، گفته نیم ساعت دیگر، یک ساعت دیگر میمانم و این کار را تمام میکنم. هیچ کس هم ملتفت نشده، کسی هم از او تشکر نکرده. بدانید اینها پیش خدا باقی است. هیچ کس نفهمد، نویسندگان الهی میدانند، کرام‌الکاتبین میفهمند؛ آنها اینها را ثبت و ضبط میکنند. آن روزی که چشمها و دلها همه محتاج لطف و رحمت و مغفرت الهیاند، اینها برای شما مایه‌ی روشنی چشم و دل خواهد شد؛ اینها در آن روز سخت و هولناک قیامت، سایه‌ای خواهد شد بر سر شما. بنابراین اجر الهی خیلی بالاتر است؛ به این اجر توجه کنید. بدانید هر کاری که میکنید، هر خدمتی که به مردم میکنید، این در نزد خدای متعال مضبوط و محفوظ است. وقتی با این روحیه کار کنید، از کار خسته نمیشوید. کار، دیگر ما را فرسوده نمیکند؛ مخصوصاً با توجه به اینکه …

حسرت انسان بر زندگی دنیا و جست‌وجوی ذخیره برای آن روز

اولین مطلبی که به مجموعه‌ی محترم عرض میکنیم، این است که یک فرصت ذیقیمتی در اختیار شما قرار گرفته است. به این فرصت برای تقرب به خدا، برای عبادت، برای تکامل نفس، برای انجام وظیفه‌ای که ما را پیش خدای متعال روسفید خواهد کرد و ذخیره‌ای محسوب خواهد شد، نگاه کنید؛ برای آن روزی که انسان با حسرت به زندگی دنیائی خود نگاه میکند و دنبال ذخیره‌ای برای آن روز میگردد؛ روز قیامت.

تعیین داوری مردم و حکم الهی در روز حساب با کار امروز منتخبان

کار امروز شما، داوری فردای مردم و حکم عادلانه‌ی ذات اقدس الهی در یوم‌الحساب را تعیین خواهد کرد. توفیق همه‌ی شما عزیزان را از خداوند متعال مسئلت می‌کنم. والسلام علیکم و رحمةالله

اعتقاد به مؤاخذهٔ الهی و بی‌اهمیتی مؤاخذهٔ دیگران

… است، رهبری باید در مقابل آنها سد شود و به فضل الهی خواهد شد. این‌که بوقهای تبلیغاتی استکباری علیه رهبری بسیج شوند و بعضی از عوامل داخلی از روی غفلت یا خدای نخواسته از روی آگاهی با آنها همصدا شوند، موجب نمیشود که انسان این مسؤولیت عظیم الهی را از یاد ببرد. ما به قیامت و سؤال الهی و مؤاخذه الهی اعتقاد داریم؛ مؤاخذه زید و عمرو اهمیتی ندارد.

حساب و کتاب در مرحلهٔ پس از مرگ

… دارد. همان‌طور که گفتم، تمام این اصول جهان‌بینی، در تنظیم روابط زندگی و در تنظیم پایه‌های حکومت اسلامی و اداره جامعه و اداره عالم مؤثّر است. بعد از مرگ، ما وارد مرحله جدیدی میشویم. این‌طور نیست که انسان نابود شود؛ از جوی جَستن و رفتن به یک مرحله دیگر است؛ و بعد در آن مرحله، مسأله حساب و کتاب و قیامت و این چیزهاست.

بازخواست در قیامت دربارهٔ درس نخواندن

… دانشجویی درس نخواند، بلاشک بدانید که او مشغول ذمّه است؛ یعنی ذمّه‌اش مشغول مردم و خدا و همه است! هرکسی که سهمی در ایجاد این دانشگاه دارد، ذمّه‌اش مشغول به اوست و باید پیش خدای متعال جواب دهد. حالا در دنیا ممکن است کسی یقه‌ی کسی را در این‌طور چیزها نگیرد؛ اما در روز قیامت یقیناً سؤال خواهند کرد که چرا درس نخواندی!؟ پس، اوّل درس خواندن است.

ترتب ثواب الهی در برزخ و قیامت بر دقت در کار

… کاری و دقّت در کار دنیا، یک جامعه سرافراز، آباد، با انسانهای قوی، مستحکم، تسلیم نشوىِ در مقابل دشمن، بینیاز از لئام خلق خدا و دشمنان جامعه پدید خواهد آورد. نام نیکی هم برای این جامعه و این کشور، در عالم به وجود خواهد آورد. اینها مربوط به این طرف مرز مرگ است. آن طرف مرز هم که برزخ و قیامت و ثواب الهی است، مترتّب بر این کارهاست. این، توصیه ما به شماست. من، هم از جامعه کارگری کشور و هم از جامعه تعلیم و تربیت کشور، ضمن تشکّر و سپاس عمیق قلبی، این درخواست را هم دارم. ان‌شاءاللَّه که بتوانید روز به روز کار خود را بهبود ببخشید.

آشکار شدن گناهان فراموش‌شده در نامهٔ اعمال

این گناهی که من و شما انجام میدهیم، ملتفت نمیشویم و چون نمیدانیم گناه کرده‌ایم، از آن گناه توبه و استغفار هم نمیکنیم. بعد روز قیامت که میشود، چشم ما که باز شد، آن وقت میبینیم، عجب چیزهایی در نامه اعمال ماست! انسان تعجّب میکند، کی من این کارها را انجام دادم؛ اصلاً یادش نیست. این، گناهِ غفلت و اشکال آن است. پس، یک مانع استغفار، عبارت از غفلت است.

همراهی امیرالمؤمنین (ع) با پیامبر (ص) در حشر و میزان

… سنّی است و کتابی در مناقب دارد. این روایتها، دل دوستداران آن بزرگوار را روشن میکند و باید آماده شویم برای این‌که عملاً - نه فقط اسماً دنباله‌رو آن شخصیت عظیم باشیم. «موّفق»، این روایت را نقل میکند که پیغمبر به امیرالمؤمنین علیه‌السّلام فرمود: «یا علی! انّی سألت ربّی فیک خمس خصال فاعطانی.» من از خدای متعال پنج امتیاز در ارتباط با تو خواستم و خدا هر پنج امتیاز را به من داده و قبول کرده است: «امّا اوّلها فسألت ربی ان تنشقَّ عنّی الارض و انفضَّ التراب عن رأسی و انت معی.» اوّل این است که از خدا خواستم وقتی در قیامت محشور میشوم و از خاک بر میخیزم،تو در کنار من باشی. خدا این را قبول کرد و به من داد. «امّا الثانیة فسألت ربی ان یوقفنی عند کفة المیزان وانت معی.» از خدا خواستم هنگامی که اعمال خلایق را در میزان الهی میسنجند - این میزان اسمش در قرآن آمده - و من آن‌جا ایستاده‌ام، تو هم در کنار من باشی. خدا این خواسته را هم پذیرفت و به من عطا کرد. «و امّا الثّالثة فسألت ان یجعلک حامل لوایی و هو لواء الله الاکبر علیه المفلحون الفائزون بالجنّة.» از خدا خواستم لوایی را که بزرگترین لوای الهی در قیامت است - آن عَلَمی که از همه عَلَمهای خدا در قیامت برافراشته‌تر …