رفتن به محتوای اصلی

قانون‌گذاری

نام‌های دیگر: قانون خوب، قانون فسادانگیز

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تدوین و تصویب قانون، شرایط کارشناسی آن و جایگاهش در کار مجلس.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهران— ۱۳۶۸/۱۱/۲۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

الان در این انتخابات، دو قطبی القا میکنند؛ دوقطبی‌های القائی؛ اصلش آنجا است، اینجا هم گاهی تکرار میشود؛ امّا کسانی‌که اطّلاع دارند از تبلیغات بیگانه، گوش میکنند، خبر میشوند، میدانند که این مال آنها است. دوقطبیِ مجلس دولتی و مجلس ضدّ دولتی؛ کأنّه در ایران یک عدّه طرف‌دار مجلس دولتی‌اند، یک عدّه طرف‌دار مجلس ضدّ دولتی‌اند؛ نه، ملّت ایران نه مجلس دولتی میخواهند، نه مجلس ضدّ دولتی میخواهند؛ ملّت ایران مجلسی میخواهند که به وظایف خودش آشنا باشد؛ بداند که چه بر عهده‌ی او است در قانون اساسی؛ متعهّد باشد، متدیّن باشد، شجاع باشد، مرعوب آمریکا نباشد؛ علاقه‌مند واقعی به پیشرفت کشور باشد، پیشرفت کشور را در تربیتِ علمیِ جوانانِ بااستعدادِ این کشور و این ملّت بداند. این‌جور مجلسی را میخواهند؛ مجلسی که درد مردم را بشناسد، درد کشور را بشناسد، درصدد درمان و علاج آن دردها باشد -قانون‌گذاری یعنی این- مردم این‌جور مجلسی را میخواهند. مجلس دولتی و مجلس ضدّ دولتی یعنی چه! اینها دوقطبی‌های کاذب است. شما با یکایک ملّت ایران تماس بگیرید و بگویید آیا شما مجلسی میخواهید که دردهای کشور را، مشکلات کشور را، مشکلات مردم را بشناسد و بخواهد آن را حل کند یا مجلسی که طرف‌دار زید یا عمرو باشد. جواب چیست از طرف مردم؟ معلوم است که مردم آن اوّلی را میخواهند؛ برای مردم این مهم است؛ مجلس متدیّن، مجلس متعهّد، مجلس شجاع، مجلس فریب‌نخور که فریب ترفند دشمن را نخورد؛ مجلسی که به عزّت ملّی و استقلال ملّی اهمّیّت بدهد و عزّت ملّی را پایمال نکند، استقلال ملّی را پایمال نکند؛ بِایستد در مقابل طمع‌ورزی و زیاده‌خواهی استکبار، در مقابل طمع‌ورزی قدرتهایی که دستشان از ایران کوتاه شده و دارند تلاش میکنند که دوباره برگردند و زمام قدرت را در این کشور در دست بگیرند؛ این‌جور مجلسی. مسئله‌ی اقتصاد درون‌زا را ما مطرح کردیم؛ مردم مجلسی میخواهند که برای اقتصاد درون‌زا، به معنای واقعی کلمه وقت‌گذاری کند، ریل‌گذاری کند و دولت موظّف بشود بر اساس این حرکت بکند؛ آنچه مردم میخواهند اینها است.
در مورد قانون و‌ اهمّیّت قانونگذاری باید عرض بکنم درست است که شما برای مجلس دو شأن قائلید، شأن قانونگذاری و شأن نظارت ــ به همان معنایی که «نظارت» در قانون معنا شده ــ امّا شأن قانونگذاری خیلی بالاتر از مسئله‌ی نظارت است؛ اصل مسئله برای مجلس، قانونگذاری است. فلسفه‌ی قانون چیست؟ اصلاً چرا ما قانون لازم داریم؟ برای اینکه ثبات در زندگی ضرورت حیاتی است. اگر ثبات نباشد، جامعه غیر قابل پیش‌بینی باشد، برنامه‌ریزی نمیشود کرد. برنامه‌ریزی مبتنی است بر اینکه شما بتوانید به آینده خاطرجمع باشید تا بتوانید برنامه‌ریزی میان‌مدّت یا بلندمدّت بکنید. چه جوری خاطرجمع میشوید؟ با قانون. قانون در همه‌ی مسائل ــ مسائل اقتصادی، مسائل سیاسی، مسائل فرهنگی و غیره ــ قاعده وضع میکند؛ قانون این است. اگر قانون نباشد، اصلاً زندگی مختل خواهد شد. معروف است در دنیا که قانون بد، بهتر از بی‌قانونی است؛ در حالی که قانون بد یک آفت بزرگی است، امّا میگویند از بی‌قانونی بهتر است. پس مسئله‌ی قانونگذاری خیلی مهم است. قانونگذاری، هم به آحاد مردم امکان میدهد برای زندگی خودشان برنامه‌ریزی کنند، هم به مجموعه‌ها و بنگاه‌های گوناگون فرهنگی و اقتصادی و غیره این فرصت را میدهد، هم به مسئولان کشورها و دولتها این فرصت را میدهد؛ قانون [مهم است]. این اهمّیّت قانونگذاری است. خب، اگر قانون نباشد، طبعاً روزمرّگی است، هرج‌ومرج است. معروف است که قانونگذاری ریل‌گذاری است؛ ما هم این را مکرّر گفته‌ایم؛ آقای قالیباف هم الان در بیانشان بود؛ حرف درستی هم هست؛ منتها ریل‌گذاری یعنی مسیر را برای نیروهای اجرائی کشور آماده کردن، که از این مسیر بروند. منتها در ریل‌گذاری خصوصیّتی وجود دارد و آن اینکه آن کسی که روی ریل حرکت میکند، دیگر قدرت چپ و راست رفتن ندارد ــ قطار از روی ریل حرکت میکند ــ در حالی که مسئولان اجرائیِ ما و دولتها در طول تاریخ، مواردی از قوانین تخطّی میکنند. پس در واقع بگوییم [قانونگذاری] جادّه‌سازی است. ولی به هر حال مسیر را مشخّص کردن است.
نکته‌ی چهارم، مربوط به قانونگذاری است. خب، قانونگذاری وظیفه‌ی مهمّ درجه‌ی اوّل مجلس شورای اسلامی است. قانون، ریل‌گذاری است، ایجاد نقشه‌ی راه است برای حرکت قوای اجرائی کشور؛ قانون این است دیگر. بایستی هدف قانون را پیشرفت کشور و خدمت به مردم دانست و قرار داد.

