رفتن به محتوای اصلی

قائم آل محمد (ص)اصطلاح

نام‌های دیگر: قائم آل محمد

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

عنوانی در روایات برای قیام‌کننده از خاندان پیامبر (ص) و بحث از معنا و کاربرد آن.

تعریف در کلام رهبر

لذا وقتی‌که در خدمت امام باقر در روزهای آخر عمرش صحبت می‌شود و سؤال می‌شود که «قائم آل محمد» کیست، حضرت نگاهی می‌کنند به امام صادق می‌گویند: «گویا می‌بینم که قائم آل محمد این است».[2] البته می‌دانید که قائم آل محمد یک اسم عام است، اسم خاص نیست، اسم ولیّ عصر صلوات‌الله‌علیه نیست. حضرت ولیّ عصر صلوات‌الله‌علیه قائم نهایی آل محمد است، اما همۀ کسانی که از آل محمد در طول زمان قیام کردند ـ چه پیروزی به‌دست آورده باشند، چه نیاورده باشند ـ اینها قائم آل محمدند و این روایاتی که می‌گوید وقتی قائم ما قیام کند این کارها را می‌کند، این کارها را می‌کند، این رفاه را ایجاد می‌کند، این عدل را می‌گستراند، منظور حضرت ولیّ عصر نبود آن روز؛ منظور این بود که آن شخصی از آل محمد که بناست حکومت حق و عدل را به‌وجود بیاورد، او وقتی‌که قیام بکند این کارها را خواهد کرد و این درست هم بود. و امام صادق قرار بود که قائم آل محمد در آن روز باشد. در یک‌چنین وضعیتی امام صادق به امامت رسیده. (1359/6/14)
قائم یعنی چه؟ یعنی قائم به امرِ امامت؟ قائم به امرِ گفتن دین؟ قائم به امرِ تدریس؟ یُمکِن[12]! بنده این احتمال را نفی نمی‌کنم و به‌طورقطع و یقین نمی‌گویم که منظور، این احتمال نیست. اما سؤال می‌کنم، عُرفاً، معمولاً به چه کسی قائم می‌گویند؟ امام قائم کیست؟ امروز حضرت قائم کیست؟ و چه چهره و سیما و مَنشی از کسی که به او قائم گفته می‌شود، در ذهن‌ها هست؟ سؤال شد از امام باقر که قائم بعد از شما کیست؟ آدم خیال می‌کند قائم یعنی آن‌کسی‌که قرار است کمر ببندد، به‌پا خیزد، انتظارِ اهل‌بیت را برآورده کند، و فرج آل محمد را به ثمر برساند. فرج اسلام را، فرج تشیّع را، و فرج آل محمد را به ثمر برساند. آدم خیال می‌کند قائم یعنی این. می‌پرسند قائم کیست؟ «فَضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَ اَبی‌عَبدِاللهِ» زد روی شانۀ امام صادق، «وَ قالَ هَذا وَاللهِ وَلَدی قائِمُ آلِ بَیتِ مُحَمَّدٍ» قائم خاندان پیغمبر، این است.
یک روایت دیگر هم البته در این زمینه هست که آن‌هم به همین تعبیر است. (53/8/19) قائم آل محمد یعنی همان چیزی که وعدۀ ائمه علیهم‌السلام بوده. پس ببینید؛ قائم آل محمد، قائم، قیام‌کننده، یک عرفی داشته در بین ائمه علیهم‌السلام. تمام ائمه از زمان امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام در انتظار یک قیام‌کننده‌ای، قائمی بودند. در روایات متعدد از ائمۀ معصومین، مژدۀ آمدن قائم داده شده، این قائمی که در روایات هست؛ برداشت من این است، (67/8/8) که یک اسم عام است، اسم خاص نیست، اسم ولیِّ عصر صلوات‌الله‌علیه نیست. حضرت ولیِّ عصر صلوات‌الله‌علیه قائم نهایی آل محمد است. اما همۀ کسانی از آل محمد که در طول زمان قیام کردند ـ چه پیروزی به‌دست آورده باشند، چه نیاورده باشند ـ اینها قائم آل محمدند. و این روایاتی که می‌گوید وقتی قائم ما قیام کند، این کارها را می‌کند، این رفاه را ایجاد می‌کند، این عدل را می‌گستراند، آن روز منظور حضرت ولیِّ عصر نبود. منظور آن شخصی از آل محمد بود که بناست حکومت حق و عدل را به‌وجود بیاورد. او وقتی‌که قیام بکند این کارها را خواهد کرد، و این درست هم بود. مثلاً عرض خیابان‌ها را پانزده ذراع خواهد کرد. آن‌وقت خیابانی نبود، آن‌وقت کوچه‌های تنگ و تاریک بود، یکی از کارهای رفاهی این بود که در شهر‌ها خیابان‌کشی بشود؛ این در گفتۀ امام صادق هست. خب، ولیِّ عصر صلوات‌الله‌علیه که نمی‌آید اتوبان‌های شصت‌متری را بکند پانزده ذراع! این برای آن زمان است؛ یعنی آن زمان، قائم که قیام می‌کرد، این کار‌ها را انجام می‌داد. و امام صادق قرار بود که قائم آل محمد در آن روز باشد. (59/6/14)

