گرایش عالمانهٔ جمع عظیم بانوان به فهم و ترویج قرآن بهعنوان موهبت الهی
خیلی خوشآمدید؛ بانوان محترم، خواهران عزیز! و حقیقتاً امروز با دیدن این جمع متراکم و فرزانه و همه دلبستهی قرآن، برای من یک روز عید محسوب میشود و این را لطفی از طرف کریمهی اهل بیت -حضرت فاطمهی معصومه (سلاماللهعلیها)- به حساب میآورم. خدا را شکر میکنیم که در کشور ما روزی پیش آمد که این مجموعهی عظیم از بانوان کشور با انگیزهای عمیق و منطقی و عالمانه به دنبال قرآن، فهم قرآن، ترویج قرآن، تحقیقِ در قرآن باشند و اینجور فضای قرآنی کشور را رونق بدهند. یقیناً این یک موهبت بزرگی از طرف پروردگار برای کشور ماست.
توجه بانوان به قرآن بهعنوان توفیق بزرگ نظام جمهوری اسلامی
دو مطلب من عرض میکنم: یک مطلب، اصل این حرکت زنانهی بسیار برجسته و پرشکوه در کشور ما و در جمهوری اسلامی است. مطلب دوم هم دربارهی مسائل مربوط به قرآن است. به نظرم اینجور میرسد که اصل توجهِ بانوان کشور ما به قرآن و حضورشان در صحنهی قرآن، پدیدهای است که باید به عنوان توفیق بزرگ نظام جمهوری اسلامی در مقابل چشم بینندگان و جویندگان و منتقدان و دوستداران و مخالفان قرار بگیرد؛ همه ببینند.
گمان به بینظیربودن کمیت و شور فعالیت قرآنی بانوان ایرانی در جهان اسلام
من گمان نمیکنم در هیچ نقطهای از جهان اسلام، این کمیت عظیم با این انگیزه و شور در کارهای قرآنی فعال باشند. البته اطلاع دقیق ندارم، بررسی نکردم؛ اما آن طور که از اطلاعات عمومی انسان میشنود - «لوکان لبان»؛ اگر بود ما میدانستیم؛ میفهمیدیم - چنین چیزی نیست و من گمان نمیکنم در دنیای اسلام وجود داشته باشد. این، فقط هنر شماست. این همه خانمهای قرآنپژوه در مسائل گوناگون …
جهتگیری پژوهشهای قرآنی به سوی قرآنیشدن محتوای رفتارها
… در آموزش و پرورش - یعنی دستگاه آموزش و پرورش ما شامل دانشگاهها و پژوهشگاهها و حوزهها و همه جا - رفتار در درون خانوادهی ما، رفتارهای سیاسی ما، رفتار بینالمللی ما، همه بر اساس اسلام باشد؛ این کِی خواهد شد؟ آنوقتی که ما با مفاهیم قرآن، بدرستی آشنا باشیم. این همان کاری است که با این حرکت عظیم قرآنپژوهی - چه بخش زنانهاش، چه بخش مردانهاش - تحقق پیدا خواهد کرد. جهت باید این باشد؛ در این سمت بایستی پژوهشها حرکت بکند.