شاهدها (۱۰۸ پاراگراف)

عرصهٔ تعیین‌کنندهٔ تلاش مردم برای تحقق خواسته‌ها، اصلاح فسادها و مهار تهدیدها

آغاز هر دوره‌ از مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌، برای‌ ملت‌ ایران‌، سرآغاز مرحله‌ی‌ نوینی‌ از حرکت‌ دسته‌ جمعی‌ این‌ ملت‌ بزرگ‌ به‌ سوی‌ آرمانها و آرزوهای‌ مادی‌ و معنوی‌ است‌. مظهر تلاش‌ دیگری‌ است‌ که‌ مردم‌ انقلابی‌ و مسؤولیت‌ شناس‌ ایران‌ برای‌ تحقق‌ خواسته‌های‌ دست‌ نیافته‌ و برآوردن‌ نیازهای‌ برنیامده‌، و ترمیم‌ ویرانیهای‌ باقی‌ مانده‌، و اصلاح‌ فسادهای‌ پدید آمده‌، و مهار تهدیدهای‌ از پرده‌ برون‌ افتاده‌، در عرصه‌ی‌ تعیین‌کننده‌ قانونگذاری‌ از آن‌ خود بروز می‌دهند و در انتظار نتایج‌ این‌ تلاش‌ مبارک‌ می‌نشینند. روز نوی‌ است‌ که‌ از آن‌ انتظار دستاوردی‌ دیگر می‌رود، و نوروزی‌ است‌ که‌ رویش‌ و بهار دیگری‌ را نوید می‌دهد.

