رفتن به محتوای اصلی

قناعت

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بسنده کردن به اندازهٔ نیاز و پرهیز از زیاده‌خواهی در زندگی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به گردهمایى فرماندهان پایگاه‌ها و نواحى مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامى سراسر کشور— ۱۳۶۸/۰۹/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۸
۱۳۶۸۱۳۸۸

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در این روز مبارک و در این محشر عظیم مردمی، طبق رویّه‌ای که در سالهای گذشته در مثل چنین روزی داشته‌ایم، با استفاده از این فضای روحانی، موردی را از دهها مورد که در زندگی ما میتواند مطرح شود، مطرح میکنم و آن، اجتناب از اسراف و زیاده‌روی است. به برادران و خواهران مسلمانمان در سراسر کشور عرض میکنم که موضوع قناعت را جدّی بگیرید. منظورم از قناعت این نیست که دست به نعمتهای الهی نزنید و از آنها بهره‌مند نشوید. مقصود این است که حدّ و اندازه نگه دارید؛ زیاده‌روی و اسراف نکنید؛ نعمتهای الهی را ضایع ننمایید؛ که متأسفانه بسیاری میکنند. در جمهوری اسلامی، کسانی هستند که دستشان به نعمتهای الهی نمیرسد. نه به خاطر این‌که کم داریم. به خاطر این‌که بسیاری به خودشان حق میدهند که نعمتهای الهی را بیحساب و کتاب مصرف کنند؛ بیاندازه مصرف کنند؛ هیچ ملاحظه‌ای نکنند؛ هیچ حدی نگه ندارند و حتّی نعمتهای الهی را ضایع کنند. چقدر نان ضایع میشود! چقدر غذای طبخ شده ضایع میشود! چقدر میوه مصرف نشده ضایع میشود و از خانه‌ها بیرون ریخته میشود! چقدر لباس زیادتر از اندازه لازم - چند برابر اندازه لازم - خریداری میشود و در خانه‌ها و صندوقها میماند، برای این‌که یک بار در مراسمی پوشیده شود! اینها اسراف است.
نمیشود وقتی درآمد کم است، کسانی که زیاد خرج میکردند، مثل وقتی که درآمد زیاد است خرج کنند؛ این را باید بفهمند. لذا خطاب من در درجه اوّل متوجّه کسانی است که متمکّنین به کشورند؛ دستشان به دهانشان میرسد و میتوانند خرج کنند؛ میتوانند گوشت، مواد غذایی، امکانات زندگی، محصولات مدرن، انواع و اقسام وسایل برقی و ماشینهای گرانقیمت تهیه کنند. «چو دخلت نیست، خرج آهسته‌تر کن». نگو من دخل دارم؛ این‌جا دخل شخصی ملاک نیست؛ دخل کشور ملاک است. وقتی که یک ملت مقداری درآمدش کم میشود، باید ملاحظه کنند. ما هر وقت به مردم گفتیم اسراف نکنید، اکثریت مردم - که طبقات متوسط هستند - گوش میکنند و اسراف هم نمیکنند؛ لیکن آن کسانی که باید گوش کنند - یعنی متمکّنین و ثروتمندان که بسیاری از موارد، اسراف هم در بین آنهاست - کمتر گوششان بدهکار است. من حالا خطابم به آنهاست. لازم است که به مسأله قناعت - به معنای اسراف نکردن - اهمیت دهند. اسراف نکردن در مواد غذایی؛ چقدر مواد غذایی زاید دور ریخته میشود! حتّی اسراف نکردن در مواد دارویی؛ چقدر مواد دارویی غیر لازم خریده میشود و به خانه‌ها برده میشود و بدون مصرف باقی میماند! مواد اوّلیه و یا خود دارو را باید از خارج بخرند و بیاورند، یا در داخل باید با زحمت درست کنند. اینها ثروت و سرمایه مملکت است و از دست میرود.
به همان [چیزی] که بعد از همه‌ی زحمتهایی که باید بکشید به شما رسید، قانع باشید؛ نگویید چرا بیشتر نشد، چرا بهتر نشد. نه اینکه تلاش نکنید؛ تلاش کنید [امّا] بعد از آنکه تلاش کردید و این تلاشِ شما منتهی به یک حدّی از زندگی شد -حالا زندگی یعنی پول، زندگی یعنی زندگیِ معمولی، یا جاه و مسئولیّت و غیره- به همان قانع باشید، دیگر زیاده‌طلبی نکنید. معنایش این باشد که راضی به آنچه هستید نیست.

