رفتن به محتوای اصلی

قوهٔ قضاییهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: دستگاه قضایی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دستگاه قضایی کشور، وظایف، ساختار و عملکرد آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار رئیس و نمایندگان مجلس شوراى اسلامى— ۱۳۶۸/۰۳/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

قوه‌ی قضائیه یعنی آن دستگاهی که بخش عظیمی از مقاصد نظام جمهوری اسلامی بستگی به کارآئی آن قوه و کارکرد آن دارد. مسئله‌ی عدالت، مسئله‌ی احقاق حق، مسئله‌ی قانونگرائی، ایستادگی در مقابل زورگو، متجاوز، سوءاستفاده‌چی، دادن احساس امنیت و آرامش و طمأنینه به مردم در زندگی، چیزهایی نیست که در نظام جمهوری اسلامی به چشمِ کم‌اهمیت بشود به آنها نگاه کرد. این وظائفی است که متوجه به قوه‌ی قضائیه است؛ قوه‌ی قضائیه متکفل و متعهدِ این کارهاست.
در مورد قوه‌ی قضائیه: قوه‌ی قضائیه به دو عامل نیاز دارد تا بتواند موفق باشد. در هر نظامی، در هر اجتماعی، قوه‌ی قضائیه حل و فصل کننده‌ی اختلافات و حاکم کننده‌ی عدل در مقابل ظلم و تجاوز و فساد و اینهاست. برای اینکه قوه‌ی قضائیه در این هدف والا موفق بشود، به دو چیز احتیاج دارد: یکی قدرت و اقتدار - که باید قوی باشد - دوم، اعتماد؛ یعنی مردم باید به او اعتماد داشته باشند. قوه‌ی قضائیه این دو چیز را نیاز دارد. اقتدار قوه‌ی قضائیه را میتوان با همین زیرساختهای انسانی و فنی - که در این زمینه، شرحی از پیشرفتها را رئیس محترم قوه دادند؛ بنده هم تا حدود زیادی در جریان کارهائی که انجام گرفته است، هستم - تأمین کرد. قوه‌ی قضائیه با استحکام درونی، با تربیت و به کار گرفتن انسانهای شایسته، فاضل، امین و درستکار، قوّت و اقتدار پیدا میکند. با وضع قوانین درست، با نظارتهای متناسب، با بهره‌گیری از پیشرفتهای گوناگون فنی و سازمانی و استفاده‌ی از همه‌ی دنیا، این اقتدار به وجود می‌آید. ما از این که از دیگران یاد بگیریم - مکرر عرض کرده‌ایم - خجالت نمیکشیم. ما از هر ملتی، از هر کشوری، از هر نظام قضائیای در دنیا که یک نکته‌ی خوب و روشن در کار خود داشته باشد، استفاده خواهیم کرد، از او یاد میگیریم. البته چشم‌بسته به روشها و حرفهای این و آن نمیگرویم؛ این غلط است. چون در دنیا اینجور رفتار میکنند، پس ما هم باید اینجور رفتار کنیم؛ نه، این غلط است. «و ان تطع اکثر من فی الارض یضلّوک عن سبیل الله ان یتّبعون الّا الظّنّ و ان هم الّا یخرصون».[1] از روش این و آن اطاعت و تبعیت نمیکنیم. غربیها اینجوری عمل میکنند، شرقیها اینجوری عمل میکنند، فلان کشور اینجوری عمل میکند، پس ما هم بکنیم؛ نه، این غلط است. ما از تشخیص خودمان تبعیت میکنیم. یعنی وقتی دیدیم در نظام قضائىِ فلان کشور دورافتاده - بزرگ یا کوچک - این نکته وجود دارد که کار آنها را در امر قضا سهل کرده است و این فوائد را داشته است، عقل ما وقتی این را تشخیص داد، آن وقت این را عمل میکنیم. این تبعیت از او نیست، این تبعیت از عقل است؛ این خوب است. اینها برای قوه‌ی قضائیه اقتدار میآورد. تلاش زیاد، ابتکارِ روزبه‌روز و نوآوری اقتدار میآورد. نمیتوان همین طور نشست تا امور در جریان عادی خودش پیش برود؛ مسئولین قوه باید نگاه کنند، ضعفها را پیدا کنند، مشکلات را پیدا کنند، گره‌های کور را پیدا کنند، اینها را با ابتکار برطرف کنند؛ ذهنهای برتر و ذهنهای ممتاز میتوانند کمک کنند؛ بحمدالله در درون قوه هم هستند، از بیرون قوه هم استفاده بشود. زیرساختهای فنی تأمین بشود، زیرساختهای انسانی تأمین بشود؛ این میشود اقتدار قوه‌ی قضائیه؛ یک قوه‌ی قوی و مقتدر که توانائی حرکت به سمت اهداف خودش را دارد. این رکن اول.
اگر ما بخواهیم همه‌ی آرزوهای خودمان را در مورد مسئله‌ی قضاء در کشور، در یک جمله خلاصه کنیم، این کلمه‌ی «ارتقاء قوه‌ی قضائیه» محصول این خلاصه‌گیری است. ما باید قوه‌ی قضائیه را به طور دائم ارتقاء ببخشیم. همه‌ی این گزارشهای خرسند کننده‌ای که چه امروز شنیدیم و چه آنچه که در گزارشهای مکتوب و شفاهی به ما میرسد، به جای خود در خور تقدیر و سپاس است؛ لیکن آنچه که متوقع است، ارتقاء قوه‌ی قضائیه است به معنای کفایت عدل قضائی در کشور؛ این هم ممکن نخواهد شد، حاصل نخواهد شد، مگر آن وقتی که انسان خروجیهای آن را مشاهده کند. همه‌ی این مقدمات برای این است که در جامعه‌ی ما عدالت قضائی تحقق پیدا کند. اگر عدالتِ قضائی شد، مفاسد برچیده خواهد شد، افراد ناصالح از دست‌اندازی به مراکز حیاتی جامعه دستشان کوتاه خواهد شد؛ صلحاء در مراکزی که شایسته‌ی آن هستند، قرار خواهند گرفت. همه‌ی اینها بسته به تمامیت و کمال قوه‌ی قضائیه است. واقعا اگر نظام اسلامی بتواند قوه‌ی قضائیه را آنچنانی که نظر اسلام است، آنچنانی که در منابع دینی و فقهی ما مطرح شده است، بسازد و سامان بدهد، اکثر مشکلات جامعه‌ی ما ـ و هر جامعه‌ای ـ برطرف خواهد شد؛ مشکلاتی که ناشی از طغیانهاست، ناشی از خودخواهیهاست، ناشی از تعدیها و تعرضهاست، برطرف خواهد شد. بنابراین هدف باید ارتقاء قوه‌ی قضائیه باشد. به هیچ حدی نباید قانع شد، تا آن وقتی که برسیم به سقف مطلوب. باید به سقف مطلوب برسیم. و به نظر من اگرچه این راهی طولانی است، اما قابل وصول است. اینجور نیست که ما بگوئیم خودمان را و دیگران را داریم به یک آرزوی دست‌نیافتنی دعوت میکنیم؛ نه، قابل وصول است. شما میتوانید. در کشور، ظرفیت و استعداد یک چنین چیزی وجود دارد. باید با تلاش، با ابتکار، با خسته نشدن، با به‌کارگیری امکانات و اشخاص و شخصیتهای دارای ظرفیت، این راه را پیمود و پیش رفت.

