قوهی قضائیه یعنی آن دستگاهی که بخش عظیمی از مقاصد نظام جمهوری اسلامی بستگی به کارآئی آن قوه و کارکرد آن دارد. مسئلهی عدالت، مسئلهی احقاق حق، مسئلهی قانونگرائی، ایستادگی در مقابل زورگو، متجاوز، سوءاستفادهچی، دادن احساس امنیت و آرامش و طمأنینه به مردم در زندگی، چیزهایی نیست که در نظام جمهوری اسلامی به چشمِ کماهمیت بشود به آنها نگاه کرد. این وظائفی است که متوجه به قوهی قضائیه است؛ قوهی قضائیه متکفل و متعهدِ این کارهاست.قوهٔ قضاییهگروه و سازمان
نامهای دیگر: دستگاه قضایی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
دستگاه قضایی کشور، وظایف، ساختار و عملکرد آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار رئیس و نمایندگان مجلس شوراى اسلامى— ۱۳۶۸/۰۳/۲۴
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴۱۳۶۸۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
در مورد قوهی قضائیه: قوهی قضائیه به دو عامل نیاز دارد تا بتواند موفق باشد. در هر نظامی، در هر اجتماعی، قوهی قضائیه حل و فصل کنندهی اختلافات و حاکم کنندهی عدل در مقابل ظلم و تجاوز و فساد و اینهاست. برای اینکه قوهی قضائیه در این هدف والا موفق بشود، به دو چیز احتیاج دارد: یکی قدرت و اقتدار - که باید قوی باشد - دوم، اعتماد؛ یعنی مردم باید به او اعتماد داشته باشند. قوهی قضائیه این دو چیز را نیاز دارد. اقتدار قوهی قضائیه را میتوان با همین زیرساختهای انسانی و فنی - که در این زمینه، شرحی از پیشرفتها را رئیس محترم قوه دادند؛ بنده هم تا حدود زیادی در جریان کارهائی که انجام گرفته است، هستم - تأمین کرد. قوهی قضائیه با استحکام درونی، با تربیت و به کار گرفتن انسانهای شایسته، فاضل، امین و درستکار، قوّت و اقتدار پیدا میکند. با وضع قوانین درست، با نظارتهای متناسب، با بهرهگیری از پیشرفتهای گوناگون فنی و سازمانی و استفادهی از همهی دنیا، این اقتدار به وجود میآید. ما از این که از دیگران یاد بگیریم - مکرر عرض کردهایم - خجالت نمیکشیم. ما از هر ملتی، از هر کشوری، از هر نظام قضائیای در دنیا که یک نکتهی خوب و روشن در کار خود داشته باشد، استفاده خواهیم کرد، از او یاد میگیریم. البته چشمبسته به روشها و حرفهای این و آن نمیگرویم؛ این غلط است. چون در دنیا اینجور رفتار میکنند، پس ما هم باید اینجور رفتار کنیم؛ نه، این غلط است. «و ان تطع اکثر من فی الارض یضلّوک عن سبیل الله ان یتّبعون الّا الظّنّ و ان هم الّا یخرصون».[1] از روش این و آن اطاعت و تبعیت نمیکنیم. غربیها اینجوری عمل میکنند، شرقیها اینجوری عمل میکنند، فلان کشور اینجوری عمل میکند، پس ما هم بکنیم؛ نه، این غلط است. ما از تشخیص خودمان تبعیت میکنیم. یعنی وقتی دیدیم در نظام قضائىِ فلان کشور دورافتاده - بزرگ یا کوچک - این نکته وجود دارد که کار آنها را در امر قضا سهل کرده است و این فوائد را داشته است، عقل ما وقتی این را تشخیص داد، آن وقت این را عمل میکنیم. این تبعیت از او نیست، این تبعیت از عقل است؛ این خوب است. اینها برای قوهی قضائیه اقتدار میآورد. تلاش