عام بودن عنوان قائم و شمول آن بر هر قیام‌کنندهٔ حق از آل محمد

لذا وقتی‌که در خدمت امام باقر در روزهای آخر عمرش صحبت می‌شود و سؤال می‌شود که «قائم آل محمد» کیست، حضرت نگاهی می‌کنند به امام صادق می‌گویند: «گویا می‌بینم که قائم آل محمد این است».[2] البته می‌دانید که قائم آل محمد یک اسم عام است، اسم خاص نیست، اسم ولیّ عصر صلوات‌الله‌علیه نیست. حضرت ولیّ عصر صلوات‌الله‌علیه قائم نهایی آل محمد است، اما همۀ کسانی که از آل محمد در طول زمان قیام کردند ـ چه پیروزی به‌دست آورده باشند، چه نیاورده باشند ـ اینها قائم آل محمدند و این روایاتی که می‌گوید وقتی قائم ما قیام کند این کارها را می‌کند، این کارها را می‌کند، این رفاه را ایجاد می‌کند، این عدل را می‌گستراند، منظور حضرت ولیّ عصر نبود آن روز؛ منظور این بود که آن شخصی از آل محمد که بناست حکومت حق و عدل را به‌وجود بیاورد، او وقتی‌که قیام بکند این کارها را خواهد کرد و این درست هم بود. و امام صادق قرار بود که قائم آل محمد در آن روز باشد. در یک‌چنین وضعیتی امام صادق به امامت رسیده. (1359/6/14)

معنای عرفی قائم: قیام‌کننده‌ای که فرج آل محمد را به ثمر می‌رساند

… و یقین نمی‌گویم که منظور، این احتمال نیست. اما سؤال می‌کنم، عُرفاً، معمولاً به چه کسی قائم می‌گویند؟ امام قائم کیست؟ امروز حضرت قائم کیست؟ و چه چهره و سیما و مَنشی از کسی که به او قائم گفته می‌شود، در ذهن‌ها هست؟ سؤال شد از امام باقر که قائم بعد از شما کیست؟ آدم خیال می‌کند قائم یعنی آن‌کسی‌که قرار است کمر ببندد، به‌پا خیزد، انتظارِ اهل‌بیت را برآورده کند، و فرج آل محمد را به ثمر برساند. فرج اسلام را، فرج تشیّع را، و فرج آل محمد را به ثمر برساند. آدم خیال می‌کند قائم یعنی این. می‌پرسند قائم کیست؟ «فَضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَ اَبی‌عَبدِاللهِ» زد روی شانۀ امام صادق، «وَ قالَ هَذا وَاللهِ وَلَدی قائِمُ آلِ بَیتِ مُحَمَّدٍ» قائم خاندان پیغمبر، این است.