شاهدها (۱۷ پاراگراف)

قناعت به حاصل تلاش و پرهیز از زیاده‌طلبی، نه ترک تلاش

به همان [چیزی] که بعد از همه‌ی زحمتهایی که باید بکشید به شما رسید، قانع باشید؛ نگویید چرا بیشتر نشد، چرا بهتر نشد. نه اینکه تلاش نکنید؛ تلاش کنید [امّا] بعد از آنکه تلاش کردید و این تلاشِ شما منتهی به یک حدّی از زندگی شد -حالا زندگی یعنی پول، زندگی یعنی زندگیِ معمولی، یا جاه و مسئولیّت و غیره- به همان قانع باشید، دیگر زیاده‌طلبی نکنید. معنایش این باشد که راضی به آنچه هستید نیست.

معنای قناعت: حد نگه‌داشتن در مصرف نه محرومیت از نعمت‌ها

در این روز مبارک و در این محشر عظیم مردمی، طبق رویّه‌ای که در سالهای گذشته در مثل چنین روزی داشته‌ایم، با استفاده از این فضای روحانی، موردی را از دهها مورد که در زندگی ما میتواند مطرح شود، مطرح میکنم و آن، اجتناب از اسراف و زیاده‌روی است. به برادران و خواهران مسلمانمان در سراسر کشور عرض میکنم که موضوع قناعت را جدّی بگیرید. منظورم از قناعت این نیست که دست به نعمتهای الهی نزنید و از آنها بهره‌مند نشوید. مقصود این است که حدّ و اندازه نگه دارید؛ زیاده‌روی و اسراف نکنید؛ نعمتهای الهی را ضایع ننمایید؛ که متأسفانه بسیاری میکنند. در جمهوری اسلامی، کسانی هستند که دستشان به نعمتهای الهی نمیرسد. نه به خاطر این‌که کم داریم. به خاطر این‌که بسیاری به خودشان حق میدهند که نعمتهای الهی را بیحساب و کتاب مصرف کنند؛ بیاندازه مصرف کنند؛ هیچ …

دعوت به قناعت و راه ندادن به زیاده‌طلبی

… علوی بزرگتر از دهن و ذهن ماست (ضمناً من فراموش نکنم؛ اوّلِ صحبت میخواستم بگویم. تشبیهایی که خواهران عزیزم آوردند، حقیقتاً بنده را منکسر میکند؛ این کارها را نکنند. امثال بنده را به آن بزرگانِ در مُلک و ملکوت - نبىّ‌مکرّم اسلام و امیرالمؤمنین - تشبیه نکنید. بحمداللَّه ما باورمان نمی‌آید، اما اصلاً ذکرش هم خوب نیست) اما به قناعت و به این که نگذارید زیاده‌طلبی و افزون‌طلبی به سمت شما هجوم آورد، دعوت میکنم. اینها مراقبت میخواهد. راحت‌طلبی، رفاه‌طلبی و عیش‌طلبی، چیزهایی است که بتدریج در انسان اثر بد میگذارد و خود انسان هم اوّل نمیفهمد. یک وقت میخواهد حرکت کند، میبیند نمیتواند؛ میخواهد پرواز کند، میبیند نمیتواند. مراقب باشید مجموعه را حفظ کنید؛ ذهنها و دلها و …

دعوت مردم به قناعت سرافرازانه برای تأمین آینده و کمک به مسئولان

عزیزان من! بنده ملت ایران را به «ریاضت» دعوت نمی‌‌‌کنم. بحمداللَّه ما احتیاجی به این نداریم که ملت خودمان را به ریاضت، دعوت کنیم. فضای غم‌‌‌آلود ریاضت، از زندگی این مردم دور باد! من مردم را به «قناعت» دعوت می‌‌‌کنم؛ قناعت سرافرازانه، قناعت انسان عاقل و خردمندی که می‌‌‌داند آینده خود را با قناعت تأمین می‌‌‌کند و زندگی و روال اقتصادی کشور را تسهیل و به مسؤولین کمک می‌‌‌کند که بتوانند تدابیر صحیح را در کار اداره مملکت اِعمال کنند.