زیاد، ابتکارِ روزبهروز و نوآوری اقتدار میآورد. نمیتوان همین طور نشست تا امور در جریان عادی خودش پیش برود؛ مسئولین قوه باید نگاه کنند، ضعفها را پیدا کنند، مشکلات را پیدا کنند، گرههای کور را پیدا کنند، اینها را با ابتکار برطرف کنند؛ ذهنهای برتر و ذهنهای ممتاز میتوانند کمک کنند؛ بحمدالله در درون قوه هم هستند، از بیرون قوه هم استفاده بشود. زیرساختهای فنی تأمین بشود، زیرساختهای انسانی تأمین بشود؛ این میشود اقتدار قوهی قضائیه؛ یک قوهی قوی و مقتدر که توانائی حرکت به سمت اهداف خودش را دارد. این رکن اول.اگر ما بخواهیم همهی آرزوهای خودمان را در مورد مسئلهی قضاء در کشور، در یک جمله خلاصه کنیم، این کلمهی «ارتقاء قوهی قضائیه» محصول این خلاصهگیری است. ما باید قوهی قضائیه را به طور دائم ارتقاء ببخشیم. همهی این گزارشهای خرسند کنندهای که چه امروز شنیدیم و چه آنچه که در گزارشهای مکتوب و شفاهی به ما میرسد، به جای خود در خور تقدیر و سپاس است؛ لیکن آنچه که متوقع است، ارتقاء قوهی قضائیه است به معنای کفایت عدل قضائی در کشور؛ این هم ممکن نخواهد شد، حاصل نخواهد شد، مگر آن وقتی که انسان خروجیهای آن را مشاهده کند. همهی این مقدمات برای این است که در جامعهی ما عدالت قضائی تحقق پیدا کند. اگر عدالتِ قضائی شد، مفاسد برچیده خواهد شد، افراد ناصالح از دستاندازی به مراکز حیاتی جامعه دستشان کوتاه خواهد شد؛ صلحاء در مراکزی که شایستهی آن هستند، قرار خواهند گرفت. همهی اینها بسته به تمامیت و کمال قوهی قضائیه است. واقعا اگر نظام اسلامی بتواند قوهی قضائیه را آنچنانی که نظر اسلام است، آنچنانی که در منابع دینی و فقهی ما مطرح شده است، بسازد و سامان بدهد، اکثر مشکلات جامعهی ما ـ و هر جامعهای ـ برطرف خواهد شد؛ مشکلاتی که ناشی از طغیانهاست، ناشی از خودخواهیهاست، ناشی از تعدیها و تعرضهاست، برطرف خواهد شد. بنابراین هدف باید ارتقاء قوهی قضائیه باشد. به هیچ حدی نباید قانع شد، تا آن وقتی که برسیم به سقف مطلوب. باید به سقف مطلوب برسیم. و به نظر من اگرچه این راهی طولانی است، اما قابل وصول است. اینجور نیست که ما بگوئیم خودمان را و دیگران را داریم به یک آرزوی دستنیافتنی دعوت میکنیم؛ نه، قابل وصول است. شما میتوانید. در کشور، ظرفیت و استعداد یک چنین چیزی وجود دارد. باید با تلاش، با ابتکار، با خسته نشدن، با بهکارگیری امکانات و اشخاص و شخصیتهای دارای ظرفیت، این راه را پیمود و پیش رفت.شاهدها (۳۲۱ پاراگراف)
تقارن روز قوهٔ قضاییه با سالگرد شهادت هفتم تیر
این خود یک نکتهای است که روز قوهی قضائیه یا هفتهی قوهی قضائیه با نام و یاد یک شهادت بزرگ معرفی میشود؛ شهادت برجستگانی از نظام جمهوری اسلامی، که در میان آنها شخصیت برجستهی شهید عزیز مرحوم آیتاللَّه بهشتی و برخی دیگر از مسئولان قوهی قضائیه و نیز قوای دیگر حضور داشتند. فکر خوبی شد که سالگرد گزارش قوهی قضائیه منطبق شود با سالگرد یادآوری این شهادت بزرگ. این شهادتها پشتوانهی حرکت ملت است. حادثهی هفتم تیر و شهادت شهید مظلوم مرحوم دکتر بهشتی و دیگر یارانش یک مقطعی برای حرکت عظیم انقلاب به سمت هدفهای خود شد، بعد از آن که میخواستند این حرکت را به طرفهای دیگر منحرف کنند.الزام قانونی قاضی به رسیدگی به شکایت افترا و نبودن جای گله از او