لزوم دفاع قانون از حقوق ضعفا و قشرهای محروم

… آن - خارجی، داخلی، زورگویان، قدرتمداران - شجاع باشد و دل خود را نبازد. کسی که دل خود را در مقابل توپ و تشر باخت، دستش هم برای امضا میلغزد؛ پایش هم برای جلو رفتن میلرزد؛ نمیشود به او اعتماد کرد. نماینده باید شجاع و باشرف و امین و طرفدار ضعفا و قشر ضعیف باشد. قانون باید بتواند از حقوق ضعفا دفاع کند، والاّ قانونی که پولداران را پولدارتر کند، قانون مملکت اسلامی نیست. قانون باید بتواند گره‌ها را باز کند و به دردِ دل قشرهای محروم برسد. نماینده باید آدمی باشد که این چیزها را بفهمد؛ آدمی باشد که حتّیالمقدور با تجربه باشد. در این کارهای بزرگ، تجربه خیلی مهمّ است. بگردید این خصوصیات مهم را در اشخاص پیدا کنید. انسان متدیّن، عفیف، کارآمد، شجاع، دارای قدرت مقاومت در برابر این و آن، اگر به قوّه …

بی‌فایده بودن قانون خوب بدون مجری کارآمد

اگر رئیس جمهورمان آدم کارآمد و پُر کاری نبود؛ انسانِ دارای احساس مسؤولیتی نبود؛ اگر بینش دینی نداشت واگر در راه خدا مجاهدت نکرده بود، مجلس هر چه هم قانونِ خوب تصویب میکرد، چه فایده داشت؟ وقتی مجری وجود نداشته باشد، قانون فایده‌ای ندارد. پس، وجود مجرىِ خوب، مثل وجود دستهای کارآمد و بازوان تواناست. شما باید راه را نشان دهید و خط را ترسیم کنید. مجلس شورای اسلامی، این‌گونه است. لذا همان طور هم که در پیام اخیر، خدمت آقایان و خانمها عرض کردیم، ارزش یک دقیقه وقت شما خیلی زیاد است. نبایستی یک دقیقه وقتِ مقرّر و موظّف مجلس - چه در کمیسیونها و چه در داخل صحن …

احکام اسلامی ملاک قانون‌گذاری برای عزت و استقلال ملت

… الرّجال و النّساءوالولدان‌الذین یقولون ربّنا اخرجنامن هذه‌القریةالظّالم اهلها واجعل لنا من لّدنک ولیّاً واجعل لنا من لّدنک نصیراً»[8] باسلطه‌ی امریکا ونفوذ و دخالت آن درکشورهای اسلامی و همه‌ی کشورهای مظلوم مخالفت میکند، چون قرآن فرموده است: «.. لاتتّخذواعدوّی و عدوّکم أولیاء تلقون إلیهم بالمودّة»[9] درکشورخود احکام اسلامی را منشاء وملاک قانونگذاری قرارداده است، چون عزت واستقلال و رفاه وکمال مادّی و معنوی برای یک ملت را درعمل به احکام اسلامی میداند..

مترقی بودن قوانین جمهوری اسلامی و انطباق آنها با اسلام

… ملت از این روزها، پایبندی به اسلام در همه ابعاد آن است. باید همه تلاش نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی این باشد که قوانین را صددرصد منطبق با شرع مقدّس اسلام تنظیم کنند؛ زیرا شرع مقدّس اسلام تأمین کننده نیاز و سعادت مردم است؛ همچنان که تا به امروز بوده است. بحمداللَّه قوانین جمهوری اسلامی جزو مترقّی‌ترین قوانین و منطبق‌ترین آنها با قوانین اسلامی است. قوانین اقتصادی و جزایی و قوانین گوناگون مربوط به مسائل حقوقی و ارتباطات و مناسبات گوناگون مردم با یکدیگر، براساس اسلام است.