لزوم پاکیزگی و آمادگی دل پژوهشگر برای پذیرش حقیقت قرآن
یک نکتهی مهم در کارهای پژوهشىِ قرآنی این است که فردی که میخواهد در طریق کار قرآن حرکت بکند، دل را برای مواجههی با حقیقت ناب قرآنی آماده کند؛ یعنی آن پاکیزگی دل. اگر دل پاکیزه نباشد، آمادهی پذیرش حق و حقیقت از زبان قرآن نباشد، دلبستهی مبانی غیر اسلامی و غیر الهی باشد، با قرآن مواجه بشود، از قرآن استفادهای نخواهد کرد. اینی که قرآن میفرماید که: «یضلّ به کثیرا و یهدی به کثیرا»،[5] خوب، اضلال به قرآن چرا؟ حالا هدایت به قرآن معلوم، اما اضلال به قرآن چرا؟ این به خاطر این است که: «و أمّا الّذین فی قلوبهم مرض فزادتهم رجسا الی رجسهم»؛[6] آن کسانی که در دلشان مرض هست، وقتی قرآن را …
لزوم کارهای علمی مبنایی و ناکافیبودن عربیدانی برای پژوهش قرآنی
یک نکتهی دیگر در مورد پژوهشهای قرآنی این است که در پژوهشهای قرآنی توجه به کارهای علمىِ مبنائی و اصولی خیلی لازم است. اینجور نیست که هر کس عربی بلد بود، بتواند از قرآن همهی مطالب را بفهمد و درک بکند؛ بتواند یک پژوهندهی قرآنی باشد؛ نه. اولاً انس با خود قرآن لازم است؛ یعنی پژوهندهی قرآنی باید با مجموع قرآن مأنوس باشد؛ تلاوت قرآن، دوباره خواندن قرآن، سه باره خواندن قرآن، تدبرهای شخصی در قرآن، کمک میکند به اینکه ما وقتی در یک موضوع خاصی در قرآن دنبال حقائق میگردیم، دربارهی آن موضوع بتوانیم …
لزوم فراگیری روش آزمودهٔ فقها در استفاده از آیات و روایات
بعد هم کیفیت استفادهی از قرآن؛ این شیوهای که علمای دین ما، فقهای ما در استفادهی از آیات و روایات دارند، یک شیوهی تجربه شده است، یک متد علمىِ پخته شده و رسیده و کاملاً آزموده شده است؛ اینها را باید فرا گرفت. نمیخواهم بگویم هر کس میخواهد پژوهش قرآنی کند، برود سالها درس طلبگی بخواند؛ مراد من این نیست، اما پژوهش قرآنی بدون اینکه انسان مقدمات و مبادی فهم قرآن را که از جملهی آنها همین آشنائی با زبان، آشنائی با نکات و دقائق زبان، آشنائی با بعضی از مبانی اصول فقه است - …
جستجوی مبانی علوم انسانی در قرآن بهعنوان بخش مهم پژوهش قرآنی
… بر نگاه مادی است. خوب، این نگاه، نگاه غلطی است؛ این مبنا، مبنای غلطی است. این علوم انسانی را ما به صورت ترجمهای، بدون اینکه هیچگونه فکر تحقیقىِ اسلامی را اجازه بدهیم در آن راه پیدا کند، میاوریم تو دانشگاههای خودمان و در بخشهای مختلف اینها را تعلیم میدهیم؛ در حالی که ریشه و پایه و اساس علوم انسانی را در قرآن باید پیدا کرد. یکی از بخشهای مهم پژوهش قرآنی این است. باید در زمینههای گوناگون به نکات و دقائق قرآن توجه کرد و مبانی علوم انسانی را در قرآن کریم جستجو کرد و پیدا کرد. این یک کار بسیار اساسی و مهمی است. اگر این شد، آنوقت متفکرین و پژوهندگان و صاحبنظران در علوم مختلف انسانی میتوانند بر این پایه و بر این اساس بناهای رفیعی را بنا کنند. البته آنوقت میتوانند از پیشرفتهای دیگران، غربیها و کسانی که در علوم انسانی پیشرفت داشتند، …
ارزشمندی حضور فعال بانوان در کار قرآنی
… - این استعدادها در سطوح مختلف بروز کند؛ در سطح خانواده، در سطح جامعه، در سطح بینالمللی، برای علم، برای دانش و معرفت و تحقیق، برای تربیت و سازندگی. احترام به زن این است. من میبینم این در جامعهی ما به توفیق الهی، به فضل الهی دارد خودش را کاملاً نشان میدهد. خوب، این مربوط به اساسِ کاری که امروز بحمدالله بانوان کشور ما دارند که خیلی ارزشمند است که در همهی عرصههای علمی حضور دارند، آن هم حضور فعال و تحسینبرانگیز؛ و بخصوص حضور در مجموعهی قرآنی و کار قرآنی که بسیار چیز باارزشی است.