… است. بنابراین وقتی شما روی شخص و مصداق تکیه میکنید، هم احتمال اشتباه هست، هم وسیلهای به دست میدهید برای اینکه آن زرنگ قانوندانِ قانون شکن - که من گفتهام قانوندانهای قانون شکن خطرناکند - بتواند علیه شما استفاده کند. شما از دادستان چه گلهای میتوانید بکنید؟ اگر یک نفری بهعنوان مفتری یک شخصی را معرفی کند و بگوید آقا او این افتراء را به من زده. خوب، شأن آن قاضی این نیست که برود دنبال ماهیت قضیه. اگر این افتراء گفته شده باشد، زده شده باشد، مادهی قانونی آن قاضی را ملزم به انجام یک کاری میکند؛ لذا نمیتوانیم از او گله کنیم. شما زرنگی کنید، شما اسم نیاورید، شما روی مصداق تکیه نکنید؛ شما پرچم را بلند کنید. وقتی پرچم را بلند کردید، آن کسی که مجری است، آن کسی که در محیط اجراء میخواهد کار انجام دهد، همه حساب کار خودشان را میکنند. آن کسی هم که فریاد مربوط به محتوای این پرچم را بلند …پیوند هفتهٔ قوهٔ قضاییه با روز هفتم تیر
… در بینشان وزیر کارآمد، نمایندگان کارآمد مجلس، فعالان کارآمد سیاسی حضور دارند - و نه فقط این ضربه تأثیری در هویت و استحکام و ایستادگی نظام نگذارد، بلکه انگیزه و ایمان مردم را بیشتر کند؛ استحکام نظام را بیشتر کند. اینها آن ابعاد بسیار مهمِ هفتم تیر است. و قوهی قضائیهی ما این روز را برای قلهی هفتهی نیروی قضائی و یادآوری اهمیت نیروی قضائی انتخاب کرده است. اینها با هم مرتبط است.لزوم پرهیز از تضعیف قوهٔ قضاییه
… کار متراکمی که دولت انجام میدهد، انصافاً درخورِ تحسین و ستایش است؛ کارِ خیلی خوبی است. انتقادهای غیرمنصفانه نشود. برخورد با دستگاههای دیگر هم باید همینطور باشد. مجلس مرکز تصمیمگیری دربارهی برنامههای اساسی و همهجانبهی کشور است و مجلس هم نباید تضعیف شود. قوهی قضاییه هم نباید تضعیف شود. انتقاد کردنِ صحیح و عاقلانه، غیر از حرف زدن به شکلی است که یک دستگاه را ناکارآمد نشان بدهند و ناموفق جلوه بدهند؛ چه حق باشد، چه ناحق، غلط است.فراخواندن دادگستریها به رقابت در پاسخ به شکایات مردم و جلب اطمینان آنان
… من عرض کردم که مسؤولان کشور، امسال را سال رقابت در این کار بدانند. این رقابت، حقّ است. این رقابت، درست است و مورد رضای خداست. «فاستبقوا الخیرات[1] ». رقابت هم به این است که هرکدام از بخشها، واحدهای گوناگونشان را در سرتاسر کشور به این مسابقه بزرگ فرا بخوانند. قوّه قضاییّه، دادگستریهای سرتاسر کشور را به این رقابت فرا بخواند تا پس از گذشت چند ماه یا یک سال بتوانند یک محاسبه و ارزیابی بکنند و ببینند که کدامیک از دادگستریهای کشور بیشتر توانسته است پاسخ شکایات مردم را بدهد، به دردهای آنها برسد، اطمینان آنها را جلب نماید و پروندهها را به بهترین وجه مختومه کند؛ این یک امتیاز بشود. هرکدام از وزارتهای مختلف، بخشهای گوناگونی را که در سرتاسر کشور دارند، به این رقابت دعوت کنند و آنها هم همین مقایسه را انجام دهند. خودِ مجموعه هیأت دولت بین وزارتخانههای مختلف همین مسابقه را برگزار کند، آنها را دعوت نماید و معلوم شود که در …تعقیب و مجازات فسادانگیزان در کنار پیشگیری قوهٔ مجریه