میانه‌روی برای متمکنان و قناعت برای قشر متوسط، فریضه‌ای انقلابی

… به خدا پناه میبرم. آنان که تجمّلات و زیادی‌هاى غیرضرور و ولخرج‌مآبانه را از روى بی‌دردىِ ناشى از وسعت و توانایى مالى انجام میدهند به خود آیند و به انفاق روى آورند؛ و آنان که با سختى و تنگدستى، بر خود چنین چیزى را تحمیل میکنند، از این امر خسارت‌بار دست بکشند. براى متمکّنینْ میانه‌روى، و براى قشرهاى متوسّطْ قناعت در امور شخصى، و براى همه تلاش و کار و تولید و رونق دادن به وضع عمومى، فریضه‌اى انقلابى، و رسمى اسلامى است.از خداوند توفیق همگان را در راه هدفهاى والاى انقلاب اسلامىِ عزیزمان درخواست میکنم. به روان پاک امام و قائد بزرگمان درود میفرستم، و علوّ درجات شهداى عزیز بویژه شهداى بسیج را از خداوند متعال مسئلت میکنم.

قناعت به معنای اسراف نکردن در مواد غذایی و دارویی

… ما هر وقت به مردم گفتیم اسراف نکنید، اکثریت مردم - که طبقات متوسط هستند - گوش میکنند و اسراف هم نمیکنند؛ لیکن آن کسانی که باید گوش کنند - یعنی متمکّنین و ثروتمندان که بسیاری از موارد، اسراف هم در بین آنهاست - کمتر گوششان بدهکار است. من حالا خطابم به آنهاست. لازم است که به مسأله قناعت - به معنای اسراف نکردن - اهمیت دهند. اسراف نکردن در مواد غذایی؛ چقدر مواد غذایی زاید دور ریخته میشود! حتّی اسراف نکردن در مواد دارویی؛ چقدر مواد دارویی غیر لازم خریده میشود و به خانه‌ها برده میشود و بدون مصرف باقی میماند! مواد اوّلیه و یا خود دارو را باید از خارج بخرند و بیاورند، یا در داخل باید با زحمت درست کنند. اینها ثروت و سرمایه مملکت است و از دست میرود.

قناعت از مهم‌ترین فضایل کشور و فراموشی آن مایهٔ گرفتاری‌ها

اخلاق‌های رفتاری افراد جامعه؛ مثل انضباط اجتماعی، وجدان کاری، نظم و برنامه‌ریزی، ادب اجتماعی، توجه به خانواده، رعایت حق دیگران - این‌که دیگران حقی دارند و باید حق آنها رعایت شود، یکی از خلقیات و فضایل بسیار مهم است - کرامت انسان، احساس مسؤولیت، اعتماد به نفس ملی، شجاعت شخصی و شجاعت ملی، قناعت - یکی از مهمترین فضایل اخلاقی برای یک کشور قناعت است، و اگر امروز ما در برخی زمینه‌ها دچار مصیبت هستیم، به‌خاطر این است که این اخلاق حسنه‌ی مهم اسلامی را فراموش کرده‌ایم - امانت، درستکاری، حق‌طلبی، زیباییطلبی - یکی از خلقیات خوب، زیباییطلبی است؛ یعنی به دنبال زیبایی بودن، زندگی را زیبا کردن؛ هم ظاهر زندگی را و هم باطن زندگی را؛ محیط خانواده، محیط بیرون، محیط خیابان، محیط پارک و محیط شهر - نفی مصرف‌زدگی، عفت، احترام و ادب به والدین و به معلم.

