الحمد لله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام على سیّدنا محمّد و آله الطّاهرین و لعنة الله على اعدائهم اجمعین. عن امیرالمؤمنین (علیه السّلام) انّه قال: اَلفَقیهُ کُلُّ الفَقیهِ مَن لَم یُقَنِّطِ النّاسَ مِن رَحمَةِ اللهِ وَ لَم یُؤیِسهُم مِن رَوحِ اللهِ وَ لَم یُؤمِنهُم مِن مَکرِ الله.[1]
بیان حقیقت دین بدون سختگیری مأیوسکننده و بدون هواپرستی
به این مضمون البتّه احادیث متعدّدى هست و خلاصهى حرف این احادیث این است که حقیقت را آنچنان که هست براى مردم بیان بکند: نه با سختگیرىها و تنگنظرىها و دخالت دادنِ برخى کجفهمىها مردم را مأیوس بکند؛ نه با هواپرستى و تبعیّت از رأى غیر متّکى به مبانى، مردم را از مکر الهى ایمن بکند و به گناه تشویق بکند. لبّ فقاهت این است: فهم حقیقت دین و حقیقت شریعت و بیان آن به مردم. ما که بعد از مدّت نسبتاً طولانىِ تعطیلمان مجدّداً این مباحثه را شروع میکنیم، طبق مرسوم درسهاى حوزهاى، امروز بعضى از مطالب را لازم دانستیم که عرض بکنیم تا انشاءالله شاید مفید باشد؛ هم براى …
توجه بیشتر قدما به فروع فقهی نسبت به متأخران
امروز خیلى از مسائل هست که از لحاظ فقهى براى ما روشن نیست. حتّى میخواهم این را بگویم که بعضى از فروع هست در بعضى از ابواب فقه که قدماى ما به آنها رسیدگى کردهاند و احکام آن را بیان کردهاند، متأخّرین حتّى آنها را هم بحث نکردند؛ یعنى شما امروز اگر به مبسوط شیخ[7] (رضوان الله علیه) یا به تحریر علّامه[8] مثلاً مراجعه بفرمایید، فروع بیشترى خواهید یافت تا به خیلى از کتب فقهایى که بعد از اینها آمدند و بخصوص فقهایى که نزدیک به زمان ما هستند. به فروع اهمّیّت کمترى میدهند در حالى که این فروع هر کدام یک نقشى در زندگى جامعه دارند؛ پس بایستى گسترش پیدا کند. امروز فقه ما باید احکام معاملات را خوب برسد؛ احکام اجاره را به شکل جهانى، خوب نگاه کند، احکام انواع و اقسام قراردادها را از شرع مقدّس استنباط کند …
بالاتر بودن سطح معرفت فقهی بسیاری از فقهای امروز از فقهای گذشته
خب، کتاب درسى جدید تولید کنید. چه اشکالى دارد یک عدّهاى بنشینند کتاب درسى جدید تولید کنند؟ میگویند آقا، ما شهید ثانى نمیشویم! خیلى خوب، شهید ثانى نمیشوید؛ اوّلاً که من نمیگویم بسیارى از فقهاى امروز ما رتبهی علمی و استعدادشان بیشتر از فقهاى گذشته است. شاید اگر در زمان آنها بودند، مثل آنها نمیتوانستند کار کنند امّا بسیاری سطح معرفت فقهیشان بالاتر از خیلی از فقهای گذشتهی ما بود. چرا نمیشود؟ کتاب اصول تولید کنید؛ کتاب فقه تولید کنید؛ برای مردم مختلف تولید کنید؛ شکل درس را عوض بکنید. آن روز یکی از دوستان عزیز ما که خیلی هم من خاطر آن دوست را واقعاً گرامی میدارم و عزیز میدارم، به من میگفت که «نمیشود این جوری جنس پلاستیکی در حوزه درست کرد؛ یعنی …