آقایان محترم! خیلى خوش آمدید. و بنده خوشوقتم از اینکه این توفیق را پیدا کردم که با مجموعهاى از قضات محترم کشور و مسئولین محترم دستگاه قضائى این ملاقات دستهجمعى را داشته باشم. همیشه جامعهى قضات در یک کشور، جزو مجموعههاى وزین و عالیقدر و برخوردار از وزانتهاى علمى و اخلاقى و تقوایى هستند؛ شاید در اغلب جوامع یا همهى جوامع عالم، دستگاه قضا و عناصر دستگاه قضا این خصوصیّت را دارند؛ در کشور ما هم که قضا یک مرتبهى الهى است و شغل پیغمبران است ــ که به افراد صالح و شایسته در میان جامعه میرسد ــ طبعاً این خصوصیّت بیشتر وجود دارد. امیدواریم که خداوند به شما آقایان محترم و به مسئولین محترم این قوّهى حسّاس و مهم، بیش از پیش توفیق بدهد و شما را کمک کند تا این بار سنگینى را که بر دوش دارید، انشاءالله بردارید.قضاوت
نامهای دیگر: قضا، قضاوت شرعی، قضای غربی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
داوری و رسیدگی قضایی میان مردم، شرایط، آداب و احکام آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه— ۱۳۶۹/۰۴/۰۳
سیر زمانی
از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴۱۳۶۹۱۴۰۴
فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
پیشگیری از جرم شاید در قانون اساسی هم به این معنا نباشد که دستگاه قضایی باید ابزاری به وجود آورد - یا یک دستگاه فرعی به وجود آورد - که برود جلو جرم را بگیرد. معلوم نیست به این معنا باشد. البته تفسیرش با افراد خاص و دستگاه خاصی است. انسان اینگونه تصور میکند. لکن پیشگیری از جرم، به همان اجرای عدالت است. «و لکم فیالقصاص حیوة یا اولی الالباب.[6] » اگر قصاص کردید، قتل واقع نمیشود. اگر اجرای عدالت به شکل دقیق انجام گرفت، ظلم در جامعه اتفاق نمیافتد. اگر مجرم کما هو حقه تعقیب شد و مر حق و عدل دربارهی او جاری شد، کسی به جرم گرایش پیدا نمیکند. این، یک امر قهری است. بسط عدالت همین است. پیشگیری از جرم هم همین است. اینها اهداف و آرزوها و غایات قوهی قضاییه است و این غایات، با همین کار قضایی که شما انجام میدهید، تحقق پیدا میکند و چیز دیگری لازم ندارد. لذا موضوع قضا یعنی همان قضاوت کردن، حق را احقاق کردن و دل مظلوم را شادکردن. این، قضاست؛ که در دل آحاد مردم، نور امید برمیافروزد. اگر کسی به دفعات مکرر، مثلاً به بنده مراجعه کند، در دفعات اول با امید بیشتر میآید و اگر پاسخ و عکسالعملی نبیند، بتدریج این امید کمتر خواهد شد. دفعهی دهم، چنانچه حادثهای برای او پیش آید، خواهد گفت «چرا به فلانی مراجعه کنم؟ فایدهای ندارد!» نور امید در او فرو میمیرد. این، اول مصیبت است. نباید بگذاریم که نور امید دلهای مردم به دستگاه عظیم عدالت اسلامی، که مظهر آن قوهی قضاییه است، خاموش شود. این هم بسته به آن است که عدالت را به هر قیمتی که هست، اجرا کنیم. بنابراین میتوانیم این را بهعنوان یک آرزوی عملی، بهعنوان چیزی که از دسترس ما دور نیست، آرزو کنیم و برای آن تلاش کنیم و از خدا بخواهیم که «و ارزقنی اجتهاد المجتهدین.» در این راه، بتوانیم قوهی قضاییه را به این شکل درآوریم.شاهدها (۴ پاراگراف)
بیارزشی رسیدگی سریع اما نامتقن و خطاآلود
دوّم، اتقان. اگر ما بسرعت پروندهها را مدام ببینیم و تمام کنیم، ببندیم و کنار بگذاریم امّا غیر متقن، خیلى خوب است؟ خب، رسیدگىاى که متقن نباشد، با توجّه به جوانب قضیّه و شواهد و دلایل نباشد، این میخواهد سریع باشد، میخواهد بَطىء[7] باشد؛ [فرقی نمیکند!] حالا فرض کردیم بطىء [باشد]، چه ضررى دارد؟ اصلاً رسیدگى نشود، بهتر از این است که اینجور بشود. وقتى بنا شد که خلاف واقع و خطا و اشتباه در آن وجود داشته باشد، در این صورت سرعت چه حُسنى محسوب میشود؟ پس این دو باید با هم رعایت بشود: اتقان و سرعت.واجب کفایی بودن قضاوت با وجود خطرهای آن
… خب، خود قضاوت مگر چه جورى است؟ رَجُلٌ قضىٰ بِالحَقِّ وَ هُوَ لا یَعلَمُ فَهُوَ فِى النّار؛[10] خب، شما بگویید آقا پس بهتر این است که اصلاً قضاوت را ببوسیم، بگذاریم کنار. قضاوتى که اگر آدم بحق هم قضاوت بکند، اگر ندانست «فى النّار» است، این چه اقدامى است؟ خب اگر همه این فکر را بکنند، پس قضاوت باید بربیفتد در دنیاى اسلام! نخیر، قضاوتى که ثواب دارد، واجب است، فریضهى کفائى است و شاید در شرایط فعلى چون مَنبهالکفایة[11] هم نیست و کم است، متوجّه به همه است این خطاب، از همین قبیل کارها است. این ظرافت را هم باید رعایت کنید؛ این کار را هم باید بکنید.تشدید مخالفت و فشار در قضاوت روحانیون بهسبب ارتباط آنان با بزرگان
امام یک وقتى میفرمودند که با هر قاضىاى بالاخره قطعاً یک عدّهای مخالفند؛[12] یعنى آنهایى که قاضى علیه آنها حکم داده گلهمندند. حالا اگر این قاضى، قضاوت روحانیّون را بکند، آن وقت این مخالفت ابعاد جدیدى پیدا میکند؛ مربوطند با بزرگان، با مسئولین، با اساطین[13] حوزهها، علماى بزرگ، محترمین دستگاهها، مىآیند، میروند؛ دیگر حالا این آقا نمیداند که او چه غلطى کرده؛ میبیند ریشى دارد و عمامهاى دارد و مرد محترمى [است] که با ناراحتى آمده، [دیگر] هیچ، فشار مىآید طرفِ این تشکیلات. من به همین دلیل بود که به آقایان قوّهى قضائیّه گفتم که مصلحت نیست این دستگاه به شما متّصل باشد؛ به خاطر همین فشارها است. اگر چنانچه بنا بود این دستگاه را خود قوّهى قضائیّه مستقیماً به عهده میگرفت، واقعاً خیلى براى آنها فشار بود. همینجور خوب است …کار بافضیلت و انقلاب در گرو کار قضات
… غرض، این قضاوت خیلى مهم است. حالا بنده نمیخواهم آن روایات و آیات، را بخوانم که خود شماها میدانید و بعضى هم به خاطر همان روایات و آیات، نزدیک دستگاه قضائى نمیشوند.[8] ما [این را] نمیگوییم که باز بعضىها بگویند خب حالا که این قدر سخت است، پس خداحافظ شما؛ نه، کار بافضیلت یعنى این. این انقلاب در گرو کار شما است.