… آن برچسب یک تسویه حساب سیاسی و خصوصی زدند. این غلط، خلاف واقع و دروغ است. مبارزه با فساد مالی و اقتصادی جدیست و ادامه دارد. البته من به مسئولین قوه قضاییه و مجریه سفارش کردم که جنجال به راه نیندازند؛ جنجال موجب گم شدن اصل مسئله میشود. باید با آن مبارزه کرد. این مبارزه در قوه مجریه به معنای پیشگیری و جلوگیری از رشد فساد مالی از طریق دهانهها و دروازههای آن است در قوه قضاییه مبارزه به نحوی دیگر است و تعقیب مجرمین و فسادانگیزان و مجازات آنها را شامل میشود.نامگذاری هفتهٔ قوهٔ قضاییه و قدردانی از تلاشهای پس از شهید بهشتی
این هفته بسیار بجا به نام قوه قضاییّه نامگذاری شده است؛ چون تشکیلات جدید قضایی و نظام نوین قضایی اسلامی با فکر و ابتکار و پشتکار شهید مظلوم بهشتی توانست منعقد شود و شکل بگیرد. البته اگر خود او زنده میماند، مسلّماً حرکت این نظام بهسوی تکامل و رفع عیوب و جلب جهات مقوّی و مرجّح، سریعتر انجام میگرفت. بعد از ایشان هم تلاشهای مشکور مبذول شده است که انشاءاللَّه خدای متعال زحمات عزیزانی را که در طول سالیان اخیر، در این راه زحمت کشیده و تلاش کردهاند - در هر سطحی از سطوح قوّه قضاییّه که بودند؛ چه در سطح مدیریّت و چه در سطوح دیگر - قبول کند.پرسش رهبری از قوه و گزارش اقدامات در زمینهٔ عدالت اجتماعی
البته کارهایی هم میشود؛ نه اینکه هیچ کاری نشود. بنده چندی پیش در همین زمینه از قوه قضاییه سؤالی کردم. گزارشهایی دادند و کارهایی هم انجام میگیرد؛ لیکن روند کار طوری نیست که بنده را هم راضی کند؛ چه برسد شما را که جوان و آرمانخواه هستید.نقل سخن امام دربارهٔ نارضایتی دستکم نیمی از مردم از دادگاهها
… بعضیها میگویند که در زمان امام این دادگاه نبوده است. بیخود میگویند؛ این مربوط به زمان امام است و ایشان این دادگاه را تشکیل دادند و برای این دادگاه اهمیت قائل میشدند. این دادگاه کارهای بزرگی کرده است؛ بنابراین دادگاه خوبی است و جایگاهش هم جایگاه قانونی است. البته بدیهی است که یک وقت امام نه درباره این دادگاه، که درباره کل قوه قضاییه میگفتند: قوه قضاییه و دادگاههای قوه قضاییه از خصوصیاتشان این است که حداقل نیمی از مردم از اینها ناراضیند؛ چون نیمی از مراجعهکنندگان کسانی هستند که یا محکومند؛ یا طرفدار آن محکومند؛ بالاخره ناراضی میشوند. دادگاه ویژه روحانیت هم از این قبیل است.لزوم رسیدگی دستگاه قضایی به خطای هر کس حتی از یاران انقلاب
… نمیشود بگوییم چون یار واقعی انقلاب است، پس او محاکمه نشود. این منطق درستی نیست. حالا این دو نفری که این آقا اسم آوردند، آیا وضعشان چطوری است؛ یاران واقعی انقلاب هستند، بودند، حالا هم هستند یا نیستند؛ یا بعضیشان هستند، بعضیشان نیستند، من کاری به آن ندارم؛ لیکن اگر فرض کنیم کسی جزو یاران انقلاب است، این نباید مانع شود از اینکه در هنگامی که بهنظر دستگاه قضایی خطایی از او سر میزند، دست قضا به سمت او هم دراز شود.پیگیری قانونی سوءاستفاده از سخنان رهبری در صورت امکان