قائم اسمی عام برای قیام‌کنندگان آل محمد، نه نام خاص امام زمان

… ببینید؛ قائم آل محمد، قائم، قیام‌کننده، یک عرفی داشته در بین ائمه علیهم‌السلام. تمام ائمه از زمان امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام در انتظار یک قیام‌کننده‌ای، قائمی بودند. در روایات متعدد از ائمۀ معصومین، مژدۀ آمدن قائم داده شده، این قائمی که در روایات هست؛ برداشت من این است، (67/8/8) که یک اسم عام است، اسم خاص نیست، اسم ولیِّ عصر صلوات‌الله‌علیه نیست. حضرت ولیِّ عصر صلوات‌الله‌علیه قائم نهایی آل محمد است. اما همۀ کسانی از آل محمد که در طول زمان قیام کردند ـ چه پیروزی به‌دست آورده باشند، چه نیاورده باشند ـ اینها قائم آل محمدند. و این روایاتی که می‌گوید وقتی قائم ما قیام کند، این کارها را می‌کند، این رفاه را ایجاد می‌کند، این عدل را می‌گستراند، آن روز منظور حضرت ولیِّ عصر نبود. منظور آن شخصی از آل محمد بود که بناست حکومت حق و عدل را به‌وجود بیاورد. او وقتی‌که قیام بکند این کارها را …

نهی از بردن نام قائم برای حفظ جان او از دستگاه خلافت

… را، نام اصلی‌اش را که محمد است، انسان بگوید! درحالی‌که نه، مسئله این نیست. اهل فن به روایاتی که در این باب وارد است در «وسائل»، رجوع کنند. در وسائل در بابِ امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر، یک بابی هست، «باب تحریم الاسم»[13] که نام‌بردن حرام است. از چه کسی؟ از قائم. اگر گفتید که فلانی بناست قیام بکند، و در عرف شیعه و عرف اهل‌بیت و خاندانِ پیغمبر، معلوم شد که فلانی بناست متصدی امر قیام بشود، مدام گفتن [این راز]، این به آن گفت، آن به این گفت، خب، ازبین‌بردن فلانی که خیلی کار آسانی است، منصور و هشام و دیگری و دیگری می‌فهمند، و همین فلانی را از بین می‌برند. گفتند اسم آن قائمی را که بناست کار را او بکند، نیاورید. منظور آن است. شاید بعد از رحلت امام عسکری صلوات‌الله‌علیه خود ولیِّ عصر صلوات‌الله‌علیه مشمول همین مطلب می‌شد. که باید اسم آن بزرگوار آورده نمی‌شده تا دستگاه خلافت نفهمد که بعد از امام عسکری چه کسی بناست این بار را بر دوش بگیرد. ولی خب، حالا طبعاً مطرح نیست. …

پرسش از امام باقر دربارهٔ قائم پس از ایشان

روایت دوم را جابربن‌یزید نقل می‌کند. این‌هم در بحار است. (53/8/19) که از حدیث [قبلی] صریح‌تر است، راوی‌اش هم از ابو‌الصباح کنانی، راویِ اهل سِرتر و رازدارتری است؛ چون جابربن‌یزید جعفی جزو اصحاب سِر امام باقر و امام صادق است. (67/8/8) می‌گوید: «سُئِلَ اَبوجَعفَرٍ عَلَیهِالسَّلامُ عَنِ القائِمِ بَعدَهُ»[11] از امام باقر، حضرت ابی‌جعفر، سؤال شد پس از شما قائم کیست؟

مراد از قائم در روایات زندگی ائمه، غیر از حجت آخرالزمان

بنده سال‌هاست این در ذهنم هست و به روایات زندگی ائمه هم که مراجعه کردم، همیشه این تأیید شده. هیچ‌وقت هم چیزی که نقض آن باشد، ندیدم در روایات. مراد از این قیام‌کننده، آن حجت قائم در آخرِ زمان نیست، که ولیّ عصر ارواحنافداه باشد؛ آن یک حساب دیگر است، آن یک چیز دیگر است. به‌هرحال غیبتی پیش می‌آمده، این فی‌علم‌الله معلوم بوده و مسلّم بوده؛ اما در دوران زندگی ائمه، مبارزات و جهاد پنهان ائمه علی‌القاعده به یک نقطه‌ای می‌رسید که باید در آن نقطه آن مبارزات پنهانی به‌صورت آشکار ظاهر بشود، و یک نفر قیام کند به‌قصد تشکیل حکومت. این …