شاهدها (۳۲۱ پاراگراف)

سلامت دستگاه قضایی، معیار سلامت و عدالت در کشور

من فقط یک جمله‌ى مختصرى عرض میکنم؛ چون حقایق عمومى و سیاستهاى اسلامىِ امر قضا که ما قاعدتاً از آنها باید بیشتر بحث کنیم، براى اذهان شریف آقایان نقطه‌ى پنهانى ندارد و فقط از باب تذکّر ممکن است مطالبى عرض بشود. قضا در یک کشور، معیار سلامت آن کشور است. اگر دستگاه قضائى سالم بود، میتوان نتیجه گرفت که وضع عمومى کشور از جهت برخوردارى از عدالت و دورى از تبعیض و ستم و اجحاف[2] و تجاوز و این غصّه‌هاى بزرگ بشرى سالم است. یعنی اگر فرض کنیم کسى از یک کشورى هیچ خبر نداشته باشد، و برود در دستگاه قضائى آن کشور یک تفحّصى بکند، ببیند قضاتى عادل و قاطع، سیستم و سازمانى منسجم و کارآمد، و قوانینى حساب‌شده و عادلانه وجود دارد، و ببیند که اینها خوب دارند کار میکنند، قاعدتاً باید نتیجه بگیرد که وضع این کشور خوب است. لذا در این فیلم‌هاى تبلیغاتى که بعضى از این کشورها میسازند ــ نه اینکه حالا به اسم تبلیغات باشد، باطن آن تبلیغاتى است ــ سعى میکنند دستگاه قضای خودشان را مستقل، کارآمد و قاطع نشان بدهند.

عدم تبعیض، سیاست اصلی قوهٔ قضاییه به پیروی از سیرهٔ علوی

… شد که عبدالله‌بن‌عبّاس از همان بصره دیگر کوفه هم نیامد و رفت مدینه. البتّه به دشمنان امیرالمؤمنین نپیوست ــ معلوم بود که نمیپیوندد ــ امّا از جبهه‌ى على (علیه ‌السّلام) خارج شد. و از این قبیل الىٰ ماشاءالله‌ در زندگى امیرالمؤمنین [هست، وقتى] انسان ریز میشود. ما بیاییم اینها را یک قدرى خُرد کنیم در زندگى خودمان. سیاستهاى اصلى قوّه‌ى قضائیّه اینها است. هیچ تبعیض قائل نشوید.