وضع قوانین بی‌ارتباط با دین در نظام گذشته

… دموکراسى غرب در ایران به وجود آمد، آن‌ وقت علما بیشتر کنار ماندند؛ براى خاطر اینکه بحث قانون بود و علماى دین در تعیین قانون نقشى نداشتند. بحث علما را نداریم و اشخاص علما مورد نظر نیستند در این بحث ما؛ فکر دینى، فقه دینى، حکمت دینى و هدایت الهى نقشى نداشت. قانون دانشگاه‌ها، قانون نظام‌وظیفه، قانون جنگ و صلح، قانون سیاست خارجى، قانون پول و بانک و مسائل مالى، قانون اقتصادیّات کشور، قوانین گوناگون وضع میشد و جعل میشد، بدون اینکه با دین ارتباطى داشته باشد. البتّه یک بخشى از قانون که قانون مدنى است، با دین ارتباط داشت که آن را هم نمیشود گفت که تفکّرات حوزه‌اى در آن دخالت داشت. بله، آن کسانى که قانون مدنى را تنظیم کردند، از روى کتب فقها تنظیم کردند و با دین مرتبط کردند قانون مدنى سابق را. حالا قانون مدنى تصویب شد …

وضع قانون فراگیر برای همهٔ کشور از جمله حوزهٔ انتخابیهٔ نماینده

… کار خوبی است و اگر به شکل صحیحی انجام گیرد، مفید است. امّا این‌که ما خیال کنیم که نماینده فلان شهر و فلان حوزه انتخابیّه بودن، معنایش این است که بیاییم و بگوییم «آن‌جا اسفالت ندارد»، یا «آب ندارد»، یا «دانشگاه ندارد» یا چه و چه، این وظیفه نمایندگی نیست. شما باید قانونی را بگذرانید که بتواند امور همه جای کشور را متکفّل شود بمافیه حوزه نمایندگی شما؛ تا مبادا حوزه نمایندگیتان، از قانونی که همه جانبه وضع نشده است، به اقتضای کیفیّتش، خارج بماند. مسأله این است. در این کار، برادران و خواهران عزیز؛ باید با صمیمیت و اخلاص وارد شد.

سهم مهم قانون‌گذاری در تلاش مخلصانه برای حفظ نظام

این نظام، در دنیا یک الگوی بسیار درخشان و یک بنای سربرافراشته‌ای شده است. نگهداشتن این نظام، تلاش مخلصانه لازم دارد. این تلاش مخلصانه، در هر کس به گونه‌ای است. یک بخش از این تلاش مخلصانه، که خیلی هم مهم است، مربوط به نیروی قانونگذاری است. باید با اخلاص وارد شد و این بخش را تأمین کرد. امروز، این بار بر دوش شماست. دیروز بر دوش دیگران بود. فردا هم بر دوش دیگرانی دیگر خواهد بود. امروز، در این لحظه، شما مخاطبید. ببینید چگونه عمل خواهید کرد. مصالح جامعه را رعایت کنید. اولویّتها را رعایت کنید. از اوقات مجلس، حداکثر استفاده را بکنید.

قرار داشتن اختیار قانون‌گذاری در دست سران حکومت در کشورهای سوسیالیستی

خب، شما ببینید در این مملکت، در این کشور ‌-که فقط سالى دو مرتبه مجلس قانونگذاری‌شان تشکیل میشود- پس قانون را چه کسى وضع میکند؟ اختیار قانونگذارى پس دست کیست؟ دست همانهایى است که در رأس تشکیلات حکومت قرار دارند. اگر [هم] بپرسى اسم حکومت شما چیست، میگویند حکومت دموکراتیکِ سوسیالیستىِ فلان کشور ‌-اسم کشورشان را هم می‌آورند- یعنى حکومت مردمى. دموکراتیک، یعنى مردمى؛ سوسیالیستى، یعنى عمومى و مردمى؛ اسمش مردمى است، درحالی‌که در هیچ امرى از امور آن کشور مردم دخالت ندارند؛ و …

