صدور احکام طبق نظر حاکمان با شیوههای بدعتآمیز قیاس و استحسان
… و مورّخان قرنهای پیشین، نمونههای وحشتانگیزی از جعل حدیث و تفسیربهرأی را که غالباً دست قدرتهای سیاسی در آن نمایان است، ذکر کردهاند. این کار که در روزگارهای نخستین (تا اواخر قرن اول هجری) بیشتر شکل روایت و حدیث داشت، کمکم شکل فتوا نیز یافته بود؛ و لذا در اواخر دوران بنیامیه و اوایل بنیعباس فقهای بسیاری بودند که با استفاده از شیوههای بدعتآمیز همچون قیاس و استحسان[20]، احکام اسلامی را طبق نظر خود ـ که در واقع غالباً نظر قدرتمندان حاکم بود ـ صادر میکردند. عیناً همین عمل دربارۀ تفسیر قرآن نیز انجام میگرفت. تفسیر قرآن طبق رأی و نظر مفسر، ازجمله کارهایی بود که میتوانست بهآسانی حکم خدا را در نظر مردم دگرگون سازد و آنها را به آنچه مفسر خواسته است ـ که او نیز اکثراً همان را میخواست که حاکم خواسته بود ـ معتقد …
بستن راه قیاس در فقه شیعه با روش استنباط مفید
از آنچه گفته شد دانسته میشود که شیخ مفید، آن نابغهی بزرگ تاریخ شیعه، نخستین کسی است که در فقه و کلام، مکتب تشیع را مرز بندی و منضبط ساخته، در علم کلام یک نظام فکری منسجم و محدد را از مجموع عقاید شیعه فراهم آورده و از اشتباه آن با دیگر مذاهب و فرق اسلامی و شعب غیر امامی مذهب شیعه، جلوگیری کرده و در علم فقه با روش استنباط مبتنی بر اصول متخذه از تعالیم اهل بیت (علیهمالسّلام) یک دوره فقه فراهم آورده و راه را بر روشهای نامعتبر همچون قیاس، یا ناقص و ابتدایی همچون روش اهل حدیث، مسدود ساخته است.