نقش حساس دستگاه قضایی در تحقق اهداف نظام و تعیین هیئت بازرسی

اکنون که بحمدالله‌ دستگاه‌هاى اجرائى و قضائى جمهورى اسلامى به ‌طور هماهنگ در خدمت اسلام و ملّت مسلمان ایران قرار دارند و خبرهاى مسرّت‌بخشى از سرعت عمل و پیشرفت مطلوب امور در قوّه‌ى قضائیّه به گوش میرسد، اینجانب به جهت نقش حسّاس و بسیار مهمّ دستگاه قضائى کشور در تحقّق اهداف عالیه‌ى نظام اسلامى، لازم دانستم از جریان دقیق پیشرفتهاى قوّه‌ى قضائیّه در استقرار عدالت و قسط و اجراى احکام و ضوابط اسلامى و سایر امور مربوط به آن قوّه مطّلع گردم. لذا ضمن تقدیر از زحمات و تلاشهاى پیگیر و مخلصانه‌ى آیت‌الله‌ آقاى یزدى، ریاست محترم قوّه‌ى قضائیّه، و با اطّلاع از سوابق فضل و تعهّد و نیز تجربه‌ى طولانىِ خدمت شما آقایان در آن قوّه، آقایان محترم را جهت انجام بازرسى در قوّه‌ى قضائیّه تعیین مینمایم تا در مدّت سه ماه نسبت به موارد ذیل بازرسى کامل و دقیق به عمل آورده و در هر مورد، گزارشات وافى به اینجانب و به رئیس محترم آن قوّه ارائه نمایند.

سلامت و پرکاری دستگاه قضایی عامل ریشه‌کنی فساد و ظلم در همهٔ شرایط

… بیرون بیایند. ثانیاً اخلاص فراوان خودم را به قضات مؤمن و شجاع و خدوم و کارآمد باید عرض کنم. واقعاً آن قشرى که جا دارد که ما بر روى توانایی‌‌هاى او و کارایى او و تلاش موفّق او هر چه میتوانیم سرمایه‌‌گذارى مادّى و معنوى بکنیم، قشر قضات است. علّت هم معلوم است؛ بارها هم گفته‌‌ شده، همه هم گفته‌‌اند و آن، این است که اگر دستگاه قضائى از شرایط لازم برخوردار باشد و کارِ درست بکند، بزودى در کشور فساد و تباهى و ظلم و تبعیض و فسق و بقیّه‌‌ى چیزهایى که یک جامعه را زمین‌‌گیر میکند و فاسد میکند، ریشه‌‌کن خواهد شد. اگر خداى نکرده دستگاه قضائى سالم نبود یا پُرکار نبود، آن‌‌ وقت همه‌‌ى این جرایم رشد میکنند، این میکروب‌‌ها جرئت حیات پیدا میکنند، جرئت زیاد شدن و فعّال شدن پیدا میکنند. لذاست که دستگاه قضائى واقعاً همه ‌‌چیز است براى ما. فرق هم نمیکند؛ چه در دوران سازندگى که امروز است، چه در دوران جنگ که دیروز بود، چه در حوادث گوناگون ــ از عافیت و بلا ــ که یک ملّت انقلابى، یک کشور بزرگ همواره با آن مواجه است. در همه‌‌ى شرایط آن چیزى که یک لحظه به رکود آن، به جمود آن، به بیکارى آن، به …

رضایت نداشتن از وضع موجود و لزوم نزدیک شدن به الگوی امیرالمؤمنین

خب، حالا ما به این حدّ قوّه‌‌ى قضائیّه حقیقتاً راضى نیستیم. قدر شما آقایان را میدانیم و پیشرفت قوّه‌‌ى قضائیّه را هم مثل همه‌‌ى اولى‌‌الابصار مشاهده میکنیم؛ واقعاً محسوس است و تحرّک و تلاش قوّه‌‌ى قضائیّه بحمدالله‌‌ خوب است، امّا شما الگو را دستگاه امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) قرار بدهید؛ خودمان را با آن بسنجیم، نگوییم هم نمیشود؛ بله، آن‌‌جور نخواهد شد لکن نزدیک به آن چرا، شبیه آن چرا، ممکن است بشود. ما در کشورى زندگى میکنیم که سالیان متمادى وضع قضائىِ نابسامانى داشته؛ لذا ما اوّلیّات انسانى را در امر قضا بتدریج فراموش کرده بودیم. البتّه بعد از انقلاب شهید مظلوم آیت‌‌الله‌‌ بهشتى …

پناهگاه مطمئن هر مظلوم از همهٔ قشرها در جامعهٔ اسلامی

ببینید، در جامعه‌‌ى ایرانى خیلى آسان و آشنا است به ذهن همه‌‌ى آحاد این مردم که حقّ یک نفرى را بخورند، چند سال هم دوندگى کند، به جایى هم نرسد! کدام از شما و کدام از آحاد این ملّت چنین صورت مسئله‌‌اى را نشنیدید یا مکرّر نشنیدید؟ این[طور] باید نباشد. در جامعه‌‌ى اسلامى باید هر مظلومى احساس بکند که یک پناهگاهى آنجا هست؛ مثل کسى که در یک طوفان سختى، در یک کولاک خیلى سختى، در جادّه‌‌ى خطرناکى، در شبى دارد حرکت میکند، یک پناهگاهى هم در یک نقطه‌‌اى است، خودش را سینه‌‌خیز هم که شده به آنجا خواهد رساند و مطمئن است آنجا که رسید، دیگر خیالش بایستى آسوده باشد. آن پناهگاه، قوّه‌‌ى قضائیّه است؛ فرق هم نمیکند، همه‌‌ى قشرها باید این احساس را داشته باشند. این غلط است که ما بگوییم فلان کسان، نزدیک دادگسترى نیایند که نمیرسیم؛ نه، به همه میرسیم.

