رفتن به محتوای اصلی

قضاوت

نام‌های دیگر: قضا، قضاوت شرعی، قضای غربی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

داوری و رسیدگی قضایی میان مردم، شرایط، آداب و احکام آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه‌— ۱۳۶۹/۰۴/۰۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۴همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

آقایان محترم! خیلى خوش آمدید. و بنده خوشوقتم از اینکه این توفیق را پیدا کردم که با مجموعه‌اى از قضات محترم کشور و مسئولین محترم دستگاه قضائى این ملاقات دسته‌جمعى را داشته باشم. همیشه جامعه‌ى قضات در یک کشور، جزو مجموعه‌هاى وزین و عالی‌قدر و برخوردار از وزانتهاى علمى و اخلاقى و تقوایى هستند؛ شاید در اغلب جوامع یا همه‌ى جوامع عالم، دستگاه قضا و عناصر دستگاه قضا این خصوصیّت را دارند؛ در کشور ما هم که قضا یک مرتبه‌ى الهى است و شغل پیغمبران است ــ که به افراد صالح و شایسته در میان جامعه میرسد ــ طبعاً این خصوصیّت بیشتر وجود دارد. امیدواریم که خداوند به شما آقایان محترم و به مسئولین محترم این قوّه‌ى حسّاس و مهم، بیش از پیش توفیق بدهد و شما را کمک کند تا این بار سنگینى را که بر دوش دارید، ان‌شاءالله‌ بردارید.
پیشگیری از جرم شاید در قانون اساسی هم به این معنا نباشد که دستگاه قضایی باید ابزاری به وجود آورد - یا یک دستگاه فرعی به وجود آورد - که برود جلو جرم را بگیرد. معلوم نیست به این معنا باشد. البته تفسیرش با افراد خاص و دستگاه خاصی است. انسان این‌گونه تصور میکند. لکن پیشگیری از جرم، به همان اجرای عدالت است. «و لکم فیالقصاص حیوة یا اولی الالباب.[6] » اگر قصاص کردید، قتل واقع نمیشود. اگر اجرای عدالت به شکل دقیق انجام گرفت، ظلم در جامعه اتفاق نمیافتد. اگر مجرم کما هو حقه تعقیب شد و مر حق و عدل درباره‌ی او جاری شد، کسی به جرم گرایش پیدا نمیکند. این، یک امر قهری است. بسط عدالت همین است. پیشگیری از جرم هم همین است. اینها اهداف و آرزوها و غایات قوه‌ی قضاییه است و این غایات، با همین کار قضایی که شما انجام میدهید، تحقق پیدا میکند و چیز دیگری لازم ندارد. لذا موضوع قضا یعنی همان قضاوت کردن، حق را احقاق کردن و دل مظلوم را شادکردن. این، قضاست؛ که در دل آحاد مردم، نور امید برمیافروزد. اگر کسی به دفعات مکرر، مثلاً به بنده مراجعه کند، در دفعات اول با امید بیشتر می‌آید و اگر پاسخ و عکس‌العملی نبیند، بتدریج این امید کمتر خواهد شد. دفعه‌ی دهم، چنانچه حادثه‌ای برای او پیش آید، خواهد گفت «چرا به فلانی مراجعه کنم؟ فایده‌ای ندارد!» نور امید در او فرو میمیرد. این، اول مصیبت است. نباید بگذاریم که نور امید دلهای مردم به دستگاه عظیم عدالت اسلامی، که مظهر آن قوه‌ی قضاییه است، خاموش شود. این هم بسته به آن است که عدالت را به هر قیمتی که هست، اجرا کنیم. بنابراین میتوانیم این را به‌عنوان یک آرزوی عملی، به‌عنوان چیزی که از دسترس ما دور نیست، آرزو کنیم و برای آن تلاش کنیم و از خدا بخواهیم که «و ارزقنی اجتهاد المجتهدین.» در این راه، بتوانیم قوه‌ی قضاییه را به این شکل درآوریم.

دقت فراوان شرع و فقه دربارهٔ متصدیان امر قضا

… است. این، اهمیت دستگاه قضایی است. شما ایستاده‌اید تا مانع شوید که باطل بر نظامِ زندگىِ مردم تسلّط پیدا کند. در این مجموعه‌ای که شما زندگی میکنید، درواقع همه به‌حق کمر بسته‌اند؛ یعنی به تضمینِ اجراىِ صحیح آن چیزی که قرارِ اصلی هستی و آفرینش حق تعالی است. بی‌جهت هم نیست که در شرع مقدّس و در فقه ما، این همه در باب قضاوت و درباره متصدّیان و مباشران امر قضا، دقّت شده است. در حالیکه هیچ یک از کارهای دولتی این همه مورد توجّه قرار نگرفته و تأکید نشده است، که باید این خصوصیت را داشته باشد و آن را نداشته باشد. این، به خاطر اهمیت این موضوع است.

تصدی قضا و اعتبار اسناد به امضای مجتهدان بزرگ در گذشته

البته در گذشته، دستگاه قضایی و به‌اصطلاح «سیستم» نبوده است؛ لکن مجتهدان بزرگ مجرىِ امر قضا بوده‌اند و محضر مینوشته‌اند و امضای آنها بوده که به قباله‌ها و اسناد و قراردادها اعتبار میداده است. در همه بخشها همین‌طور بوده است و امروز هم باید این‌گونه باشد. یعنی بعضی مجتهدان بزرگِ حوزه‌های علمیّه - نمیگوییم همه مجتهدان - گروهی تشکیل دهند؛ عدّه‌ای تدریس کنند، عدّه‌ای تحقیق کنند، عدّه‌ای شاگرد تربیت کنند، عدّه‌ای ان‌شاءاللَّه مراحل عالی فقاهت و رسیدن به …