شناخت سرشت عالم و آدم برای تشریع حق تنها از آن خداست

امیرالمؤمنین طرف‌دار حق است و حق عبارت است از آنچه که مطابق تکوین و فطرت عالَم است. حق، آن چیزی را می‌گویند که با فطرت و سرشت عالَم و آدم هماهنگ باشد. حق، آن تشریعی را می‌گویند که با تکوینِ عالم سازگار باشد. آن‌کسانی‌که برخلاف سِیر طبیعی و فطری عالم و آدم سخن می‌گویند و قانون می‌دهند و تشریع می‌گذرانند، نمی‌توانند مدعی باشند که حق‌گرا و حق‌گذارند. چه کسی می‌فهمد سِیر تکوینی عالم و آدم را، جز خدای عالم و آدم؟ چه کسی می‌شناسد سرشت طبیعی این مخلوق را جز خالق و آفریننده‌اش؟ و علی سخن‌گوی آن خالق است. پس چون طرف‌دار حق است، برنامۀ حکومتش هم بر روال حق است؛ برنامه‌ای که خودِ او از آن پیروی می‌کند هم، برنامۀ حقیقت است. و حقیقت یعنی آنچه که با تکوین و طبیعت و سرشت عالم و آدم ممزوج و آمیخته است. (53/6/22) آن‌چنان صفوف اجتماعی شما را …

نقد سپردن تشریع قوانین مدنی و جزایی به عقل‌های ناقص بشر

… چیست؟ ﴿تَبارَکَ الَّذی بِیَدِهِ المُلکُ﴾، مُلک یعنی حکومت، یعنی قدرت در اختیار اوست. کدام قدرت؟ قدرت تکوین برای اوست، قدرت تشریع هم برای اوست. آن‌کسی‌که تکوین عالم را می‌آراید، چرا در تشریع عالم میدان به دیگری بدهد؟ آن هم دیگری که خود، ساخته و پرداختۀ اوست. آن‌کسی‌که قوانین و سنت‌های طبیعی را در جهان و انسان، او به‌وجود آورده و آفریده، چرا جَعل و تشریع قوانین مدنی و جزایی و غیره و غیره را به دست افراد ضعیف و عقل‌های ناقص و دانش‌های محدود و اراده‌های ضعیفی، امثال بشر و بشر معمولی بدهد، چرا؟ چرا خودش جامعه را اداره نکند؟ چرا خودش قانون نگذارد؟ چرا خودش قدرت نگاهبان و پاسدار قانون را معین نکند و از او حمایت نکند؟ امامت، ولایت، چرا نکند؟ چرا امام قرار ندهد؟ چرا وَلیِّ مِن قِبَلِ الله[20] قرار ندهد؟ بگذارد به عهدۀ عقول ناقص مردم، چرا؟ ﴿فَذلِكُمُ …

ضرورت طرح مجلس در مواردی که بدون آن کشور معطل می‌ماند

… زحمت زیادی یک طرحی را فراهم بکنید، بعد با زحمت زیادی آن طرح را در مجلس تصویب بکنید، بعد به دولت که میرسد بگوید خب من مثلاً این امکان را ندارم یا اجرا نمیشود؛ یعنی زحمتها از بین میرود. اینکه من گفتم ناظر به اجرا [باشد،] یک بخش آن هم همین مسئله‌ی کاهش طرح است. حالا البتّه یک جاهایی طرح باید باشد که من بعداً اشاره میکنم؛ یک مواردی هست که اگر مجلس به خودش نجنبد و طرح احاله[8] نکند، اصلاً کشور معطّل میماند؛ امّا سیاست کلّی باید این باشد که کار مجلس بیش از طرح، بر روی لوایح انجام بگیرد.

تناسب قانون با نیاز اجرا

خب اگر بخواهیم این شعار عملیّاتی بشود، چند الزام وجود دارد که من اینها را یادداشت کرده‌ام و عرض میکنم. اوّلین الزام این است که «دستگاه‌های مختلف به هم کمک کنند»؛ یعنی دولت به نحوی، مجلس به نحوی، قوّه‌ی قضائیّه به نحوی به هم کمک کنند؛ قانون، متناسب با نیازِ اجرا باشد. اگر چنانچه بخواهیم این کار انجام بگیرد، همکاری همه لازم است. یعنی بنابراین همه‌ی شما که اینجا حضور دارید ــ هم از مجلس اینجا حضور دارید، هم از دولت حضور دارید، هم از قوّه‌ی قضائیّه، هم از نیروهای مسلّح ــ واقعاً تصمیمات را همه عمل کنند؛ همه به هم کمک کنند تا …