قناعت و سهل‌گیری در امور فرعی ازدواج و نزدیکی آن به رحمت الهی

… این خانواده تلاش کنند؛ دیگر هر کسى به قدر فکر خودش و به قدر تشخیص خودش تلاش کند؛ این را مبناى اصلى قرار بدهید؛ بقیّه‌ى چیزها فرع است؛ اینکه حالا جهیزیّه‌اش چقدر باشد، مهریّه‌اش چه جور باشد، لباس عروس چه جورى بشود، همه‌‌ی اینها مطالب بعدى و درجه‌ى دو است؛ در این چیزها هر چه قناعت و سهل‌گیرى کنید، بهتر است و به برکت و رحمت الهی هم نزدیک‌تر است؛ان‌شاءالله. و خداوند رحمتش را به آنجایى که امر او اطاعت میشود، متوجّه میکند؛ امر خداى متعال هم در این کارها این است که انسان هر چه میتواند [این مسائل فرعی را] دستِ‌کم بگیرد؛ به ‌هر حال خودتان هم راحت‌ترید؛ اینها درجه‌ى دو است، آنچه درجه‌ى اوّل است همان است که این دو …

دعوت مردم به قناعت، صرفه‌جویی و اسراف نکردن

من در پیام گفتم که مردم را به ریاضت اقتصادی دعوت نمیکنم؛ ابداً! چه ریاضتی؟ بحمداللَّه ملت ما احتیاج به ریاضت ندارد. من آنها را به قناعت، به صرفه‌‌‌جویی و به اسراف نکردن دعوت میکنم. اسراف، حرام است. این هم نمیشود که من و شما، مرتّب دیگران را نصیحت کنیم. همه باید سعی کنند که اسراف را از زندگی شخصی و از زندگی کاری خودشان دور کنند.

تحمل سطح کمتر برخورداری در مسئولیت دولتی

… میگردد! یادم نیست حالا ایشان قبول کردند و مثلاً گفتند چیزی اضافه میدهیم، یا قبول نکردند. قاعدتاً این طور است که اگر کسانی با تخصّصهای خوب، در بخشهای دیگر کشور بروند کار کنند، البته ممکن است زندگیشان بهتر هم بشود. زندگیهای راحت‌تر و درآمدی بیشتری خواهند داشت. طبعاً وزارت، این طور نیست. بر حسب قاعده، یک مقدار سطح برخورداریها و تنعمها را، از دیگر بخشها کمتر خواهد کرد. به این مقدار، بسازید. این را تحمّل کنید و بسازید. به فکر نباشید که زندگی خودتان را تأمین کنید. البته میدانم بحمداللَّه به فکر نیستید؛ ولی حالا آنچه که ما به شما میگوییم، در واقع برای همه مدیران و مسؤولان بخشهای گوناگون در سطوح مختلف، حجیّت دارد و باید رعایت کنند. مدیران کشور، به فکر نباشند که آینده خودشان را …

قناعت و پرهیز از هزینه‌های بیهوده، طبیعت حوزه

… در حوزه‌ى علمیّه چقدر تلاش علمى نفیس و باارزش میشود؛ نمیدانند در حوزه‌ى علمیّه، در چه رشته‌هاى مهمّى، چه کارهاى بسیار ارزشمندى انجام میگیرد و نمیدانند که آنچه در حوزه‌ى علمیّه انجام میگیرد، با چه بهاى ارزانى و کمى ــ از لحاظ مادّى و مالى ــ انجام میگیرد. بسیارى از کارها هست که در حوزه انجام میگیرد با یک مبلغ مادّى کمى، با یک خرج مختصرى [امّا] همان اگر بخواهد در دستگاه‌هاى معمولى زندگى ــ اداره‌ها، دانشگاه‌ها، وزارتخانه‌ها، جاهاى مختلف ــ انجام بگیرد، شاید پنج برابر یا ده برابر آن خرج برمیدارد. طبیعت حوزه طبیعت قناعت است؛ طبیعت بى‌اهتمامى به ظواهر خرج‌تراش بیهوده و بى‌فایده است؛ اغلب اینها را مردم نمیدانند. چقدر طلّاب عزیزالنّفسى و منیع‌الطّبعى در حوزه‌ها دارند کار میکنند، درس میخوانند، تحقیق میکنند، مطالعه میکنند. همان‌جورى که در زبان نسل ما رایج شده [بود] که محقّقین بزرگ و دانشمندان بزرگ دنیا، مى‌نشستند در یک گوشه‌ى خلوتى، در یک …

