خدمت بزرگ در ترجمهٔ نهجالبلاغه و رساندن آن به دست مردم
… میبرد، قرنهاى متمادى نهجالبلاغه را داشتیم و از آن استفاده نکردیم و از معارف آن بهره نبردیم و بیماریهاى فردى و اجتماعى خودمان را براى خودمان همین طور نگه داشتیم؛ این، آن تأسّف و افسوس بزرگى است که هر کسى با نهجالبلاغه آشنا بشود، در دلش جا خواهد گرفت. اوّلکسى که در زمان ما نهجالبلاغه را آورد بین مردم، مرحوم فیضالاسلام بود که یکى از علماى تهران بود و یک عالِم بااخلاص و آگاه و روشنفکرى بود که رفت سراغ ترجمهى نهجالبلاغه و [آن را] داد دست مردم. من مقیّدم که نام این سیّد بزرگوار را ــ که حتّى یک بار هم در عمرم او را از نزدیک ندیدم و ایشان اخیراً یکى دو سال قبل به رحمت ایزدى پیوستند ــ همه جا ذکر کنم تا این خدمت بزرگ او براى جامعهى ایرانى فراموش نشود؛ لکن تا قبل از آنکه ترجمهى فیضالاسلام در اختیار ما قرار بگیرد، جز ترجمهى ملّافتحالله کاشانى و کتابهاى قدیمى و شرحهاى عربى و مانند اینها، در محیط مردمى، در محیط روشنفکرى، در محیط دانشجویى ــ چه برسد به دانشآموزى ــ حتّى در محیط طلبگى و حوزهى …
قدردانی از نخستین ترجمهٔ همگانی نهجالبلاغه
… نهجالبلاغه را برای این زمان بسیار قدر بدانند. حقیقت این است که اگر ما امروز داریم هزارهی نهجالبلاغه را میگیریم باید بدانیم که از این هزار سال اقلاً نهصدوپنجاه سال نهجالبلاغه در انزوا و سکوت باقی ماند. جز دانشوران و خواص کسی نامی از نهجالبلاغه نمیدانست. پنجاه سال - احتیاطاً میگویم پنجاه سال - اولین ترجمهای که در این زمان شده، که من از آن مترجم روحانی محترمی که اول بار نهجالبلاغه را بازاری کرد، داد دست مردم، آقای سید علی نقی فیض الاسلام قدردانی میکنم. من نمیدانم ایشان کجا هستند و چه میکنند، تا حالا هم ایشان را من زیارت نکردم، اما این کار، کار مهمی بوده. نهجالبلاغه آمد توی بازار، آمد توی دست مردم، مردم نمیدانستند که نهجالبلاغهای هم هست؛ جملاتی از نهجالبلاغه، بیشتر در مذمت دنیاست، بیشتر در تزهید است، بخشهای کمی از اخلاق و دیگر هیچ. بعد از آن تدریجاً نهجالبلاغه دست به دست گشته. کسانی شرح نوشتند، کسانی …
قدردانی از نخستین مترجم فارسی نهجالبلاغه
… فوری و ضروری است، یکی یک ترجمهی فارسی خوب از نهجالبلاغه است؛ من البته از آنچه که انجام گرفته کم و بیش مطلعم و نمیخواهم نسبت به زحمات ارجمندی که برای برگردان نهجالبلاغه به فارسی انجام گرفته تغافل کنم یا به چشم بی قدری خدای نکرده به آنها نگاه کنم. در یک کنگرهی دیگر هم - که سه سال پیش ظاهراً تشکیل شده بود، یکی از کنگرههای نهجالبلاغه که بنده توفیق پیدا کردم و شرکت کردم - از عالم جلیل آقای فیضالاسلام که اول بار این کتاب را به فارسی ترجمه کرد و در اختیار مردم قرار داد، و نهجالبلاغه برای اولین بار به گوش مردم یک صدای آشنایی شد تشکر کردم و باز هم تشکر میکنم. همچنین از چند نفر نویسندگان محترمی که روی نهجالبلاغه به عنوان ترجمه یا خلاصهگیری یا بیان محتوای این کتاب شریف کارهایی انجام دادند، تشکر میکنم. لکن میخواهم عرض بکنم جای یک ترجمهی کامل و همهجانبه برای نهجالبلاغه مثل جای یک ترجمهی کامل و …