… را خواست بد بفهماند و القاء کند، مردم میفهمند، این خودش به نظر من مانع بزرگی خواهد بود. همیشه هستند افرادی که سوءاستفاده میکنند. همیشه آدمهایی هستند که از هر چیزی -از یک روایت، از یک آیه، از یک حدیث- ممکن است سوءاستفاده کنند. این خیلی نباید ما را نگران کند. البته اگر بفهمیم چه کسی سوء استفاده کرده و چگونه سوء استفاده کرده، چنانچه راه دنبالگیری قانونی داشته باشد، ولش نمیکنیم -این را هم شما بدانید- مگر خیلی زرنگ باشند و بهانهی قانونی دست ما ندهند.قدردانی از تلاش مسئولان و قضات پاکدامن
درباره قوّه قضاییّه، بعد از اظهار ارادت و اخلاص به شما عزیزانی که در این قوّه زحمت میکشید، همچنین همه کسانی که در سرتاسر کشور، در جمع قوّه قضاییّه تلاش میکنند، و تشکّر از زحماتتان و قدردانىِ از آنچه که کردید، یا همّت آن را دارید که بکنید؛ همچنین اظهار ارادت نسبت به همه شما، مخصوصاً رئیس محترم این قوّه عظیم و شخصیتهای برجسته و قضات شریف و پاکدامن و شجاعیکه هستند، میخواهم دو نکته را در کنار هم و با هم عرض کنم:سپردن نتیجهٔ پرونده به دادگاه و خوب دانستن رسیدگی قضایی
… و من واقعاً دیدم معضلی هست، این معضل را به شکلی موقّتاً حل کردم و این به ملاحظه اطراف قضیه بود. من دیدم که اطراف قضیه - که مسؤولان عالیرتبه کشورند - سر این قضیه دچار مشکل میشوند؛ لذا من دخالت کردم و موقّتاً این قضیه را حل نمودم؛ لیکن این حل نهایی نبوده است. بالاخره پروندهای است، به دادگاه میرود و نتیجه معلوم میشود. به نظر من، دادگاه چیز بدی نیست؛ خوب است.فعالیت و تلاش و خدمات ارزشمند آن
اگرچه توصیه نمیخواهد و بحمدالله اینجور است لکن حالا تأکیداً عرض میکنیم که همکارى با قواى دیگر هم ــ قوّهى قضائیّه و قوّهى مقنّنه ــ مسئلهى بسیار اساسى و مهمّى است؛ همکارى و روش مهربانانهاى که در این بُرههى اخیر بحمدالله بوده. قوّهى قضائیّه فعّال است، باتلاش است، مشغول خدمات باارزشى است؛ قوّهى مقنّنه با احساس مسئولیّت، با دلسوزى در مسائل حرکت میکند، مشى میکند؛ شماها هم که بحمدالله دولت برگزیدهى مردم و نمایندگان مردم هستید. و امیدواریم که این همکارى انشاءالله به بهترین شکلى انجام بگیرد و ادامه پیدا بکند.سلامت دستگاه قضا، مبنای داوری دربارهٔ وضع عمومی کشور
… در برخى از جاها، لکن آنجور که معرّفى میشود و سعى میشود [نشان داده بشود] نیست. نشان میدهند که قاضى هوشیار است، قاضى دلسوز است، قاضى خستگىناپذیر است، قاضى تأثیرناپذیر است؛ اینها را میخواهند در این فیلمها و در این داستانسرایىها نشان بدهند، معرّفى کنند. این از آن جهت است که اگر معلوم شد که دستگاه قضا سالم است، نتایج بسیارى در زمینهى مسائل عمومى کشور میشود از آن گرفت.تلاش دلسوزانهٔ رئیس و مسئولان قوهٔ قضاییه برای تحول