پرهیز شدید قضات از وابستگی سیاسی و دخالت دادن گرایش سیاسی در قضا

یک چیز دیگرى که در دستگاه قضائى مهم است [گرایشهاى سیاسى است]. حقّ همه‌‌ى مردم این است که در جریانات سیاسى وارد بشوند، اظهار نظر کنند، جزو گروه‌‌هاى سیاسى باشند؛ در دستگاه قضائى این یک حالت خاصّى دارد. داشتن عقیده‌‌ى سیاسى یک چیز قهرى و طبیعى است، قهراً یک مقدار کمى هم حرکت به مقتضاى گرایش سیاسى در برخوردها، شاید به نحوى اجتناب‌‌ناپذیر باشد امّا مسئولین دستگاه قضا و کسانى که سرنوشت قضایاى مشکل مردم دست آنها است، باید بشدّت پرهیز کنند از تضلّع[5] در امور سیاسى و بشدّت پرهیز کنند از دخالت دادن گرایش سیاسى در آن کار مهمّى که بر دوششان است؛ یعنى قضا؛ خیلى چیز مهمّى است. فرق هم نمیکند که گرایش سیاسى به کدام سمت و چگونه باشد. على‌‌اىّ‌‌حال وابسته شدن، متضلّع شدن به یک جریان سیاسى به ‌‌طورى که در عمل مشهود باشد و محسوس باشد و در برخوردهاى گوناگون خودش را نشان بدهد، دون شأن قوّه‌‌ى قضائى است و مناسب نیست؛ اگرچه براى مردم عادّى چرا، شاید براى خیلى از مأمورین دستگاه‌‌های غیر قضائى هم همین‌‌طور [باشد].

سرعت و اتقان، دو هدف اساسی کار قضایی

دو چیز در دستگاه قضائى اهمّیّت دارد، یعنى براى یک قاضى میتواند حقیقتاً هدف کارش باشد و در دستگاه قضائى هم همین‌‌طور: یکى سرعت است، یکى اتقان. اگر کار سریع انجام نگیرد، همان عیب بزرگى میشود که در دستگاه‌‌هاى قضائى سابق در دوران طاغوت بود؛ که آثار و نشانه‌‌هاى آن هم در بعضى گوشه‌‌ کنارهاى بعد از انقلاب هم هنوز بود؛ [وجود] چند هزار پرونده در فلان بخش از بخشهاى قضائى؛ پرونده‌‌‌‌هاى متراکم، کهنه؛ این …

لزوم رعایت هم‌زمان اتقان و سرعت در رسیدگی

… میخواهد سریع باشد، میخواهد بَطى‌‌ء[7] باشد؛ [فرقی نمیکند!] حالا فرض کردیم بطى‌‌ء [باشد]، چه ضررى دارد؟ اصلاً رسیدگى نشود، بهتر از این است که این‌‌جور بشود. وقتى بنا شد که خلاف واقع و خطا و اشتباه در آن وجود داشته باشد، در این صورت سرعت چه حُسنى محسوب میشود؟ پس این دو باید با هم رعایت بشود: اتقان و سرعت.

دستگاه قضایی خوب، روح و شرط اصلی تلاش‌ها و مجری عدالت

من عرض بکنم که اگر در کنار این تشکیلات و این برنامه‌‌ى پنج‌‌ساله‌‌ى[9] رئیس‌‌جمهور محترم و این تلاشهایى که این دولت دارد انجام میدهد که واقعاً تلاشهاى فوق‌‌العاده‌‌اى است، و این سیاستهایى که اینها دارند ــ که سیاستهاى ان‌‌شاءالله‌‌ مُفلِح و مصیبى[10] است و آن‌‌‌‌طور که بنده ارزیابى میکنم سیاستهاى خوب و سیاستهاى لازم براى این مملکت است ــ یک دستگاه قضائى خوب نباشد، یک تلاش قضائى موفّق نباشد، مطمئن باشید که این به نفع کشور و به نفع انقلاب نخواهد بود؛ شرط اصلى اینجا است؛ آنها همه شکل است، این روح است؛ چون عدالت با دستگاه قضائى تأمین خواهد شد و مجرى عدالت، دستگاه قضائى است.

اغماض نکردن دستگاه قضایی در برابر خطای روحانیان و تشدید مجازات معممان

… متشکّل است از علما و روحانیّون و فضلا و مدرّسین، نسبت به خاطى در لباس روحانیّت هم که باشد، اغماض نمیکند؛ این از افتخارات ما است؛ هیچ ‌کس نمیتواند این تهمت را به روحانیّت بزند که اینها، هم‌لباس‌هاى خودشان را رعایت میکنند؛ نخیر، ابداً؛ دارید مى‌بینید دیگر؛ خطاى ملبّس به لباس روحانیّت دیده میشود، سنجیده میشود، محاکمه میشود و به حسب عِظَم یا صِغَر جرم، مجازات معیّن میشود؛ البتّه در مواردى، چون معمّم است، مجازات هم سنگین‌تر از غیر معمّم است؛ این را [هم] داریم؛ بعضى‌ از محترمین و از آقایان صاحب صدق نیّت که غرض سوئى ندارند، گاهى به ما مراجعه میکنند، میگویند اگر این جرم را غیر روحانیّون داشته باشند، همین‌جور و با همین شدّت با آنها رفتار میکنند؟ ما میگوییم آنجایى که یک مجازات مشخّصى است، خب نسبت به …