حفظ رویهٔ قناعت و زهد طلاب و پرهیز از رفاه‌طلبی

… که درآمدى جز شهریّه‌ها ندارند، از روشهاى جدید استفاده شود؛ بالاخره کارهایى باید بشود مثل خانه‌ى سازمانى، مثل بُن مخصوص، مثل فرض بفرمایید که بیمه و از این قبیل؛ براى طلّاب در حوزه‌ها باید این کارها و خدمات انجام بگیرد که طلّاب تا یک قدرى فکرشان آرام باشد؛ اگرچه این رویّه‌ى قناعت و زهد، رویّه‌ى حسنه‌ى طلّاب ما است در حوزه‌هاى علمیّه. طلبه‌ها این را هم نبایستى عوض کنند به رفاه‌طلبى؛ آن را باید حفظ بکنند، لکن در عین حال بایست این فکرها هم بشود.

قانون مقوّی قناعت خوب و مقوّی اسراف بد

… اخلاقی هم دارد؛ به این جنبه از قانون توجه بشود. اگر ما قانونی میگذاریم که روح قانون‌پذیری را در مردم تقویت میکند، این خوب است؛ اگر بعکس، قانونی میگذاریم که روح قانون‌شکنی و بیاعتنائی به قانون را در مردم به وجود میآورد - ولو به طور غیر مستقیم - این مرجوح است. اگر قانونی میگذاریم که روح قناعت را در مردم تقویت میکند، این خوب است؛ اگر بعکس، روح اسراف را در مردم تقویت میکند، این بد است. اگر روح دینداری را در مردم تقویت میکند، این خوب است؛ اگر روح لاابالیگری را در مردم تقویت میکند، این بد است. به این جنبه توجه کنید: تأثیر متقابل حقوق و اخلاق؛ ملازمات مسائل حقوقی و مسائل اخلاقی. اینها مسائل بسیار مهمی است.

همراهی قناعت با سخت‌کوشی مردم یزد

… همه‌ی مردم عراق - آنهائی که ما دیدیم - میدانستند اینها کار یزدیهاست. گفتند یزدیها از ایران آمده‌اند این باغستانهای بین کربلا و نجف را در آن منطقه‌ای که کار و تلاش خیلی معنی ندارد، انجام دادند. هرجا در سرتاسر کشور رفتند، این سختکوشی خودش را نشان داده است؛ سختکوشی همراه با قناعت.

لزوم سختی پذیرفتن ملت در صورت آشفتگی واقعی وضع اقتصادی

خوب؛ اگر واقعاً وضع اقتصادی ملتی آشفته است، باید چه کار کند؟ بایستی به خودش سختی بدهد. آنها برای این که مبادا تبلیغاتشان موجب شود کسانی به فکر بیفتند که به خودشان سختی دهند و اگر مشکلی هم در کار اقتصادی هست، از بین برود، تبلیغات میکنند که «در ایران، فلان کسان میخواهند مردم را به ریاضت اقتصادی دعوت کنند!» به قول معروف، پیش میافتند که پس نیفتند! …

قدر دانستن قناعت و فریفته نشدن به زرق و برق دنیا در حوزه

مطلب آخر و مطلب دهم، همان چیزی است که ما همیشه روی آن تکیه می‌کنیم؛ و آن، مایه‌ی معنوی حوزه‌های علمیه است. آن عبارت است از تقوی و اخلاق اسلامی و زیِ طلبگی و فریفته نشدن به ظواهر دنیایی و زرق و برقها و تقلید نکردن از اهل دنیا و قدر دانستن مسند قناعت و ارزش دادن به قناعت. اینها آن چیزهایی است که مایه‌های حقیقی و معنوی است. والّا اگر در حوزه‌ی قم هم به مسابقه‌ی مادّیات بپردازیم؛ زندگی رنگین درست کردن، خانه‌ی چنان یا ماشین چنین، یا وسایل خانه‌ی چنان - مثل مسابقه‌ای که بین اهل دنیا در این زمینه هست - این با طبیعت و وضع کار ما …