بارها صحبت میشود از تحوّل در دستگاه قضائى و پیشرفت به سمت یک دستگاه قضائى سالم و کامل ــ که خب واقعاً هم من شاهدم از نزدیک و میبینم تلاشهاى زیادى هم انجام میگیرد و رئیس محترم قوّهى قضائیّه و مسئولین محترم واقعاً دارند دلسوزانه تلاش میکنند؛ این را انسان کاملاً حس میکند ــ من میخواهم عرض بکنم اصلاحسازىِ دستگاه قضائى در درجهى اوّل به همین چیزها است که ما کارى بکنیم که شمولِ قوانینى که قضاوت بر اساس آنها انجام میگیرد، نسبت به همهى افراد، یکسان باشد؛ تبعیضى وجود نداشته باشد.مقایسهناپذیری دستگاه قضایی امروز با گذشته
البتّه امروز حقیقتاً دستگاه قضائى با قضای گذشتهى این کشور قابل مقایسه نیست. در گذشته البتّه قضات شریف و خوب زیاد بودند ــ بنده خودم مىشناختم و مىشناسم قضاتى را که پاکدامن، سالم، بىعیب، شجاع، تأثیرناپذیر از خیلى از مقامات آن زمان بودند در گذشته ــ اینجور نبود که ما تصوّر کنیم که دادگسترىِ گذشته، یکسره آدمهاى ناباب بودند؛ نخیر، …امید به پیشرفت قضا به سمت الگوی اسلام و سیرهٔ امیرالمؤمنین (ع)
من لازم میدانم از حضرت آقاى یزدى (دامت برکاته) ــ که واقعاً ایشان یک ذخیرهى الهى بودند براى دستگاه قضائى ــ تشکّر بکنم و از زحماتى که ایشان انجام میدهند تقدیر بکنم. [ایشان] برکتى هستند و نعمتى هستند. امیدواریم که انشاءالله ایشان و بقیّهى آقایانى که در رأس دستگاه قضائى تشریف دارند یا در بخشهاى مختلف دستگاه مسئولیّتهایى دارند و یکایک قضات و کارمندان مؤثّر دستگاه قضائى مشمول برکات الهى باشید و روزبهروز شاهد پیشرفت در کار قضا به سمت همان الگویى که اسلام در اختیار ما گذاشته و در اعمال امیرالمؤمنین مشاهده میکنیم [باشیم] و به آن سمت انشاءالله حرکت بکنیم.قدردانی از زحمات رئیس قوه و دستاندرکاران عفو
با پیشنهاد[1] جنابعالى به همان نحو که مرقوم فرمودهاید، موافقت میشود. با تشکّر از زحمات جنابعالى و دیگر آقایان دستاندرکار.همسنگی لزوم دادگاه ویژهٔ روحانیت با لزوم دستگاه قضایی
… انقلاب! باید با اینها برخورد بشود؛ این دادگاه براى این است. اگر کسى در مبناى این دادگاه شبهه بکند، اگر آدم خیرخواه و بىغرضى باشد، یقیناً نمیداند قضیّه را، توجّه ندارد. لذاست که این دادگاه بر مبناى محکمى استوار است و فلسفهاش قوىترینِ فلسفهها است. اگر دستگاه قضائى براى کشور لازم است، این دادگاه هم براى کشور لازم است. شاید لزوم این [دادگاه] از لزوم دستگاه قضائى کمتر نباشد، اگر نگوییم به جهاتى بیشتر [است]؛ بنابراین کار به این اهمّیّت [است]؛ دیگر من دربارهى اهمّیّت این کار بیش از این چه بگویم.امکان برکناری افراد بدون نگرانی از کمبود نیرو در سایهٔ جذب
… باید علما و فضلا و حقوقدانها و افراد خوشفکر و آدمهایى که در مسائل، سرشان به تنشان میارزد، احساس کنند که براى همکارى کردن با قوّهی قضائیّه هیچ حالت منتظرهاى ندارند، [بمجرّد اینکه] از آنها درخواست بشود بلافاصله بیایند؛ بعلاوه حتّى خودشان داوطلب بشوند. باید خیلى روى این کار کرد که انشاءالله یک چنین حالتى به وجود بیاید تا شما دستتان پُر باشد و اگر یک جایى خواستید یک شاخهاى را بزنید، دستتان نلرزد که احساس کنید که کمبود پیدا خواهد شد؛ باید واقعاً براى جذبِ [افراد] برنامهریزى بشود ...... [این در] باب همکارى با قوّهی قضائیّه.