اقامهٔ قسط و عدل تکلیف اصلی قوه و ضمانت آن

… است هیچ‌چیزى به ‌قدر عدل و قسط ‌-نه در قرآن نه در حدیث- مورد توجّه قرار نگرفته. خب بله، رفاهِ زندگى مردم هست؛ امنیّت ‌-مثلاً- که یکى از لوازم زندگى مردم است، هست؛ امّا تکیه‌اى که بر روى عدل شده ‌-که قیام همه‌ی امور به قیام عدل است- بر روى هیچ‌چیز دیگر نشده. البتّه عدل فقط به‌وسیله‌ی قوّه‌ی قضائیّه اجرا نمیشود؛ بلکه همه‌ی دست‌اندرکاران حکومت اسلامى به سهم خودشان در اقامه‌ی عدل موظّف هستند، منتها ضامن آن، قوّه‌ی قضائیّه است. اگر شما که قوّه‌ی قضائیّه هستید عادل باشید و عدالت را هدف اصلى و غیر قابل اغماض در هر شرایطى بدانید، از شخص من تا آحاد مردم و مابین ما ‌-همه‌ی مسئولین حکومتى- امکان ندارد که بتوانند از عدالت منحرف بشوند؛ زیرا که دست قوىّ قاضى ‌-که دنبال عدل است و بصیر است، هم …

اقامهٔ قسط هدف نخست همهٔ بخش‌ها و کارکنان قوه

اوّلین هدفى که اینجا باید مورد نظر باشد اقامه‌ی قسط است. هر کسى که وارد دستگاه قضائى میشود، باید تکلیف خودش را در درجه‌ی اوّل این بداند که قسط و عدل در جامعه اقامه بشود. حالا این قسط و عدل در جامعه چگونه اقامه خواهد شد ‌-یعنى ملاک قسط و عدل چیست- آن بحث دیگرى است. خب، ما حکومت اسلامى هستیم و قوانین ما اسلامى است؛ طبیعتاً قسط و عدل جز با انطباق به قوانین اسلامى تحقّق پیدا نمیکند. هرچه خلاف اسلام بود عدل نیست، قسط نیست؛ ظلم …

بی‌اثر شدن بهترین قوانین در دست افراد فاسد یا نادان

مسئله‌ی بعدى مسئله‌ی اشخاص در قوّه‌ی قضائیّه است. من تصوّر میکنم که بهترین قوانین، بخصوص در قوّه‌ی قضائیّه ‌-در قوّه‌ی مجریّه کمتر این‌جور است- در دست آدمهاى ناسالم ‌-یا ناسالم عملى یعنى آدمهاى فاسد، یا ناسالم فکرى یعنى جاهل، بی‌سواد، نادان، بی‌عقل- تبدیل خواهد شد به یک چیز بی‌خاصیّت و احیاناً مضر. پس قانون [به‌تنهایى] کافى نیست تا ما بگوییم قوّه‌ی قضائیّه ‌-یک وقتهایى گفته میشد- براى فلان کار قانون ندارد. حالا این قانون! با این قانون چه‌کار میخواهیم بکنیم؟ مسئله این است که افراد باید اصلاح بشوند. در قوّه‌ی قضائیّه بایستى یک ملاکهایى را ‌-حالا من نمیگویم خیلى هم ایدئالى و خیالى دنبال افراد بگردیم که شاید کم پیدا بشوند- در آن حدّ معقول در نظر بگیریم؛ آنچه دیگر …

لزوم سخن گفتن با مردم و اطلاع‌رسانی اقدامات مثبت نه فقط تهدید

بعد هم یک قدرى با مردم حرف بزنید. سابق، قوّه‌ی قضائیّه آن‌وقتى با مردم حرف میزد که میخواست تشر بزند و تهدید کند. به نظر من حالا یک وقت تشر و تهدیدى هم دارید اشکالى ندارد؛ خب، به مردم بگویید که مردم ‌-آنهایى که باید بترسند- بترسند، امّا کارهاى مثبتى که انجام میگیرد، اقدامات خوبى که انجام میگیرد، تصمیم‌هاى خوبى که گرفته میشود ‌-مثلاً بنا داریم که ‌ان‌شاءالله‌ فلان کار را بکنیم یا کرده‌ایم، [البتّه] بهتر این است که وقتى آدم کرد بگوید؛ یا مثلاً [براى] فلان دستگاه فلان کارت را صادر کرده‌ایم که بعد از این هیچ کس، وقتى کسى به‌عنوان مأمور دولت یا مأمور دادستانى می‌آید سراغش، این شبهه‌اى نداشته باشد که [او] مثلاً غیرقانونى است- یک وقت به مردم گفته بشود، خبر داده بشود، مردم توجیه بشوند، آموزش …

سلامت دستگاه قضا، شاخص و عامل سلامت و عدالت در همهٔ دستگاه‌های کشور

براى جنابعالى روشن است که قوّه‌ی قضائیّه، نبض دستگاه ادارى و وضعیّت عمومى کشور است. سلامت و استحکام، قاطعیّت و انصاف، دلسوزى و پشتکار، و بالاخره آمادگى و انتظام این دستگاه، نشان‌دهنده و مستلزم وجود سلامت و امنیّت و عدل و داد و حسن جریان امور در کشور و در دستگاه‌هاى اجرائى آن است؛ و بعکس، ضعف و فساد و اختلال و کم‌کارى و بی‌نظمى در این دستگاه، خبردهنده از وجود فساد و ناامنى و بی‌عدالتى در جامعه است؛ و این بدان جهت است که سلامت دستگاه قضا، همه‌ی دستگاه‌هاى دولتى و مردمى را به سلامت سوق میدهد و بیمارى و ناتوانى آن، راه را بر فساد عمومى باز میگذارد. قاطعیّت و انصاف و سرعت عمل و رعایت ضوابط اسلامى، شرایط لازمى است که هرگاه وجود داشته باشد، دستگاه قضائى کشور را مأمن و ملجأ مظلومین و ضعفا میسازد و در آنان امید به وجود می‌آورد.