پرهیز از تصویب قوانین خلاف مصالح کشور

یا بعضی از اوقات، خلاف مصالح کشور است که حالا این قاعدتاً عمداً در مجلس صورت نمیگیرد. همین‌جا من اشاره کنم به این مسائل کنوانسیون‌ها و این معاهدات بین‌المللی. ببینید؛ این معاهدات بین‌المللی که به آن در لغت فرنگی گفته میشود کنوانسیون، در اصل در یک نقطه‌ای پخت‌وپز میشود که اطراف قضیّه، مِن‌باب مثال آن ۱۰۰ کشور یا ١۵۰ کشور که بعداً به آن …

مسائل قانون‌گذاری مهم‌تر از همه چیز از نظر گوینده

… باشند، یک عدّه هم از قبل هستند که اینها هم تجربه‌هایشان را منتقل میکنند به اینها -یعنی این ترکیب قدیم و جدید- در مجلسها یک چیز خوبی است، این یک فرصتی است؛ از این فرصت هرچه میتوانید استفاده کنید؛ با نشاط و علاقه و خوب، با استفاده از تجربیّاتی که دیگران دارند. این در زمینه‌ی مسائل مربوط به قانون که به نظر من مهم‌تر از همه چیز است.

تجربهٔ متراکم در قانون‌گذاری و اجرا از نقاط درخشان کشور

تجربه‌ی متراکم در قانونگذاری، در اجرا؛ این هم جزو نقاط درخشان کشور است. جمعیت کشور، هفتاد و پنج میلیون. البته بنده همین جا عرض بکنم؛ من معتقدم که کشور ما با امکاناتی که داریم، میتواند صد و پنجاه میلیون نفر جمعیت داشته باشد. من معتقد به کثرت جمعیتم. هر اقدام و تدبیری که میخواهد برای متوقف کردن رشد جمعیت انجام بگیرد، بعد از صد و …

لزوم رفع نقص قانون توسط مراکز قانون‌گذاری

… به جناب آقای خاتمی، هم قبل از ایشان به رئیس جمهور محترم قبلی و دوستان دیگر گفته‌ام: هیأت وزیران در زمینه بحثهای منطقی و کارآمد و منجر و منتهىِ به تصمیم‌گیری، خیلی میتواند نقش داشته باشد. باید قدر هیأت وزیران را دانست. البته گاهی هم موانع قانونیای وجود دارد؛ یعنی یا نقص قانون داریم - که طبعاً باید مراکز قانونگذاری این را برطرف کنند - یا اصطکاک قانونی وجود دارد. مثلاً فرض بفرمایید یک جا یک اقدام، وظیفه قوّه قضاییّه است که باید انجام دهد؛ اقدامی هم وظیفه وزیر یا مجموعه هیأت دولت یا فلان مرکز دولتی است که باید انجام دهد؛ اینها در این‌جا با هم اصطکاک پیدا میکنند. در قانون بشری، از این قبیل اصطکاکها کم نیست؛ این هم راه …

وضع قوانین متعدد و خوب بدون تضییع وقت در مجلس

… در موضع‌گیرى‌هاى سیاسى است. چون مجلس عصاره‌ى ملّت است ــ آن‌جورى که حکیم فرزانه‌ى زمان ما و امام بزرگوار ما بیان فرمودند[3] ــ و موضع‌گیرى مجلس در امور سیاسى حاکى از موضع ملّت است، هرچه سریع‌تر و متین‌تر و حکیمانه‌تر و صریح‌تر باشد مناسب‌تر است با شأن مجلس؛ وانگهى، در قانونگذارى مجلس محسوس است که بحمدالله‌ تضییع وقت نمیشود و قوانین متعدّد و خوبى در این مدّت در مجلس وضع شده است؛ و از همه بهتر، فضاى مهربانانه و سالمى است که بر مجلس حکم‌فرما است. نه‌اینکه بخواهیم عرض بکنیم که بر مجلس، یک جریان سیاسى حاکم است؛ نه، چنین چیزى نیست، و اگر هم باشد، ما به عنوان یک پدیده‌ى خیلى مطلوب به آن نگاه نمیکنیم. مجلس جاى تضارب آراء است، جاى گفتگو و …