نقش قلم و نوشتن در انتقال دستاوردهای علمی نسلها و پیشرفت بشر
… است خدا، ﴿وَ رَبُّكَ الاَكرَمُ﴾ از اینهم بزرگوارتر و کریمتر و بخشندهتر است، ﴿اِقرَأ وَ رَبُّكَ الاَكرَمُ﴾ بخوان و پروردگار تو بزرگوارترین است، ﴿الَّذى عَلَّمَ بِالقَلَمِ﴾ آنکه آموخت بهوسیلۀ قلم. مسئلۀ آموزش را در انسان، باز مطرح میکند برای پیغمبر. و این را شما میدانید که اگر قلم نمیبود، اگر نوشتن نمیبود، باز بشر ترقی نمیکرد. آنچه که پیشرفت یک نسل را برای نسل دیگر میگذارد، تا آن نسل دیگر، مانند پلکانی از او استفاده کند، پایش را بگذارد روی تجربۀ نسل قبل و خود یک تجربۀ دیگری درست بکند، آن نیست چیزی جز قلم. اگر چنانچه کشفیات علمی، تحقیقات علمیِ مربوط به نسل قبل، در اختیار نسل بعد قرار نمیگرفت، نسل بعد نمیتوانست چیزی بر او بیفزاید، این را بدانید شما. اگر چنانچه کتاب ارسطو در اختیار بوعلی سینا[27] نمیبود، بوعلی سینا، بوعلی سینا نمیشد، که از ارسطو بالاتر است مثلاً. اگر کتاب فقهی شیخ طوسی[28] مثلاً، یا علامۀ حلی،[29] در اختیار شیخ انصاری[30] و میرزای شیرازی[31] ـ که محقّقترند از آن گذشتگان و ملّترند از …