انتظار سازمان‌دهی دستگاه قضا به شکل کاملاً اسلامی و عادلانه با قاطعیت و ابتکار

انتظار و امید اینجانب آن است که جنابعالى در ادامه‌ی ده سال تلاش و مجاهدتى که عناصر دلسوز و متعهّد در قوّه‌ی قضائیّه مبذول داشته‌اند، با توکّل به خداوند و استمداد از فضل و مدد الهى و با اِعمال قاطعیّت و ابتکار، دستگاه قضائى را به شکل کاملاً اسلامى و برخوردار از عدالت و انصاف کامل، سازمان‌دهى کرده و از عناصر مؤمن و عالم و متعهّد در داخل یا خارج از آن دستگاه استفاده بفرمایید و از همه‌ی علماى محترم و قضات شریف و عناصر مؤمن و غیور که به حفظ حقوق ضعفا و مظلومین اهتمام می‌ورزند، درخواست میکنم که دستگاه بسیار حسّاس قضا را یارى داده و هرگونه کمکى که براى آنان مقدور است، به کمال و کارایى روزافزون آن بنمایند.

تلاش مخلصانه و پرارزش قضات و کارکنان دستگاه قضایی با الهام از احکام اسلامی

… خون پاک و شهادت آن عزیزانى است که در فاجعه‌ی هفتم تیر به شهادت رسیدند که حقیقتاً آن شهادتْ مظلومانه بود و خون پاک آنها دامان جانی‌ها و قاتلها و گروهکهاى وابسته را گرفت.به‌مناسبت حضور آقایان محترم دستگاه قضائى جمله‌ی کوتاهى درباره‌ی قوّه‌ی قضائیّه عرض کنم. شک نیست که قوّه‌ی قضائیّه در جمهورى اسلامى ایران، مثل دیگر ارگان‌ها و دستگاه‌هاى این نظام از تلاش مخلصانه و دلسوزانه و غیر قابل ارزیابى از لحاظ عظمت و ارزش از سوى جمع کثیرى از مؤمنین برخوردار است؛ این تعداد کثیرى از قضات دادگاه‌ها و دادسراها و دستگاه‌هاى عالى قضائى و دست‌اندرکاران امور ادارى و همه‌ی عناصر قوّه‌ی قضائیّه که در طول این چند سال با الهام از احکام اسلامى تلاش کردند و زحمت کشیدند، حقّاً و انصافاً زحمت مأجور و مغتنمى بوده.

ملاک سلامت جامعه و اصلاح تدریجی همهٔ دستگاه‌ها با سلامت آن

در همه جاى عالم قوّه‌ی قضائیّه ملاک و معیار سلامت جامعه است. اگر قوّه‌ی قضائیّه‌ی سالم و دقیق و دور از هرگونه عاملى غیر از عامل عدل و انصاف و مقرّرات اسلامى وجود داشته باشد، تمام دستگاه‌هاى کشور بمرور اصلاح خواهند شد و جامعه اصلاح خواهد شد. ممکن نیست که در یک کشورى، دستگاه قضائىِ سالمِ بی‌عیبى وجود داشته باشد، مگر اینکه آن کشور بر اساس معیارهاى حاکم بر آن جامعه ‌-که براى دستگاه قضائى معتبر است- به سلامت کامل خواهد رسید؛ حالا تا آن معیارها براى آن جامعه چه باشد. اگر دستگاه قضائى از آن سلامت …

لزوم ملجأ و مأمن بودن دستگاه قضایی برای هر مظلوم در برابر ظلم از هر مقامی

حقیقتاً دستگاه قضائى باید ملجأ و مأمن مردم به‌حساب بیاید. خب، در جامعه کمبود هست، کسر هست، مشکلات براى مردم هست، درگیرى هست، کسانى هستند که به کسان دیگرى ظلم میکنند، یا به اموالشان، یا به عِرضشان، یا به جانشان یا به حیثیّتشان تعرّض میکنند؛ مشکلات در هر جامعه‌ی بشرى قهراً وجود دارد. دستگاه قضائى باید آن‌چنان باشد که هر کسى در جامعه با هرگونه ظلمى از هر مقامى مواجه شد، خاطرش آسوده باشد؛ مثل فرزندى که پدر عاقلِ مهربانِ قوی‌اى دارد، هر کسى به او اندک تعرّضى بکند، دلش قرص است؛ میگوید الان میروم به پدرم میگویم و او انتقام من را خواهد گرفت، حقّ من را خواهد گرفت. بر تمام آحاد کشور، چنین روحیه‌اى بایستى نسبت به دستگاه قضائى حکم‌فرما باشد. اگر به …

حاکمیت احکام و معیارهای اسلامی بر دستگاه قضایی

و بُعد دیگر، حاکمیّت احکام و ارزشهاى اسلامى بر این دستگاه است؛ ملاکها و معیارهاى اسلامى، که قوی‌ترین و متقن‌ترین و محکم‌ترین ملاکها و معیارها براى اداره‌ی یک مجموعه‌ی قضائى است. و ما نباید هم در مقابل هو و جنجال مخالفین و دشمنان و آن کسانى که هر نقطه‌ی مثبتى هم در جامعه‌ی اسلامى باشد مورد انتقاد قرار میدهند، دچار انفعال بشویم. بله، فرهنگ غربى، شیوه‌ی قضائى اسلامى را قبول ندارد؛ خب، ما هم شیوه‌ی قضائى آنها را قبول نداریم؛ وَ لآ اَنتُم …

انجام کارهای فراوان در سال گذشته همراه با توجه به نسبت آن با کارهای انجام‌نشده

… کنید؛ یعنی یک تناسبی بین اینها همیشه برقرار کنید. گاهی انسان صد مورد کار خوب انجام داده و خوشحال است از اینکه صد کار خوب انجام گرفته؛ وقتی دقّت میکند، میبیند دویست کار خوب باید انجام میداد که آن دویست کار را انجام نداده، این خوشحالی یک مقداری کم میشود. البتّه من به هیچ وجه ادّعا نمیکنم که وضع در سال گذشته در قوّه‌ی قضائیّه این بوده؛ نه، کارهای خیلی فراوانی شده، ما هم گزارش را داریم و درست است، لکن همیشه این را در نظر داشته باشید که نسبت کارهای انجام‌گرفته را با کارهای انجام‌نگرفته‌ای که باید انجام میگرفت، ملاحظه کنید.

قدردانی از تلاش مدیران، قضات و کارکنان قوه

… شهید بهشتی عزیز و سایر شهدائشان و بخصوص شهدای اخیر که مرحوم آقای رئیسی (رضوان الله علیه) سابقه‌ی خوب و برجسته‌ای در قوّه‌ی قضائیّه دارند ــ یاد همه‌ی این شهیدان عزیز را ــ گرامی میداریم؛ خداوند درجاتشان را ان‌شاءالله عالی کند و زحماتشان را مأجور بدارد. از کارکنان شریف قوّه‌ی قضائیّه ــ چه مدیران، چه قضات، چه کارکنان اداری ــ بنده صمیمانه تشکّر میکنم؛ تلاش میکنند. همان‌طور که آقای محسنی فرمودند و بنده هم بی‌اطّلاع نیستم، بحمدالله تلاش خوبی دارد در قوّه انجام میگیرد؛ خیلی متشکّریم از زحمات شماها، از تلاشهای شماها. و بخصوص از خود رئیس محترم قوّه بنده متشکّرم. ما می‌شنویم از ایشان در جلسات دیدارهای با ایشان، کارهایی را که در قوّه انجام گرفته؛ تذکّراتی میدهیم، گزارشهایی می‌شنویم؛ خوب تلاش میکنند، بحمدالله خوب کار میکنند. علاوه بر نقاط مثبتی که در آقای محسنی هست، این هم یک …

کوتاه شدن مدت رسیدگی به‌عنوان شاخص عمدهٔ قوه

این سندها، سندهای خیلی خوبی است. حالا چند مورد [از شاخصها] را من عرض میکنم که اینها را از گزارش خود قوّه‌ی قضائیّه که مکتوب فرستاده بودند، نقل میکنم. مثلاً مدّت زمان رسیدگی؛ یکی از شاخصهای عمده این است دیگر؛ مدّت زمان رسیدگی کوتاه بشود.

تشکیل قرارگاه پیگیری توصیه‌های سال گذشته و پیشرفت نسبی آن

بنده در سال گذشته، در این دیدار سالیانه‌ای که با شما داریم، موارد مهمّی را عرض کردم،[3] نمیخواهم باز همانها را تکرار کنم یا بتفصیل صحبت کنم؛ یک چند نکته را فقط تأ‌کید میکنم. کارهایی که ما سال گذشته گفتیم، خب من همان وقت اطّلاع پیدا کردم که در قوّه‌ی قضائیّه یک قرارگاهی تشکیل شد برای پیگیری آن کارها. در بخشی از آن کارها پیشرفتهای خوبی هم بوده، در بخشی هم پیشرفتی نبوده؛ بالاخره کار شد، ترتیباتی فراهم شد، که خود این ایجاد ترتیبات برای اینکه کارها را جلو ببرند، یک چیز مهم و قابل توجّهی است؛ منتها یک نکته را من عرض بکنم: مناط[4] داوری خودتان را کاری که انجام داده‌اید قرار ندهید؛ مناط داوری را خروجی کار قرار بدهید. مثلاً‌ فرض کنید اینکه ما سر فلان قضیّه این کارها را کردیم، این تعداد جلسه گذاشتیم و غیره، اینها ملاک نیست؛ ملاک این است که نتیجه چه …

بهره‌گیری از تجربهٔ متراکم چهل‌ساله قوه برای تحول

اوّلین مطلبی که من میخواهم عرض کنم، همین مسئله‌ی تحوّل در قوّه‌ی قضائیّه است. خب قوّه‌ی قضائیّه چهل و چند سال پشتوانه‌ی تجربه و آزمون و خطا دارد؛ این خیلی مهم است. چهل و چند سال است که ما در قوّه‌ی قضائیّه شاهد طرحهای گوناگون، برنامه‌های مختلف، اقدامهای گوناگون هستیم و این تجربه‌های متراکم و انباشته‌ای را در اختیار صاحب‌نظران قرار میدهد؛ این چیز خیلی باارزشی است؛ از این تجربه‌ها باید استفاده کرد برای تحوّل. تحوّل را هم معنا کردیم؛ تحوّل یعنی نقاط مثبت را تقویت کنیم، نقاط منفی را به صفر برسانیم؛ این معنای تحوّل است. گاهی اوقات به صفر رساندن نقاط منفی مستلزم یک کار مهمّ تغییر سازمانی است؛ در سازمان باید تغییر داده بشود؛ گاهی در جهت‌گیری‌ها باید تغییر داده بشود؛ …

شرافت اکثریت قضات و کارمندان و مخدوش شدن چهرهٔ قوه به دست اقلیتی کوچک

مسئله‌ی بعدی مسئله‌ی مبارزه با فساد است، هم در درون قوّه، هم در بیرون قوّه؛ یکی از وظایف شما این است. البتّه [مبارزه با فساد در] درون قوّه را به جناب آقای محسنی هم که دیروز پریروز با ایشان ملاقات داشتیم گفتم و روی این تکیه کردم. البتّه یک اکثریّت قاطع ــ نزدیک به همه ــ در قوّه‌ی قضائیّه مردمان شریفی‌اند، چه قضات، چه کارمندان؛ با امکانات کم، با درآمد کم ــ واقعاً کم ــ دارند کار سخت انجام میدهند. شرافت این عزیزان را انسان نبایست از نظر دور بدارد. یک اقلّیّت کوچکی هم هستند که از موقعیّت سوء استفاده میکنند و چهره‌ی قوّه را در نظر مردم مخدوش میکنند. این کسی هم که این کار را انجام میدهد، یعنی کار خلاف را انجام میدهد، لزوماً قاضی نیست؛ گاهی مثلاً منشی فلان دادسرای فلان شهر دوردست یک حرکتی انجام میدهد، همین را تکثیر میکنند و غلبه میدهند به قوّه و بر اساس آن روی قوّه قضاوت میکنند. حیف است [چنین شود]. با این …

وظایف قانون اساسی برای قوه فراتر از دادرسی دعاوی

مطلب بعدی درباره‌ی وظایف دیگر قوّه‌ی قضائیّه است. به قانون اساسی که شما مراجعه میکنید، می‌بینید که وظیفه‌ی قوّه‌ی قضائیّه فقط محکمه‌داری در دادسراها یا در دادگاه‌ها نیست که دادرسی دعاوی و اختلافات و مانند این چیزها باشد؛ فقط این نیست؛ وظایف مهمّ دیگری در قانون اساسی بر عهده‌ی قوّه‌ی قضائیّه گذاشته شده. مثلاً یکی از آنها احیای حقوق عامّه است؛ حقوق عامّه خیلی چیز مهمّی است. شناسایی حقوق عامّه خودش یک مسئله است؛ احقاقش [هم] یک مسئله‌ای است که خیلی هم سخت است. حالا مثلاً اگر من بخواهم مثال بزنم، یکی از حقوق عامّه، امنیّت روانی جامعه است. اینکه یک عدّه‌ای آنجا …

دادرسی مردم در برابر تعارض دستگاه‌های قدرت

یا «تأمین آزادی‌های مشروع»؛ یکی از وظایف قوّه‌ی قضائیّه تأمین آزادی‌های مشروع است. خیلی دقیق نوشته‌اند؛ آزادی مطلق نیست، آزادی مشروع. آزادی مشروع همان است که شرع اجازه میدهد. قانون اساسی این است. در ذیل حکم شرع، آزادی‌های مردم باید تأمین بشود. خب، دستگاه‌های قدرت به طور طبیعی در یک مواردی دچار معارضه میشوند؛ چه کسی باید در این زمینه به داد مردم برسد؟ قوّه‌ی قضائیّه؛ یعنی یکی از کارهای مهمّ قوّه‌ی قضائیّه همین است. یا مثلاً پیشگیری از وقوع جرم که البتّه این از جمله‌ی آن مواردی است که دستگاه‌های دیگر هم در آن نقش دارند؛ اینها چیزهایی است که در قانون اساسی به اینها تصریح شده و بایستی برای اینها برنامه‌ریزی کرد. اینها چیزهایی نیست که با حرف زدن و با گفتن و تصمیم‌گیری‌های …

پیشنهاد رئیس قوه برای عفو گستردهٔ متهمان و محکومان

در پی پیشنهاد رئیس قوه قضاییه به حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مبنی بر موافقت با عفو و تخفیف مجازات جمع قابل توجهی از متهمان و محکومان حوادث اخیر و همچنین محکومان دادگاههای عمومی و انقلاب و سازمان قضایی نیروهای مسلح، رهبر انقلاب اسلامی با این پیشنهاد موافقت کردند.